بیش از چهار سال، آتشبسی شکننده در یمن برقرار بود؛ جایی که ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی و شبهنظامیان حوثی تحت حمایت ایران در جنگی درگیر بودند که این کشور را تا آستانه قحطی پیش برده بود.
این وضعیت بلاتکلیفی به احتمال زیاد هرگز دوام نمیآورد. مذاکرات برای دستیابی به یک توافق صلح پایدار متوقف شده بود و حوثیها به طور فزایندهای ناامید میشدند. مقامات سعودی – که درگیر بحرانهای دیگر بودند و تمایلی به بازگشت به نبرد نداشتند – امیدوار بودند که این بنبست کمی بیشتر ادامه یابد.
در این انبار باروت، جنگ آمریکا با ایران جرقهای افکند. طی چند هفته گذشته، حوثیها و عربستان سعودی به سرعت وارد درگیریای شدهاند که میتواند به جنگی تمامعیار تبدیل شود.
مقامات سعودی علاقه چندانی به درگیری دیگری با حوثیها نشان نمیدهند. کارزار بمباران قبلی آنها به باتلاقی یک دههای تبدیل شد که منابع مالی پادشاهی را تحلیل برد، به اعتبار آن آسیب رساند و به مرگ صدها هزار یمنی بر اثر خشونت، گرسنگی و بیماری کمک کرد.
به گفته مقامات و دیپلماتهایی که با شبهنظامیان حوثی سروکار داشتهاند، حوثیهای باتجربه ظاهراً معتقدند که از تشدید رویارویی خود با عربستان سعودی چیز کمی برای از دست دادن و چیزهای زیادی برای به دست آوردن دارند، از جمله دسترسی به درآمدهای نفتی یمن و اختیارات بیشتر بر یمن.
به گفته محققانی که این گروه را مطالعه میکنند، حوثیها برای کمک به متحد اصلی خود، ایران، و همچنین برای مجبور کردن پادشاهی و جامعه بینالمللی به امتیازات سیاسی در یمن اقدام میکنند.
فارع المسلمی، پژوهشگر متمرکز بر یمن در گروه تحقیقاتی چتم هاوس (Chatham House) مستقر در لندن، گفت: «حوثیها برای هر مشکلی در جهان یک راهحل دارند و آن هم جنگ است.» او افزود: «سعودیها هر مشکلی را با تلاش برای پولپاشی حل میکنند و حوثیها با شلیک به آن.»
در هفته گذشته، حوثیها موشکها و پهپادهایی را به عربستان سعودی و به کشتیها در دریای سرخ شلیک کرده و بازارهای جهانی انرژی را مختل کردهاند، در حالی که ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی برای اولین بار در سالهای اخیر حملات هوایی را در مناطق تحت کنترل حوثیها انجام داده است.
آوریل آلی، که در سازمان ملل متحد بر روند صلح یمن کار میکرد و اکنون پژوهشگر ارشد در مؤسسه واشنگتن (Washington Institute)، یک سازمان تحقیقاتی، است، گفت: «نگرانی واقعی وجود دارد که جنگ داخلی یمن دوباره شعلهور شود.»
این گزارش از وضعیت یمن بر اساس مصاحبه با مقامات یمنی، دیپلماتهای غربی فعلی و سابق درگیر در روند صلح یمن و تحلیلگران منطقهای تهیه شده است. بیشتر آنها به شرط ناشناس ماندن برای بحث در مورد جزئیات مذاکرات سیاسی حساس صحبت کردند.
در میانه کشمکش قدرت بین حوثیها و عربستان سعودی، دهها میلیون شهروند یمنی گرفتار محرومیت گسترده هستند. برخی از آنها میگویند که حتی بازگشت به جنگ نیز بهتر از ناامیدی کنونی آنها خواهد بود.
ایمن عبدالحق، پدر چهار فرزند ۴۳ ساله و راننده تاکسی در صنعا، پایتخت یمن تحت کنترل حوثیها، گفت: «ما از این سختیها خسته شدهایم و به راهی برای خروج نیاز داشتیم، چه از طریق گفتگو و چه از طریق جنگ.» او افزود: «مردم همیشه به دنبال یک پیشرفت هستند، صرف نظر از عواقب آن.»
حوثیها زمانی گروهی از شورشیان شیعه در شمال کوهستانی یمن بودند که شعارشان مرگ بر آمریکا و اسرائیل بود. آنها با حمایت ایران، جنگ داخلی را آغاز کردند و در سال ۲۰۱۴ صنعا را تصرف کردند و دولت به رسمیت شناخته شده بینالمللی را شکست دادند.
مقامات عربستان سعودی، همسایه شمالی یمن، از ایده وجود یک شبهنظامی تحت حمایت ایران در مرز خود نگران بودند. ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی کارزار بمباران را آغاز کرد و از نیروهای ضد حوثی حمایت نمود. اما جنگ سالها به طول انجامید و عربستان سعودی در پی فشارهای بینالمللی بر سر نقش خود در تشدید بحران انسانی یمن، عقبنشینی کرد.
تا زمان اعلام آتشبس در سال ۲۰۲۲، حوثیها یک دولت بالفعل در شمال یمن ایجاد کرده بودند. جنوب به طور اسمی توسط دولت به رسمیت شناخته شده بینالمللی کنترل میشود که از نظر مالی و نظامی به عربستان سعودی وابسته است. مقامات سعودی همچنان بر تصمیمگیری نهایی در مورد مسائل مختلف یمن تأکید دارند.
در ابتدا، به نظر میرسید که خستگی نظامی و اراده سیاسی هر دو طرف میتواند به صلحی پایدار منجر شود. اواخر سال ۲۰۲۳، با کمک سازمان ملل متحد، عربستان سعودی و حوثیها به امضای یک توافق صلح اولیه – که مقامات از آن به عنوان «نقشه راه» یاد میکنند – نزدیک شدند که به گفته مقامات یمنی و غربی درگیر در این تلاشها، چارچوبی برای حل و فصل سیاسی بلندمدت ارائه میداد.
یکی از اجزای کلیدی این توافق، توافقی برای پرداخت حقوق کارمندان دولتی یمن در مناطق تحت کنترل حوثیها بود که حقوقشان در طول جنگ به حالت تعلیق درآمده بود. مبلغ مورد نظر قابل توجه بود – بین ۱ تا ۲ میلیارد دلار سالانه، به گفته دو دیپلمات غربی و یک مقام یمنی که از این طرح مطلع بودند. این افراد گفتند که این پول عمدتاً از درآمدهای نفتی یمن تأمین میشد؛ منابع نفتی یمن خارج از قلمرو حوثیها قرار دارد و حوثیها مشتاق دسترسی به آنها بودند.
پیش از نهایی شدن توافق، حمله حماس به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳، و به دنبال آن بمباران ویرانگر غزه توسط اسرائیل، روند صلح یمن را از مسیر خود خارج کرد. حوثیها در همبستگی با فلسطینیان غزه، کارزار نظامی را اعلام کردند و موشکها و پهپادهایی را به سمت اسرائیل و کشتیها در دریای سرخ شلیک کردند.
به گفته یک مقام یمنی و دو دیپلمات که از این گفتگوها مطلع بودند، مقامات سعودی و دیپلماتهای بینالمللی معتقد بودند که حوثیها آتشبسی را که پیششرط روند صلح یمن بود، نقض کردهاند و ادامه کار را غیرممکن ساختهاند. اما این افراد گفتند که حوثیها استدلال کردند که آتشبس آنها با عربستان سعودی دستنخورده باقی مانده و برای ادامه روند صلح فشار آوردند.
در طول جنگ غزه، حوثیها از حمله به عربستان سعودی خودداری کردند. اما حملات آنها در دریای سرخ خشم کشورهایی را که برای کشتیرانی به این آبراه وابسته بودند، برانگیخت. هنگامی که رئیس جمهور ترامپ در سال ۲۰۲۵ دوره دوم ریاست جمهوری خود را آغاز کرد، حوثیها را یک سازمان تروریستی خارجی اعلام کرد و کارزار بمباران علیه آنها را رهبری نمود.
آقای المسلمی، پژوهشگر چتم هاوس، گفت که این نامگذاری وضعیت اقتصادی دردناک مناطق تحت کنترل حوثیها را بدتر کرد و حوثیها نگران افزایش نارضایتی در آن مناطق بودند.
محمد البخیتی، یک مقام ارشد سیاسی حوثی، در مصاحبه با نیویورک تایمز، عربستان سعودی را به دلیل «عدم اجرای هیچ یک از مفاد نقشه راه، که مهمترین آنها پرداخت حقوق همه کارمندان دولتی است»، مقصر دانست.
او گفت که عربستان سعودی مقصر تشدید تنشهای کنونی است و این پادشاهی را به اعمال محدودیتهایی بر پرواز و کشتیرانی به یمن متهم کرد که حوثیها و بسیاری از یمنیها در قلمرو آنها آن را محاصره توصیف میکنند.
محمد الجابر، سفیر عربستان سعودی در یمن، روز شنبه در پستی در شبکههای اجتماعی گفت که پادشاهی مشتاق کاهش تنش و حمایت از تلاشها برای صلح جامع در یمن است. او حوثیها را به «اصرار بر مسیر تشدید تنش و خشونت» متهم کرد و آنها را به خدمت به دستور کارهای خارجی که به نفع مردم یمن نیست، متهم نمود.
در فوریه، زمانی که ایالات متحده و اسرائیل با ایران وارد جنگ شدند، حوثیها به نظر میرسید که مایل به کنارهگیری هستند. پس از فروپاشی آتشبس بین ایالات متحده و ایران، محاسبات برای حوثیها تغییر کرد. برخی تحلیلگران گفتند که آنها معتقدند این تغییر به دلیل فشار ایران برای مشارکت بیشتر بوده است. تحلیلگران گفتند که مداخله حوثیها به منافع ایران خدمت میکند، اما همچنین به تمایل حوثیها برای تحمیل یک واقعیت سیاسی جدید بر یمن نیز کمک میکند.
پس از درگیری بر سر فرود یک هواپیمای ایرانی در صنعا، حوثیها متعاقباً محاصره دریایی عربستان سعودی را اعلام کردند. با موقعیت استراتژیک یمن در امتداد دریای سرخ، حوثیها به خوبی میتوانند بازارهای انرژی را مختل کنند. عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، معمولاً بیشتر نفت خود را از طریق تنگه هرمز، نزدیک ایران، ارسال میکند، اما به دلیل جنگ، مجبور شده است مسیر خود را از طریق دریای سرخ تغییر دهد.
خانم آلی، تحلیلگر مؤسسه واشنگتن، گفت: «حوثیها در بوییدن خون در آب خوب هستند. آنچه آنها میخواهند، تحکیم کنترل خود در یمن و به دست آوردن منابع داخلی و دسترسی نامحدود به جهان خارج است.»
تحلیلگران گفتند که آیا اوضاع از اینجا تشدید میشود یا خیر، ممکن است به موضع دولت ترامپ بستگی داشته باشد. کاخ سفید به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد.
در ۲۳ ژوئیه، پس از اینکه حوثیها مدعی حمله به دو نفتکش سعودی شدند، آقای ترامپ در شبکههای اجتماعی تهدید کرد که اگر حملات ادامه یابد، «مجازات نظامی بزرگی» را بر این شبهنظامیان اعمال خواهد کرد.
او همچنین از حوثیها ابراز ناامیدی کرد و گفت که آنها «تاکنون بسیار حرفهای و هوشمندانه عمل کردهاند.»