از جمله دلایل اصلی رئیسجمهور ترامپ برای آغاز جنگ با ایران، جلوگیری از ساخت بمب هستهای توسط این کشور بود. بیش از پنج ماه پس از آغاز جنگ، مقامات و کارشناسان میگویند که این درگیری ممکن است برنامه هستهای ایران را کند کرده باشد، اما آن را متوقف نکرده است.
از آنجا که ایران بازرسیهای سازمان ملل از حساسترین تأسیسات هستهای خود را ممنوع کرده است — که بخش کلیدی هر توافق صلح احتمالی است — سرنوشت دقیق سوخت هستهای بسیار غنیشده آن نامشخص است. و با وجود حملات به سه تأسیسات کلیدی هستهای در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، به گفته بازرسان سازمان ملل، به نظر میرسد تهران ذخیرهای از سوخت نزدیک به سطح تسلیحاتی را حفظ کرده است که برای توسعه سریع تا ۱۰ بمب هستهای کافی است.
تا کنون، جنگ نشان داده است که «سیاستهای فشار حداکثری» آقای ترامپ و «ماجراجوییهای نظامی، توانایی هستهای ایران را نابود نکرده و نمیتواند نابود کند»، داریل جی. کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات، در تحلیلی اخیر نوشت.
«توانایی تا حد زیادی هنوز وجود دارد»، الی گرانمایه، نویسنده گزارش «پایش هستهای ایران» شورای روابط خارجی اروپا، گفت.
در ادامه نگاهی داریم به آنچه درباره سه تأسیسات کلیدی هستهای ایران میدانیم.
شهر باستانی با نیم تن اورانیوم غنیشده
ایران بیشتر اورانیوم بسیار غنیشده خود را که میتواند سوخت بمبهای هستهای باشد، در نزدیکی شهر باستانی اصفهان نگهداری میکند. در فوریه، آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بازرس هستهای سازمان ملل، تخمین زد که ذخیره آن حدود ۹۷۰ پوند اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد است — که برای ساخت نه یا ده بمب اتمی در عرض چند هفته پردازش کافی است.
مجتمع اصفهان در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران در ژوئن ۲۰۲۵ به شدت آسیب دید. در حال حاضر، دو تأسیسات برای تبدیل یا غنیسازی اورانیوم به طور قابل توجهی آسیب دیدهاند، اما به گفته «پایش هستهای ایران» که ارزیابی مداوم از تواناییهای هستهای این کشور انجام میدهد، ذخیره احتمالاً همچنان در آنجا باقی است.
سازمانهای اطلاعاتی آمریکا تعیین کردهاند که ایران میتواند از طریق یک نقطه دسترسی بسیار باریک به ذخیره دست یابد، اگرچه تحت نظارت دائمی آمریکا است.
تأسیسات محرمانه سابق
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت که سهم کوچکتری از اورانیوم بسیار غنیشده ممکن است در تأسیسات هستهای نطنز باشد. این بزرگترین سایت غنیسازی اورانیوم ایران است و سایتی که تهران در ابتدا آن را به بازرسان سازمان ملل اعلام نکرد تا اینکه در سال ۲۰۰۲ توسط مخالفان شناسایی شد. بخش زیادی از کارهای آن زیرزمینی است.
بخش روزمینی تأسیسات نطنز در حملات ژوئن ۲۰۲۵ به شدت آسیب دید. ورودیهای تأسیسات غنیسازی زیرزمینی در حملات مارس گذشته آسیب دیدند، آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش داد، که احتمالاً تلاشی برای دفن ذخایر زیرزمینی بود.
در فاصله حدود یک مایلی نطنز، کوه کلنگ قرار دارد که مقامات ایرانی در سال ۲۰۲۰ گفتند که کارخانهای برای ساخت سانتریفیوژ در آنجا ساخته خواهد شد، در اعماق زمین دفن شده تا در برابر بمبهای قدرتمند ضد استحکامات مقاومت کند. کارشناسان میگویند این سایت هنوز عملیاتی نشده است، اگرچه تصاویر ماهوارهای نشان میدهد ساختوساز پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ ادامه یافته است. آقای ترامپ مکرراً تهدید کرده است که کوه کلنگ را بمباران کند، اما تا کنون خودداری کرده است.
سایتی که پیشرفتهترین تأسیسات ایران محسوب میشود
ایران مدتها تأسیسات غنیسازی هستهای عمیقاً مدفون خود در فردو را بهترین محافظتشده و پیشرفتهترین سایت خود میدانست. این سایت در حملات ژوئن ۲۰۲۵ توسط ۱۲ بمب عظیم به شدت آسیب دید و احتمالاً از کار افتاد، بر اساس ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا در سال گذشته.
چهار ورودی این تأسیسات تا اواسط ماه مه حداقل زیر آوار حملات ۲۰۲۵ مدفون ماند، بر اساس تحلیل ژوئن توسط کارشناسان هستهای مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی در واشنگتن. تصاویر ماهوارهای گرفتهشده در آن زمان نشان میداد که ایران در حال افزودن موانع در جادههای منتهی به ورودیهای تونل مدفون است، احتمالاً برای کند کردن یک حمله احتمالی.
این مؤسسه به این نتیجه رسید که حملات به فردو در جریان جنگ جاری امسال عمدتاً به حملات به سامانههای پدافند هوایی ایران و یک مرکز تحقیقاتی محدود شده است.
بازسازی ایران چقدر طول میکشد؟
ایران اصرار دارد که برنامه هستهای آن صلحآمیز است، اما تلاشهای آن برای غنیسازی اورانیوم تا سطوح نزدیک به سطح تسلیحاتی و فرار از بازرسان سازمان ملل مدتهاست که نگرانی ایجاد کرده است.
همین اواخر در ماه آوریل، آقای ترامپ اصرار داشت که دولت او برنامه هستهای ایران را «محو» کرده است.
آقای گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در مصاحبهای بهاره با سیبیاس نیوز گفت که «نمیتوان انکار کرد که این واقعاً برنامه را به طور قابل توجهی عقب انداخته است.»
اما او ادامه داد: «هنگامی که تلاش نظامی به پایان رسید، ما همچنان با تعدادی از مسائل عمده که در مرکز همه اینها بودهاند، مواجه خواهیم بود.»
جیمز اکتون، فیزیکدان و تحلیلگر ایران در بنیاد کارنگی برای صلح بینالملل، گفت که به اندازه کافی از برنامه هستهای ایران هنوز وجود دارد که اگر به حال خود رها شود، «تصور میکنم آنها بتوانند در کمتر از یک سال در این مرحله بمب تولید کنند، احتمالاً بسیار کمتر از یک سال.»
خانم گرانمایه از تعیین جدول زمانی برای توانایی ایران در بازسازی خودداری کرد. با این حال، «بدون نظارت، ایران میتواند به سرعت ذخایر اورانیوم موجود خود را تا سطح تسلیحاتی غنی کند»، او در آخرین تحلیل خود نوشت.