ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان روز جمعه در مکه توافقنامه دفاعی سهجانبهای امضا کردند و در بحبوحه جنگ ایران، موضع امنیتی هماهنگی را ایجاد کردند.
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه پاکستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، همگی شخصاً در مراسم امضای این توافق حضور داشتند.
بر اساس این توافقنامه سهجانبه، ترکیه به عنوان عضو ناتو، عربستان سعودی به عنوان قدرت منطقهای ثروتمند و پاکستان به عنوان کشور دارنده سلاح هستهای، متعهد میشوند که به طور جمعی به تهدیدات خارجی علیه هر یک از آنها پاسخ دهند.
وزارت امور خارجه پاکستان در بیانیه خود اعلام کرد: «این توافقنامه با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه است و مقرر میدارد که هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. این توافقنامه همچنین زمینههای تقویت تمام جنبههای همکاری دفاعی بین سه کشور را فراهم میکند.»
این توافقنامه، اتحادهای روشنی را در منطقهای که سالهاست از جنگها آسیب دیده، ایجاد میکند. درگیری بین ائتلاف آمریکا-اسرائیل و ایران به ویژه بازارها را متلاطم کرده و سوالاتی را درباره امنیت خاورمیانه برانگیخته است.
نهایی کردن این توافق در مقدسترین مکان اسلام و در مقدسترین روز هفته، احتمالاً نشاندهنده چشمانداز سه کشور از نظم خاورمیانهای است که توسط گروهی از کشورهای منطقه با اکثریت سنی اداره میشود. این امر در تضاد با وضعیت موجود در چند دهه گذشته است که با مداخله مستقیم آمریکا و حمایت از اسرائیل شکل گرفته است.
با این حال، این توافق به معنای خروج کامل از چشمانداز آمریکا نیست. بورجو اوزچلیک، عضو ارشد موسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، در پستی در ایکس نوشت: چنین همکاریای «با ترجیح گستردهتر آمریکا برای تقسیم بار منطقهای، و اینکه قدرتهای منطقهای مسئولیت بیشتری برای بازدارندگی و امنیت بر عهده بگیرند و در عین حال، به درجات مختلف، در چارچوب معماری امنیتی به محوریت آمریکا باقی بمانند، همسو است.»
او افزود: این توافق همچنین «با رویکرد «راهحلهای منطقهای برای مشکلات منطقهای» که آنکارا مدتهاست از آن حمایت میکند، همخوانی دارد.»
ترکیه پس از آمریکا، دومین ارتش بزرگ ناتو و دومین ناوگان بزرگ جنگندههای اف-۱۶ را در جهان دارد. این کشور همچنین متحد دیرینه پاکستان است که علاوه بر سلاح هستهای، زرادخانه موشکی پیشرفتهای نیز دارد.
پاکستان و عربستان سعودی با امضای پیمان دفاعی متقابل در سپتامبر گذشته، روابط خود را عمیقتر کردند. توافق سهجانبه بین آنها و ترکیه، توافقی جداگانه است.
این سه کشور ماههاست که در مذاکراتی درباره ساختاردهی همکاری در مورد مسائل منطقهای، از جمله دفاع، شرکت کردهاند. این مذاکرات پس از فراخوان هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در اوایل جنگ ایران برای ایجاد یک پیمان امنیت خاورمیانه برای تثبیت منطقه پس از درگیری صورت گرفت.