در میان چند رژیم غذایی آزمایششده در یک کارآزمایی بالینی، رژیم کتوژنیک بیشترین بهبود را در سلامت کبد و متابولیک ایجاد کرد.
کاهش دادن مقدار یکسان وزن، لزوماً مزایای متابولیک یکسانی به همراه ندارد. در یک کارآزمایی بالینی تصادفیشده، سه رژیم غذایی بسیار متفاوت به بزرگسالان مبتلا به چاقی کمک کرد حدود ۱۰ درصد از وزن اولیه خود را کم کنند، اما رژیم کتوژنیک بهبود بیشتری در چربی کبد، حساسیت کبدی به انسولین و کنترل قند خون ایجاد کرد.
پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس، یک رژیم کتوژنیک کمکربوهیدرات و پرچرب را با رژیم مدیترانهای و یک رژیم پرکربوهیدرات، کمچرب و گیاهمحور مقایسه کردند. این مطالعه شامل ۵۵ بزرگسال مبتلا به چاقی بود که همزمان پیشدیابت و چربی اضافی در کبد نیز داشتند.
هر سه رژیم سلامت متابولیک را بهبود بخشیدند که بر مزایای خودِ کاهش وزن تأکید دارد. اما رژیم کتوژنیک بهبودهای بیشتری در چند شاخص مرتبط با کبد و قند خون ایجاد کرد.
ساموئل کلاین، دکترای پزشکی، استاد دانفورث در رشته پزشکی و علوم تغذیه در دانشکده پزشکی واشو و نویسنده ارشد این مطالعه، اظهار داشت: «برای بیماران مبتلا به چاقی، پیشدیابت و بیماری کبد چرب، کاهش وزن ناشی از یک رژیم بسیار کمکربوهیدرات اثرات درمانی افزودهای بر متابولیسم گلوکز و لیپیدها دارد که باید بیش از کاهش وزن بهتنهایی به پیشگیری از پیشرفت به بیماریهای متابولیک شدیدتر کمک کند. اما هر سه رژیم — با وجود ترکیب بسیار متفاوت درشتمغذیها، از کربوهیدرات بسیار کم تا کربوهیدرات بسیار زیاد — تنها از طریق کاهش وزن، سلامت متابولیک را با موفقیت بهبود بخشیدند.»
سلامت عضلات در همه رژیمها بهبود یافت
شرکتکنندگان حدود پنج ماه رژیم تعیینشده خود را دنبال کردند. پژوهشگران تمام غذای آنان را تأمین کردند و جلسات هفتگی با یک متخصص تغذیه مطالعه برگزار کردند تا به آنان در پیروی دقیق از برنامهها کمک شود.
با وجود اینکه رژیمها نسبتهای بسیار متفاوتی از کربوهیدرات، چربی و پروتئین داشتند، هر سه گروه حدود همان مقدار وزن کم کردند.
انسولین به بدن در تنظیم قند خون کمک میکند و مقاومت به انسولین یکی از ویژگیهای اصلی پیشدیابت است. در هر سه رژیم، حساسیت عضلانی به انسولین حدود ۵۰ درصد نسبت به سطح اولیه شرکتکنندگان بهبود یافت.
از آنجا که بهبود در هر سه گروه مشابه بود، نتایج نشان میدهد که خودِ کاهش وزن، و نه تعادل خاص کربوهیدرات و چربی، عامل مهم در بهبود مقاومت عضلانی به انسولین بوده است.
کتوژنیک در کبد پیش افتاد
انسولین بهطور طبیعی به کبد علامت میدهد که مقدار گلوکزی را که به جریان خون آزاد میکند کاهش دهد. در این کارآزمایی، کبد با هر سه رژیم به انسولین پاسخدهی بیشتری نشان داد، اما این بهبود با رژیم کتوژنیک دو تا سه برابر بیشتر بود.
گروه کتوژنیک همچنین بیشترین کاهش چربی کبد را تجربه کرد. پس از پنج ماه، چربی کبد ۶۷ درصد کاهش یافت، در مقایسه با ۴۵ درصد در هر یک از دو گروه دیگر.
این تفاوت میتواند برای افراد مبتلا به چاقی، که بیماری کبد چرب در میان آنان شایع است، اهمیت ویژهای داشته باشد.
مکس سی. پیترسن، دکترای پزشکی و دکترای تخصصی، نویسنده نخست این مطالعه و استادیار پزشکی در دانشکده پزشکی واشو، گفت: «بیماری کبد چرب حدود ۷۵ درصد بزرگسالان مبتلا به چاقی را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد و به سریعترین علت در حال رشد بیماری مزمن کبد و سیروز کبدی تبدیل شده است. مطالعه ما نشان میدهد که برای افراد مبتلا به چاقی و بیماری کبد چرب، یک رژیم کتوژنیک کمکربوهیدرات میتواند به کاهش این آمار کمک کند.»
کتوژنیک بیشترین بهبود را در قند خون ایجاد کرد
کنترل قند خون نیز مزیت مشابهی نشان داد. قند خون اندازهگیریشده در طول ۲۴ ساعت در گروه کتوژنیک ۲۰ درصد نسبت به خط پایه کاهش یافت، در مقایسه با ۸ درصد در هر یک از گروههای دیگر.
سطح انسولین در طول روز نیز بهطور محسوستری کاهش یافت و در رژیم کتوژنیک ۷۴ درصد افت کرد، در مقایسه با ۴۴ درصد در رژیم مدیترانهای و ۲۷ درصد در رژیم پرکربوهیدرات. با مصرف بسیار کم کربوهیدرات، انسولین کمتری برای تنظیم قند خون لازم است و مقدار تولیدی مورد نیاز لوزالمعده کاهش مییابد.
این تفاوتها به پیشدیابت نیز گسترش یافت. نیمی از شرکتکنندگان رژیم کتوژنیک در طول مطالعه پیشدیابت خود را معکوس کردند، در مقایسه با ۲۹ درصد از پیروان رژیم مدیترانهای و ۷ درصد از پیروان رژیم پرکربوهیدرات.
کاهش وزن همچنان به همه گروهها کمک کرد
با این حال، نتایج نشان نمیدهد که رژیمهای دیگر بیاثر بودند. هر سه گروه پس از کاهش وزن بهبودهای متابولیک را تجربه کردند.
پیترسن گفت: «کاهش وزن — حتی مقدار متوسط آن — برای افراد دارای سلامت متابولیک نامناسب بهطور کلی مفید است. بسیاری از بیماران دارای سلامت متابولیک نامناسب همچنین نامزد دریافت داروهای GLP-1 هستند که ابزارهای بسیار مفیدی برای کمک به کاهش وزن افراد بودهاند. اما نتایج ما نشان میدهد که انتخاب رژیم غذایی همچنان مهم است، زیرا بر پیامدهای سلامت خاصی فراتر از کاهش وزن بهتنهایی تأثیر میگذارد.»
منبع: «اثر محتوای درشتمغذی رژیم بر پاسخ قلبیمتابولیک به کاهش وزن: یک کارآزمایی بالینی تصادفیشده» نوشته مکس سی. پیترسن، گوردون آی. اسمیت، سارا اس. فارابی، هکتور اچ. پالاسیوس، ماهالاکشمی شانکاران، مارک کی. هلرستاین، بروس دبلیو. پترسون و ساموئل کلاین، ۲۷ اوت ۲۰۲۶، سل متابولیسم.
DOI: 10.1016/j.cmet.2026.07.020
این مطالعه با کمکهزینههایی از مؤسسه ملی سلامت، با شمارههای گرنت P30 DK56341، P30 DK20579، UL1 TR002345 (زیرکمک KL2 TR002346) و S10 OD027006 و از بنیاد بیمارستان بارنز-یهودی حمایت شده است. محتوا تنها مسئولیت نویسندگان است و لزوماً دیدگاه رسمی مؤسسه ملی سلامت را نمایندگی نمیکند.
افشای اطلاعات: کلاین اس. گزارش میدهد که حقالزحمه عضویت در هیئت مشورتی علمی را از Abbvie، 89Bio و Boehringer Ingelheim دریافت کرده، یک گرنت با شروع از سوی پژوهشگر از Merck و حمایت برای یک کارآزمایی بالینی چندمرکزی با شروع از سوی صنعت از Viking Therapeutics دریافت کرده است.