کمکخلبانی که در اقدامی آشکار برای سقوط هواپیما به خلبان حمله کرد، تردیدها درباره سیاست قفل درِ کابین خلبان را برجسته میسازد
امنیت کابین خلبان در هواپیماها پس از آنکه مسافران و یک خلبان مجروح با هم متحد شدند تا از سقوط پرواز FZ 1073 فلایدبی جلوگیری کنند، بار دیگر زیر ذرهبین قرار خواهد گرفت.
با حضور بیش از ۱۷۰ نفر، عمدتاً اسرائیلی، در هواپیمایی که از دبی به مقصد تلآویو در پرواز بود، برخی از جلوگیری از «۱۱ سپتامبر اسرائیل» سخن گفتهاند. با این حال، تغییراتی که پس از ربایشهای تروریستی در آمریکا در یکچهارم قرن پیش در طراحی هواپیماها ایجاد شد و درهای کابین خلبان را از داخل قفل میکرد، نظر کارشناسان را دوقطبی کرده است.
رویدادهای روز چهارشنبه، که طی آن یک خلبان خلبان دیگر را با چاقو زد و ظاهراً تلاش کرد هواپیما را سقوط دهد، بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که بزرگترین تهدید کجاست.
فیلیپ باوم، کارشناس بینالمللی امنیت هوانوردی، میگوید: «ما بهعنوان یک صنعت، از زمان ۱۱ سپتامبر جانهای بیشتری را در هواپیماهای تجاری بر اثر خودکشی به کمک هواپیما از دست دادهایم تا بر اثر تروریسم.»
«و در بیشتر آن موارد، علتش این بود که ما قلعهای ساخته بودیم که آدمهای خوب بیرون از کابین خلبان نمیتوانستند به آن نفوذ کنند تا افراد یاغی — معمولاً خلبانان داخل کابین — را خنثی کنند.»
در پرواز فلایدبی، خلبان اسمیت ماچچار با وجود آنکه با چاقو زخمی شده بود، توانست در برابر مهاجم خود، کمکخلبان عمانی که نامش فاش نشده، مقاومت کند. نکته حیاتی این بود که ماچچار همچنین توانست با امکانپذیر کردن شکستن درها، اطمینان حاصل کند که کمک از کابین مسافران به او برسد.
بر اساس قوانین ایمنی، معمولاً حضور دو خلبان در کابین الزامی است — که عمدتاً برای مواقع بیماری یکی از آنها مطرح شده، نه یاغی شدنش. از زمان ۱۱ سپتامبر، هواپیماهای تجاری همچنین درهایی قفلشده دارند که عملاً کلید آن در دست خلبان است. پیکربندی قفلها میتواند متفاوت باشد و هرچند خدمه برای مواقع اضطراری کدهای دسترسی دارند، خلبان معمولاً میتواند تلاشها برای ورود را لغو کند — سیستمی که با در نظر گرفتن ربایندگان طراحی شده است.
سقوط پرواز 4U9525 جرمنوینگز در سال ۲۰۱۵، شاید تا همین هفته، روشنترین نشانه خطری بود که این وضعیت ایجاد میکند: خلبانی که توسط کمکخلبان خودکشیگر بیرون از کابین قفل شده بود و او عمداً هواپیما را در کوههای آلپ سقوط داد و ۱۵۰ نفر را کشت.
پیش از آن نیز سقوط کوچکتر و کمپوششتر یک هواپیمای خطوط هوایی موزامبیک در سال ۲۰۱۳ که ۳۳ کشته برجای گذاشت، رخ داده بود که بازرسان آن را خودکشی خلبان تشخیص دادند و ظاهراً کمکخلبان بیرون از کابین قفل شده بود.
پرسشهایی نیز درباره نقش قصد خلبان در فجایع بزرگی که علل آنها هنوز اثبات نشده باقی مانده است — از جمله معماي پرواز MH370 خطوط هوایی مالزی، و همچنین سقوط ایر ایندیا در احمدآباد در سال ۲۰۲۵، یا چاینا ایسترن در سال ۲۰۲۲.
بدون قصد سوء، درها میتوانند در حوادث «ناتوانی خلبان»، مانند سکته قلبی، باز شوند. یک هواپیمای لوفتهانزا در سال ۲۰۲۴ ده دقیقه بر فراز اسپانیا بدون کسی در کنترل پرواز کرد، زمانی که خلبان به دستشویی رفت و پس از بیهوش شدن کمکخلبان، بیرون از کابین قفل شد.
خلبان با استفاده از کد ورود اضطراری به کابین رسید و هواپیما را به زمین نشاند — اما یک مهاجم هوشیار میتوانست آن درخواست را مسدود کند.
باوم با سنجش ریسکها استدلال میکند که باید نوعی سیستم لغو قفل برای درهای کابین خلبان وجود داشته باشد — چه زمانبندیشده و چه از روی زمین. اما حفظ امنیت بسیار پیشتر از درهای کابین خلبان آغاز میشود: «روش اصلی این است که اطمینان حاصل کنیم افرادی که استخدام میکنیم، بررسیهای پیشینه گسترده، معاینات پزشکی و ارزیابیهای روانشناختی را گذراندهاند — و این فرایند پس از آغاز استخدام متوقف نمیشود.»
با آنکه انگیزه کمکخلبان عمانی در آخرین حمله هنوز ناشناخته است، اسرائیل در حال اتخاذ تدابیری برای بررسی پیشینه بیشتر خلبانان است، در حالی که فلایدبی پروازهای بیشتر به تلآویو را لغو کرده و وزیران بریتانیا گفتهاند «در حال بررسی» ایمنی پروازها به اسرائیل خواهند بود.
خلبانان ممکن است تمایلی به پرواز در مسیرهایی که در آنها بررسیهای بیشتری انجام میشود نداشته باشند — یا بهطور رسمی مشکلات سلامت روان خود را که تهدیدی بسیار شایعتر از رادیکالیزه شدن است، بپذیرند.
اتحادیه خلبانان بریتانیا (بالپا) گفت «در برابر گمانهزنیهای زودهنگام هشدار میدهد و از همه طرفها میخواهد اجازه دهند مقامات مربوطه بدون دخالت تحقیق کنند».
واقعیت کامل اقدامات کمکخلبان هنوز مشخص نشده است، اما باوم میگوید: «هر اتفاقی که دیروز افتاده باشد، میدانیم که آن مانع کابین خلبان میتواند تلاش برای نجات را در صورت وجود خلبانان یاغی مختل کند.»