بر اساس نتایج یک کارآزمایی بالینی محدود، علائم ۱۶ بیمار مبتلا به اماس یا دیگر بیماریهای خودایمنی پس از دریافت درمانی که سلولهای ایمنی مبارزهکننده با بیماری را در داخل بدنشان تولید میکرد، بهبود یافته است. پژوهشگران میگویند این نتایج بسیار نویدبخش است، اما این شیوه درمانی باید در افراد بیشتری مورد ارزیابی قرار گیرد.
در این کارآزمایی جدید که این هفته در نشریه The New England Journal of Medicine منتشر شد، از یک ویروس اصلاحشده برای انتقال دستورالعملهای ژنتیکی ساخت گیرندههای آنتیژن کایمریک (CARs) به سلولهای ایمنی شرکتکنندگان موسوم به لنفوسیتهای تی (T cells) استفاده شد. این سلولهای کار-تی، اتوآنتیبادیهای بیانشده توسط لنفوسیتهای بی (B cells) — نوع دیگری از سلولهای ایمنی که در بیماران خودایمنی به بافتهای سالم بدن حمله میکنند — را هدف قرار میدهند.
دیوید سیمون، پزشک و پژوهشگر بیمارستان شاریته در دانشگاه علوم پزشکی برلین، میگوید: «این مطالعه، اثبات مفهومی بسیار هیجانانگیز برای درمان با سلولهای کار-تی بهصورت درونتنی (in vivo) است که مستقیماً در بدن ساخته میشوند.» وی میافزاید که درمان درونتنی در مقایسه با روشهای معمول سلولدرمانی کار-تی که در آزمایشگاه مهندسی میشوند، سریعتر و کمهزینهتر تولید میشود.
بهطور معمول در درمان با سلولهای کار-تی، لنفوسیتهای تی از خون فرد جدا شده و در آزمایشگاه برای ساخت گیرندههای CAR مهندسی میشوند؛ سپس سلولهای اصلاحشده مجدداً به بدن تزریق میگردند. روشهای سلولدرمانی کار-تی برونتنی (ex vivo) برای درمان سرطانهای خون به کار میروند و کارآزماییهای بالینی متعددی نیز برای بررسی اثربخشی آنها در برابر بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس در حال انجام است.
بینگ دو، ایمونولوژیست دانشگاه نرمال شرق چین در شانگهای، اظهار داشت که توسعه یک درمان کار-تی درونتنی برای هر نوع بیماری، «دستاورد بزرگی» محسوب میشود. او تأکید کرد که نتایج بهدستآمده بسیار خوب بوده و با دستاوردهای درمانهای کار-تی برونتنی قابلمقایسه است.
دای-شی تیان، یکی از محققان ارشد این کارآزمایی، گفت که تیم پژوهشی از نتایج بهدستآمده بسیار خرسند است. تیان، متخصص مغز و اعصاب در کالج پزشکی تونگجی وابسته به دانشگاه علم و صنعت هوآژونگ در ووهان چین، تصریح کرد: «پاسخهای درمانی نشانههایی نویدبخش هستند، اما هنوز شواهدی قطعی دال بر اثربخشی نهایی یا بازیابی دائمی تحمل ایمنی به شمار نمیروند.»
بازتنظیم سیستم ایمنی
این کارآزمایی شامل افرادی مبتلا به اماس و دیگر بیماریهای خودایمنی بود؛ از جمله اختلالاتی که باعث ضعف یا التهاب عضلانی میشوند یا شرایطی که در آنها سیستم ایمنی به مغز، نخاع و چشمها هجوم میبرد. شرکتکنندگان یک نوبت تزریق از سلولهای حامل ناقل ویروسی را به داخل جریان خون خود دریافت کردند و حدود شش ماه تحت پایش قرار گرفتند.
این تیم پژوهشی از ویروسی به نام لنتیویروس استفاده کردند که توسط شرکت زیستفناوری شنژن جنوکوری بیوتک در چین طراحی شده است. سال گذشته نیز اثربخشی یکی دیگر از درمانهای مبتنی بر سلولهای کار-تی با استفاده از لنتیویروس در مداوای سرطان خون به اثبات رسیده بود.
محققان گزارش دادند که پس از درمان، سلولهای کار-تی بیشتری در طول زمان در بدن بیماران تولید شد. این سلولها به کاهش شمار لنفوسیتهای بی و سطح پادتنهای خودی که به بافتهای سالم حمله میکنند، کمک کردند. به گفته تیم پژوهشی، سلولهای بی جایگزین در بدن شرکتکنندگان دیگر چنین اتوآنتیبادیهایی تولید نکردند که این امر نشاندهنده بازتنظیم سیستم ایمنی آنان است. بیماران مبتلا به اماس بهبود عملکردهای حرکتی و شناختی و نیز کاهش خستگی را تجربه کردند. در مبتلایان به دیگر عوارض عضلانی نیز ارتقای شاخصهای قدرت عضلانی و کاهش التهاب مشاهده شد.