طبیعت ممکن است طرح‌های جایگزین کمتری نسبت به تصورات ما داشته باشد و این امر تأمین مواد غذایی و اقلیم ما را در صورت ناپدید شدن گونه‌ها بیشتر در معرض خطر قرار دهد.
بزرگترین مطالعه جهانی از نوع خود پیشنهاد می‌کند که از دست دادن گونه‌ها می‌تواند به طور پیوسته مزایایی را که اکوسیستم‌ها ارائه می‌دهند، از جمله گرده‌افشانی، آب پاک، ذخیره‌سازی کربن و کنترل طبیعی آفات، فرسایش دهد. این پژوهش به رهبری کالج لندن و کالج امپریال لندن، فرضیه مبنی بر اینکه بسیاری از گونه‌ها قابل تعویض هستند و از دست دادن چند گونه تفاوت زیادی ایجاد نمی‌کند، را به چالش می‌کشد.
پژوهشگران با همکاری موزه تاریخ طبیعی و مؤسسه آلن تورینگ، ۴۲۳ مطالعه منتشر شده و ۲۲۲,۸۲۹ نقطه داده از اکوسیستم‌های خشکی، آب شیرین، دریایی و مصب رودخانه‌ها را ترکیب کردند. تحلیل آن‌ها که در مجله Nature Ecology & Evolution منتشر شد، پایگاه داده‌ای بیش از دو برابر بزرگترین تلاش قبلی تولید کرد.
در سراسر ۲۳ دسته خدمات و کارکردهای اکوسیستمی، اکثر مزایا با افزایش تنوع زیستی همچنان رو به رشد بودند. آن‌ها معمولاً پس از حضور مجموعه کوچکی از گونه‌ها ثابت نماندند، که نشان می‌دهد اکوسیستم‌ها ظرفیت ذخیره کمتری نسبت به آنچه دانشمندان قبلاً فرض می‌کردند، دارند.
چرا از دست دادن گونه‌ها اهمیت دارد؟
این یافته‌ها میزان «افزونگی کارکردی» (functional redundancy) را، یعنی ایده‌ای که گونه‌های مختلف می‌توانند مشاغلی مشابه انجام دهند و هنگام ناپدید شدن یکی جبران کنند، زیر سوال می‌برد. اگر این پشتیبان‌گیری گسترده بود، گونه‌های اضافی در نهایت کمک اندکی به یک خدمت خاص می‌کردند. در عوض، مطالعه نشان داد که تنوع بیشتر معمولاً همچنان منافع را افزایش می‌دهد.
دکتر اما موفت (Emma Moffett)، نویسنده اصلی مطالعه و مدرس جغرافیا در کالج لندن، گفت: «یافته‌های ما فرضیه راحت‌طلبانه‌ای را که سال‌ها حاکم بوده به چالش می‌کشد؛ این فرضیه که اکوسیستم‌ها پشتیبان‌های فراوانی دارند، بنابراین از دست دادن گونه‌ای اینجا و آنجا تغییر زیادی ایجاد نمی‌کند. در اکثر مزایایی که اکوسیستم‌ها ارائه می‌دهند و ما بررسی کردیم، داده‌ها از این موضوع حمایت نمی‌کنند. مزایای اکولوژیکی با افزایش تنوع همچنان بالا می‌روند، که به معنای کاهش آن‌ها با از دست دادن گونه‌ها است.»
استثناهایی نیز وجود داشت. محافظت در برابر سیل ساحلی، فرسایش و خطرات مشابه، حساسیت نسبتاً کمی به تنوع زیستی به طور کلی نشان داد. این کارکردها اغلب به شدت به چند گونه بنیادین، مانند بوته‌هایی که ریشه‌هایشان تپه‌های شنی را تثبیت می‌کنند، وابسته هستند.
حفاظت باید هم تنوع زیستی کلی و هم مشارکت‌های بی‌نظیر برخی گونه‌ها را در نظر بگیرد. حفاظت از طیف وسیعی از گونه‌ها به حفظ بسیاری از مزایای اکوسیستمی کمک می‌کند، در حالی که ایمن‌سازی گونه‌های بنیادین، کارکردهایی را حفظ می‌کند که دیگران ممکن است قادر به جایگزینی آن‌ها نباشند.
ذخیره‌سازی کربن اقیانوسی برجسته است
قوی‌ترین رابطه بین تنوع زیستی و هر خدمت اندازه‌گیری شده، مربوط به ترسیب کربن دریایی (marine carbon sequestration)، یعنی جذب و ذخیره دی‌اکسید کربن (CO2) اتمسفری در آب‌ها و رسوبات اقیانوسی بود. این نشان می‌دهد که از دست دادن گونه‌ها می‌تواند پیامدهای بسیار مهمی برای سهم اقیانوس در حفاظت از اقلیم داشته باشد.
زندگی دریایی به حرکت کربن در اقیانوس کمک می‌کند، از فیتوپلانکتون‌های نزدیک سطح تا شبکه‌های غذایی میکروبی که در انتقال آن به آب‌های عمیق‌تر نقش دارند. این یافته‌ها بر اهمیت جوامع متنوع برای حوضچه‌های کربن آبی (blue carbon sinks) در محیط‌های اقیانوسی و ساحلی، از جمله جنگل‌های حرا و باتلاق‌های نمکی، تأکید می‌کنند.
با این حال، نتیجه شگفت‌انگیز اقیانوسی تنها از تعداد کمی از مجموعه داده‌ها به دست آمد. محققان این کمبود شواهد را به عنوان یک شکاف تحقیقاتی فوری شناسایی می‌کنند، بنابراین این یافته نیازمند بررسی بیشتر است.
دکتر موفت گفت: «نتیجه اقیانوسی ما را متوقف کرد. جذب کربن در دریا واکنش قوی‌تری به تنوع زیستی نسبت به هر چیز دیگری که اندازه گرفتیم نشان داد، و با این حال، یکی از کم‌بررسی‌شده‌ترین حوزه‌هایی بود که یافتیم. اگر جهان برای کمک به مقابله با تغییر اقلیم بر کربن آبی حساب باز کند، زندگی دریایی نمی‌تواند نادیده گرفته شود.»
هشدار برای تولید غذای آینده
تیم همچنین با اتصال پایگاه داده خود به پیش‌بینی‌های تنوع زیستی تحت سناریوهای اجتماعی-اقتصادی مورد استفاده هیئت بین‌المللی تغییر اقلیم (IPCC)، بررسی کرد که این مزایا چگونه می‌توانند تغییر کنند. یکی از محورهای تمرکز، کنترل طبیعی آفات در زمین‌های کشاورزی بود، جایی که شکارچیان و سایر دشمنان آفات زراعی خدمتی را ارائه می‌دهند که کشاورزان رایگان دریافت می‌کنند.
مدل پیش‌بینی می‌کند که این حفاظت تحت توسعه مبتنی بر سوخت‌های فسیلی در مقایسه با مسیری کمتر وابسته به آن‌ها، تضعیف خواهد شد. کشورهایی که با رشد جمعیت سریع و سطوح پایین‌تر توسعه مواجه هستند، با شدیدترین افت‌ها روبه‌رو خواهند شد.
دکتر ویل پیرس (Will Pearse)، استادیار اکولوژی تکاملی در بخش علوم زیستی کالج امپریال لندن، گفت: «ما می‌دانستیم که تنوع زیستی با فراهم کردن غذا، آب پاک، هوای پاک و بسیاری از خدمات اکوسیستمی دیگر، از بشریت حمایت می‌کند. اما چیزی که این مدل به ما می‌دهد، تصویری دقیق و جهانی است: اکنون می‌توانیم مزایایی را که تنوع زیستی در هر کجا ارائه می‌دهد، پیش‌بینی کنیم، که شناسایی و بهره‌برداری از آن مزایا را حتی آسان‌تر می‌کند.»
پایگاه داده و پیش‌بینی‌ها برای هر ۲۳ دسته به صورت عمومی در دسترس هستند تا از سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی حمایت کنند.
مرجع: «تنوع زیستی خدمات و کارکردهای اکوسیستمی را در سراسر جهان تضمین می‌کند» توسط Emma R. Moffett, Joel H. Gayford, Lexi Chen, Olivia F. Morris, Yuming Shi, Lucy Somekh, Nicole Stasik, Andy Purvis, Guy Woodward and William D. Pearse, 6 October 2026, Nature Ecology & Evolution.
DOI: 10.1038/s41559-026-03200-4