روسیه ممکن است از تمدید شش ماهه مهلت برای متحد خود، ایران، پیش از اینکه قدرتهای اروپایی تحریمهای گسترده سازمان ملل را به دلیل امتناع تهران از بازگرداندن بازرسان سازمان ملل به سایتهای هستهای پس از حمله اسرائیل و آمریکا در ماه ژوئن، اعمال کنند، حمایت کند.
فرانسه، بریتانیا و آلمان – که به گروه E3 معروفند – مدتهاست تهدید کردهاند که مکانیسم «بازگشت سریع» (snapback) تحریمها را در شورای امنیت سازمان ملل پیش از ۱۸ اکتبر، زمانی که یک توافق هستهای تقریباً منسوخشده که ۱۰ سال پیش میان تهران و قدرتهای بزرگ منعقد شده بود، منقضی میشود، فعال خواهند کرد.
مقامات غربی اعلام کردهاند که تا پایان اوت منتظر خواهند ماند تا تصمیم بگیرند که آیا ایران در مذاکرات بعدی جدی است یا خیر، و تمدید شش ماهه تنها به شرطی خواهد بود که ایران در مذاکرات با آمریکا جدیت نشان دهد.
مقامات ارشد ایران و سه قدرت اصلی اروپا روز سهشنبه در ژنو با یکدیگر دیدار کردند تا درباره خواست غرب گفتگو کنند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران در امور حقوقی و بینالمللی، پس از این دیدار گفت که تهران به دیپلماسی و راهحلی سودمند برای طرفین پایبند است.
یکی از مقامات E3 گفت: «ما خواهیم دید که آیا ایرانیها در مورد تمدید معتبر هستند یا فقط ما را سرگرم میکنند. ما میخواهیم ببینیم که آیا آنها در مورد شرایطی که برای تمدید تعیین کردهایم پیشرفتی داشتهاند یا خیر.»
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در آخر هفته با ولادیمیر پوتین صحبت کرد و گزارشهای اولیه حاکی از آن بود که روسیه مایل به حمایت از تمدید شش ماهه با موافقت احتمالی آمریکا است. یک پیشنویس قطعنامه روسیه که مهلت شش ماهه را قابل تمدید میکند، هماکنون در مقر سازمان ملل در نیویورک در حال گردش است.
روسیه و چین – دو عضو از پنج عضو دائم شورای امنیت – نمیتوانند مکانیسم بازگشت سریع را در صورتی که اروپا تصمیم به انجام آن بگیرد، وتو کنند.
اروپا تا حد زیادی از پنج دور مذاکرات دوجانبه آمریکا و ایران که ترامپ آغاز کرده بود و با شروع حملات ۱۲ روزه اسرائیل به سایتهای هستهای ایران ناگهان متوقف شد، کنار گذاشته شده است. مکانیسم بازگشت سریع تنها راه بازگشت قدرتهای اروپایی به روند مذاکرات است؛ قدرتهایی که در توافق هستهای اصلی نقش محوری داشتند، اما به طور فزایندهای از دیپلماسی کنار گذاشته شدهاند.
شرایط اروپا شامل ازسرگیری بازرسیها، شفافسازی درباره ذخیره بزرگ اورانیوم با غنای بالا ایران و ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک با آمریکا است. آیتالله علی خامنهای، رهبر معظم ایران، این هفته مذاکرات مستقیم با واشنگتن را رد کرد، اما این فرمول همچنان امکان مذاکره با یک میانجی، یا از عمان یا نروژ، را باز نگه میدارد.
کشورهای E3 تهدید کردهاند که مکانیسم بازگشت سریع را تا پایان اوت فعال خواهند کرد؛ اقدامی که خطر مانعتراشی روسیه را به حداقل میرساند، زیرا مسکو ریاست ماهانه شورای امنیت سازمان ملل را در ماه سپتامبر برعهده خواهد گرفت.
یک پیشنویس قطعنامه متقابل که توسط روسیه ارائه شده، ظاهراً شامل تمدید مهلت است تا مکانیسم «بازگشت سریع» حداقل برای شش ماه فعال نشود. این دوره شش ماهه طبق پیشنهاد روسیه قابل تمدید خواهد بود.
وضعیت واقعی برنامه هستهای ایران نامعلوم است، اگرچه دونالد ترامپ میگوید که این برنامه از بین رفته است. کاخ سفید مقام دفاعی پنتاگون را که ارزیابی دقیقتری ارائه کرده بود، اخراج کرد.
ایران اذعان میکند که در تلافی خروج آمریکا از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸، اورانیوم را تا ۶۰ درصد غنی کرده بود، که گامی کوتاه تا غنای تقریباً ۹۰ درصدی لازم برای ساخت سلاح هستهای است. ایران اصرار دارد که قصد ساخت بمب هستهای را نداشته است.
ایران به شدت از آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، یک نهاد سازمان ملل، انتقاد کرده است، زیرا از دید تهران، آژانس به ادعاهای آمریکا مبنی بر اینکه ایران ممکن است یک برنامه نظامی هستهای مخفی داشته باشد، اعتبار بخشیده است. اما آژانس اعلام کرد در حالی که نمیتواند صلحآمیز بودن کامل برنامه هستهای تهران را تضمین کند، هیچ جزئیات معتبری از یک برنامه تسلیحات هماهنگ در ایران ندارد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی مذاکرات با مقامات ایرانی را درباره شرایط ازسرگیری بازرسیها از سر گرفته است، و مذاکرات در ژنو تمرکز زیادی بر این خواهد داشت که آیا ایران آماده است تا به تعهدات خود تحت پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای برای ازسرگیری بازرسیها عمل کند یا خیر.
ایران ادعا میکند که خسارت وارد شده به سایت هستهایاش نیاز به یک برنامه جدید با آژانس دارد و این برنامه محدودیتهای بیشتری خواهد داشت.