یک هفته پس از امضای توافق اولیه بین ایالات متحده و ایران با هدف پایان دادن به جنگ، یک پهپاد ایرانی به یک کشتی باری که از تنگه هرمز عبور میکرد، برخورد کرد.
این حمله که در ۲۵ ژوئن رخ داد، تلفات یا خسارت عمدهای به همراه نداشت، اما زنجیرهای از خصومتها را آغاز کرد که کمتر از یک ماه پس از توافق دو کشور برای توقف درگیری، آنها را دوباره به سمت جنگ تمامعیار سوق داد.
هر حمله و ضدحمله، پایههای توافق را که اکنون فروپاشیده است، تضعیف کرد، اگرچه هنوز تلاشهایی برای نجات آن در جریان است. خطوط قرمزی که توسط هر دو طرف تعیین شده بود، نقض شدهاند. بازگشت به جنگ تمامعیار که خاورمیانه را بیش از پیش بیثبات کرده و اقتصاد جهانی را مختل خواهد کرد، به طور فزایندهای محتمل به نظر میرسد.
در ادامه به بررسی چگونگی رسیدن به این وضعیت میپردازیم.
ایران به کشتیهایی که از مسیری خارج از کنترلش استفاده میکنند، حمله میکند
حمله به کشتی باری پس از آن صورت گرفت که ایران به کشتیها هشدار داده بود از مسیر جایگزین در تنگه هرمز که تحت نظارت ارتش آمریکا است و قرار بود خارج از کنترل تهران باشد، استفاده نکنند.
ایران پس از حمله غافلگیرانه آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه که آغازگر جنگ بود، این آبراه را که در زمان صلح یک پنجم نفت و گاز تجارت شده جهان را منتقل میکرد، تا حد زیادی مسدود کرده بود. تهران کنترل بر تنگه و تأثیر اقتصادی گسترده آن را به عنوان یک نقطه فشار کلیدی در رویارویی خود با آمریکا میبیند.
توافق اولیه خواستار بازگشایی کامل تنگه بود، اما همچنین حاوی عباراتی بود که نشان میداد ایران در آینده ترافیک را مدیریت کرده و احتمالاً عوارض دریافت خواهد کرد. ایران بر این موضوع تأکید کرده و میگوید حق کنترل تنگه را دارد و مسیر جایگزین نقض توافق است.
ایالات متحده و دیگران این موضوع را رد میکنند و میگویند تنگه باید مانند قبل از جنگ، برای همه باز و بدون عوارض باشد.
آمریکا به ایران حمله میکند و ایران نیز به کشورهای حاشیه خلیج فارس تلافی میکند
یک روز پس از حمله ۲۵ ژوئن، آمریکا حملاتی را علیه ایران آغاز کرد و به گفته ارتش آمریکا، مواضع موشکی و پهپادی و سایتهای راداری ساحلی را هدف قرار داد.
روز بعد، ایران به یک نفتکش که از مسیر جایگزین در تنگه استفاده میکرد، حمله کرد و آمریکا با حملات بیشتری پاسخ داد. این بار، ایران به کشورهای همسایه خلیج فارس، از جمله کویت و بحرین، که هر دو میزبان نیروهای آمریکایی هستند، حمله کرد.
دو طرف در هفته بعد عقبنشینی کردند و هر یک هیئتهایی را به قطر فرستادند، کشوری که نقش کلیدی در میانجیگری توافق ایفا کرده بود. اما آنها مستقیماً با یکدیگر ملاقات نکردند.
ایران هشدار خود را در مورد استفاده از مسیر جایگزین تکرار کرد، در حالی که برای مراسم تشییع جنازه چند روزه آیتالله علی خامنهای، رهبر معظم انقلاب، که در حملات اولیه آمریکا و اسرائیل کشته شده بود، آماده میشد. مراسم تشییع جنازه در ۴ ژوئیه آغاز شد و جمعیت خواستار انتقام از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شدند.
درگیریها پس از حمله به ۳ کشتی از سر گرفته میشود
چند روز بعد، ایران به سه کشتی در تنگه هرمز حمله کرد.
آمریکا با موجی از حملات پاسخ داد که به گفته این کشور، سامانههای پدافند هوایی، رادارها و بیش از ۶۰ قایق کوچک مورد استفاده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را هدف قرار داد. این قایقها برای آزار و اذیت کشتیها در تنگه استفاده شدهاند.
آمریکا همچنین معافیتی را که به ایران اجازه داده بود برای اولین بار در سالهای اخیر نفت خود را در بازار بینالمللی با دلار آمریکا بفروشد، لغو کرد. این معافیت بخشی از توافق موقت بود.
ایران حملات آمریکا و بازگرداندن تحریمهای نفتی را نقض توافق دانست و بر حق خود برای کنترل تنگه تأکید کرد، که فرماندهی نظامی آن را «خط قرمز نشکن» میخواند. ایران همچنین حملات تلافیجویانه خود را گسترش داد و بحرین، کویت و قطر، میانجی این توافق، را هدف قرار داد.
ترامپ، پس از ترک نشست ناتو، پیامهای متفاوتی ارائه داد.
او گفت حملات آمریکا در پاسخ به حملات به کشتیرانی بوده و هشدار داد که «اگر دوباره اتفاق بیفتد، بسیار بدتر خواهد شد!» اما او همچنین به نظر میرسید که اقدام نظامی بلندمدت را رد میکند و میگوید «هر اتفاقی که بیفتد، خیلی سریع خواهد بود.» او همچنین پیشنهاد کرد که ارتش آمریکا ممکن است «فقط کار را تمام کند.»
از آن زمان درگیریها به طور پیوسته تشدید شده است. روز چهارشنبه، آمریکا محاصره بنادر ایران را که به عنوان بخشی از توافق موقت لغو شده بود، دوباره برقرار کرد.
خط قرمز بعدی زیرساختهای غیرنظامی است و ممکن است از آن عبور شده باشد
در روزهای اخیر، آمریکا حملات خود را به شمال ایران گسترش داده و اهدافی را دور از تنگه هدف قرار داده است. روز جمعه، این کشور پلها و نیروگاهها را در جنوب هدف قرار داد و برجی را که به گفته آمریکا توسط سپاه پاسداران برای نظارت دریایی در یکی از بنادر اصلی ایران استفاده میشد، فرو ریخت.
ایران روز جمعه اعلام کرد که حملات آمریکا از زمان از سرگیری خصومتها، حداقل ۴۶ کشته و بیش از ۴۰۰ زخمی برجای گذاشته است.
ترامپ بارها تهدید کرده است که زیرساختهای غیرنظامی در ایران را هدف قرار خواهد داد و در اوایل جنگ یک بار قسم خورده بود که «تمام تمدن» ایران را نابود کند. تا کنون، او بارها از چنین تهدیداتی عقبنشینی کرده و پیشرفتهای دیپلماتیک را دلیل آن عنوان کرده است.
اما رهبران ایران ممکن است از قبل معتقد باشند که خط دیگری نیز نقض شده است. روز جمعه و دوباره شنبه، ایران به یک کارخانه آب شیرینکن در کویت بسیار خشک حمله کرد.
ترامپ همچنین در مورد کنترل تنگه با زور، احتمالاً با تصرف یک یا چند جزیره استراتژیک تحت کنترل ایران، فکر کرده است. این امر احتمالاً به حضور دریایی بسیار بزرگتر و احتمالاً دهها هزار نیروی زمینی نیاز خواهد داشت.