بر اساس گزارشی که روز شنبه توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در آستانه نشست ماه ژوئن هیئت مدیره این آژانس میان کشورهای عضو توزیع شد، ایران به طور چشمگیری میزان اورانیوم غنیشده نزدیک به درجه تسلیحاتی خود را افزایش داده است.
طبق گفته افرادی که با گزارش محرمانه جدید آشنا هستند و به شرط ناشناس ماندن برای بحث درباره محتوای آن صحبت کردهاند، از زمان آخرین ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ماه فوریه، ایران تقریباً 300 پوند اورانیوم با غنای 60 درصد – که تنها یک گام تا 90 درصد مورد نیاز برای سوخت یک سلاح هستهای فاصله دارد – تولید کرده و بدین ترتیب کل ذخایر خود را به حدود 900 پوند رسانده است.
خبر ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حالی منتشر شد که رئیسجمهور دونالد ترامپ اعلام کرد ایالات متحده و ایران در حال نزدیک شدن به توافقی هستهای هستند که مذاکرات آن از ماه آوریل آغاز شده است. ترامپ گفته بود که اگر توافقی حاصل نشود، ایالات متحده از زور برای از بین بردن برنامه هستهای ایران استفاده خواهد کرد.
ترامپ روز جمعه در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت: «آنها نمیخواهند نابود شوند. آنها ترجیح میدهند به توافق برسند و فکر میکنم این اتفاق در آینده نزدیک رخ دهد.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در پستی در روز شنبه در شبکه اجتماعی ایکس (X) نوشت که از طریق همتای خود در عمان، «عناصر یک پیشنهاد ایالات متحده را دریافت کرده است که به نحو مقتضی و در راستای اصول، منافع ملی و حقوق ملت ایران به آن پاسخ داده خواهد شد.»
با این حال، عراقچی در بیانیهای جداگانه اظهار داشت که ایران تسلیم خواستههای ایالات متحده مبنی بر توقف کامل غنیسازی اورانیوم نخواهد شد. وی افزود: «چه به غنیسازی نیاز داشته باشیم یا نه – که داریم – تحمیل محدودیت بر ما تنها به این دلیل که عدهای خود را قدرتمند میدانند، قابل قبول نیست.»
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز در پی گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی بیانیهای صادر کرد و گفت که این گزارش «تصویری تلخ ارائه میدهد که به عنوان یک هشدار واضح عمل میکند: علیرغم هشدارهای بیشمار جامعه بینالمللی، ایران کاملاً مصمم است که برنامه سلاحهای هستهای خود را تکمیل کند. این گزارش قویاً آنچه اسرائیل سالهاست میگوید را تقویت میکند – هدف برنامه هستهای ایران صلحآمیز نیست.»
نتانیاهو بارها اشاره کرده است که اسرائیل آماده است حمله نظامی خود را علیه تأسیسات هستهای ایران آغاز کند. ترامپ این هفته گفت که به رهبر اسرائیل گفته است که تا زمان نتیجهگیری مذاکرات آمریکا و ایران، عقبنشینی کند.
اینکه آیا ایران میتواند به هرگونه غنیسازی ادامه دهد، که در سطوح پایینتر برای اهداف تحقیقاتی و انرژی استفاده میشود، نقطه اصلی اختلاف در مذاکرات تاکنون بوده است. ایران میگوید که بر اساس پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) اجازه این کار را دارد و قصد ساخت سلاح هستهای ندارد. دولت ترامپ اصرار دارد که در ازای لغو تحریمهای اقتصادی فلجکننده آمریکا، تمام قابلیت غنیسازی باید از بین برود.
ایران سلاحی را توسعه نداده است که بتواند کلاهک هستهای را حمل کند. اما به گفته دیوید آلبرایت، کارشناس سلاحهای هستهای و رئیس مؤسسه علم و امنیت بینالملل، یک سازمان غیرانتفاعی در واشنگتن، ذخایر آن برای تولید 10 سلاح هستهای کافی است. آلبرایت خاطرنشان کرد که گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشان میدهد که ذخایر اورانیوم 20 درصد غنیشده ایران به طور قابل توجهی کاهش یافته است، که نشاندهنده تلاشی «برای به دست آوردن هرچه بیشتر اورانیوم 60 درصد» است.
پیشنهادات مذاکراتی مختلفی که توسط مقامات آمریکایی در هفتههای اخیر مطرح شدهاند، شامل توافقی است که ایران اجازه دهد تمام اورانیوم غنیشده آن از کشور خارج شود، با سوخت راکتورهای تحقیقاتی که از خارج تأمین میشود و تخریب سانتریفیوژهای مورد استفاده برای غنیسازی. پیشنهاد دوم خواستار اجازه دادن به یک کنسرسیوم – شامل عربستان سعودی و سایر کشورهای خاورمیانه و ایالات متحده – برای تولید اورانیوم با غنای پایین برای راکتورهای تحقیقاتی تهران شده است.
ترامپ همچنین اشاره کرده است که میخواهد ایالات متحده بتواند از تأسیسات ایران بازرسی کند و در صورت لزوم، آنها را از بین ببرد.
ترامپ روز جمعه گفت: «من این توافق را بسیار قوی میخواهم، جایی که بتوانیم با بازرسان وارد شویم، هرچه میخواهیم برداریم، هرچه میخواهیم منفجر کنیم، اما هیچ کس کشته نشود. ما میتوانیم یک آزمایشگاه را منفجر کنیم، اما هیچ کس در آزمایشگاه نخواهد بود، بر خلاف اینکه همه در آزمایشگاه باشند و آن را منفجر کنیم.»
رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در یک کنفرانس خبری در وین روز چهارشنبه در پاسخ به این سوال که آیا راهی برای پر کردن شکاف بین آمریکا و ایران بر سر غنیسازی وجود دارد، گفت: «اگر تمایلی به توافق وجود داشته باشد، فکر میکنم میتوان راهی پیدا کرد.»
در گزارشی جداگانه که روز شنبه به هیئت مدیره آن آژانس توزیع شد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی نتیجهگیری کرد که ایران بیش از دو دهه پیش فعالیتهای هستهای مخفیانهای را با مواد هستهای اعلام نشده در سه مکان در داخل ایران انجام داده است.
آن گزارش جزئیات امتناع مستمر ایران از پاسخگویی به سوالات آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مورد مکانها، مواد و فعالیتهای آنجا را بیان میکرد.
جورج از دبی گزارش داد.