اشتراک
نظر انرژی اقتصاد

سوخت‌های فسیلی در نبرد برای کسب سود آسان پیروز می‌شوند

در یک نگاه چکیدهٔ خودکار موتور هوش مصنوعی افق آبی

فقیرترین کشورهای جهان که با بحران‌های ارزی و ناتوانی در پرداخت هزینه‌های انرژی دست‌به‌گریبان‌اند، برای تأمین سوخت مورد نیاز خود به ابزارهای مالی جدیدی روی آورده‌اند که در رأس آن‌ها «شرکت بین‌المللی تجارت و تأمین مالی اسلامی» (ITFC) قرار دارد. این نهاد از سال ۲۰۰۸ تاکنون با پرداخت ۷۸ میلیارد دلار وام، عمدتاً به واردات نفت و گاز کشورهای کم‌درآمد کمک کرده است. اگرچه این اقدام در کوتاه‌مدت از فروپاشی تأمین انرژی و اعتراضات عمومی جلوگیری می‌کند، اما کارشناسان معتقدند این روند به یک چرخه معیوب تبدیل شده است؛ چرا که کشورهای در حال توسعه با استقراض برای خرید سوخت‌های فسیلی مصرفی، به جای سرمایه‌گذاری در دارایی‌های پایدار و زیرساخت‌های انرژی پاک، مشکل کمبود سرمایه خود را به آینده منتقل می‌کنند. در واقع، دسترسی آسان به تأمین مالی برای سوخت‌های فسیلی در مقایسه با فرآیندهای پیچیده و کند دریافت وام برای پروژه‌های تجدیدپذیر، کشورهای در معرض تغییرات اقلیمی را در وابستگی به نفت و گاز گرفتار کرده است. در حالی که بنگلادش نمونه‌ای از این پارادوکس است که علی‌رغم آسیب‌پذیری بالا در برابر بلایای اقلیمی، برای خرید نفت از کشورهای صادرکننده وام می‌گیرد، نویسنده تأکید دارد که راه‌حل این معضل، خشم نیست؛ بلکه بانک‌های توسعه‌ای سنتی باید با افزایش سرعت و کارایی خود در تأمین مالی انرژی‌های پاک، با مدل‌های اقتصادی سوخت‌های فسیلی رقابت کنند تا گذار انرژی در مقیاس جهانی محقق شود.

خلاصه نکات توسط هوش مصنوعی بلومبرگ

  • فقیرترین واردکنندگان سوخت فسیلی جهان با استفاده از توسعه مالی به پرداخت سوختی که توانایی خرید آن را ندارند کمک می‌شوند و شرکت بین‌المللی تجارت و تأمین مالی اسلامی نقش کلیدی ایفا می‌کند.
  • ITFC از زمان تأسیس در سال ۲۰۰۸ تاکنون ۷۸ میلیارد دلار پرداخت کرده است که بیشتر آن به تراکنش‌هایی اختصاص یافته که به کشورهای کم‌درآمد کمک می‌کند تا هزینه واردات نفت را بپردازند.
  • وام‌دهی ITFC به عنوان یک راه‌حل کوتاه‌مدت دیده می‌شود که مشکل اساسی کمبود سرمایه را حل نمی‌کند و ممکن است کشورهای در حال توسعه را هنگامی که گزینه‌های بهتر موجود است، به سوخت‌های فسیلی وابسته نگه دارد.

null

با توجه به اینکه نفت برنت برای بیشتر ماه گذشته بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه بوده و قیمت گازوئیل بیش از دو برابر شده است، ممکن است تصور کنید که فقیرترین واردکنندگان سوخت فسیلی جهان هم‌اکنون در شرایط بحران قرار دارند.

null

اینکه آن‌ها هنوز دقیقاً به آن نقطه نرسیده‌اند، ناشی از یکی از سریع‌ترین روندهای رشد در حوزه توسعه مالی است — کمک به مصرف‌کنندگان نفت و گاز برای پرداخت سوختی که توانایی خرید آن را ندارند.

null

بسته اضطراری انرژی ۳.۳ میلیارد دلاری که هفته گذشته توسط دولت بنگلادش توافق شد را در نظر بگیرید. حدود ۲۰۰ میلیون دلار از سوی بانک توسعه آسیایی برای برنامه‌ای پنج‌ساله جهت تعمیر شبکه برق فرسوده در حاشیه‌های سریع‌الشهرک‌شدن پایتخت داکا اختصاص خواهد یافت؛ جایی که قطعی برق ۱۲ ساعته یا بیشتر باعث اعتراضات و مسدودسازی‌ها شده است. بخش عمده‌ای از پول، یعنی حدود ۳.۱ میلیارد دلار، صرف پرداخت برای واردات نفت و گاز تنها در سال مالی جاری خواهد شد.

null

آن پول، در نوبت خود، به شدت به نقدینگی و تخصص یکی از سریع‌ترین بانک‌های چندجانبه در حال رشد جهان، یعنی شرکت بین‌المللی تجارت و تأمین مالی اسلامی (ITFC)، وابسته است.

null

برخلاف نهادهای چندجانبه سنتی مانند بانک جهانی و بانک توسعه آسیایی، ITFC عمدتاً در کسب‌وکار ارائه تأمین مالی ارزان‌قیمت برای زیرساخت‌ها به منظور کمک به توسعه اقتصادی نیست. در عوض، بیشتر از ۷۸ میلیارد دلاری که از زمان تأسیس آن در سال ۲۰۰۸ پرداخت شده است، به تراکنش‌هایی مشابه وام بنگلادشی اختصاص یافته است: وام‌دهی نیمه‌تجاری برای کمک به کشورهای کم‌درآمد جهت پرداخت واردات نفت آن‌ها. این موضوع به نفع اعضای اوپک است که سهامداران اصلی ITFC هستند.

null

اشتیاق برای چنین تأمینی کافی بوده است تا ITFC را در سال‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین وام‌دهندگان چندجانبه جهان تبدیل کند. مجموع پرداختی‌ها بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ به ۲۹ میلیارد دلار رسید که آن را در زمره نهادهای سنتی مانند بانک توسعه آفریقا و بانک اروپایی بازسازی و توسعه قرار می‌دهد. تنها در امسال، این شرکت موافقت‌نامه‌های چارچوبی به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار برای مالدیو و مصر، به علاوه ۲.۹ میلیارد دلار برای بورکینافاسو، ساحل عاج و جیبوتی، ۱ میلیارد دلار برای موریتانی و ۷۰۶ میلیون دلار برای سنگال امضا کرده است.

null

هیچ جنبه شیطانی در این موضوع وجود ندارد. همان‌طور که هر کسی در هاوانا، کراچی یا مانیل امروز درک می‌کند، محرومیت از واردات سوخت می‌تواند به اندازه عبور از یک بحران ارزی ویرانگر باشد. با حمایت از گیرندگان در چنین بحران‌هایی، ITFC نیازهای فوری مردم درمانده را برآورده می‌کند، همان‌گونه که صندوق بین‌المللی پول زمانی که ذخایر ارز خارجی خشک می‌شود، انجام می‌دهد. بخشی از وام‌دهی آن نیز به نیازهای غیرنفتی اختصاص می‌یابد: حدود ۱۶ درصد از پرداختی‌های تجمعی تا سال ۲۰۲۴ به غذا و کشاورزی اختصاص داشت، در مقایسه با ۶۷ درصدی که مستقیماً به انرژی‌های تجدیدنابذیر اختصاص یافت.

null

هنوز هم مانند یک معامله بد برای گیرندگان به نظر می‌رسد. فقیرترین کشورهای جهان، از جمله بسیاری از اعضای سازمان همکاری اسلامی که ITFC برای خدمت به آن‌ها تأسیس شد، به دلیل کمبود سرمایه struggle می‌کنند. قرض گرفتن مکرر پول برای تأمین مالی واردات سوخت آن مشکل اساسی را حل نمی‌کند — بلکه آن را به تاریخ دیگری موکول می‌کند، زمانی که همان مسائل مربوط به ذخایر ارز خارجی تخلیه‌شده و بدهی دولت احتمالاً دوباره رخ خواهند داد.

null

بدتر از آن، این کار گیرندگان را تشویق می‌کند تا برای سوختی که همه آن ظرف چند ماه سوخته خواهد شد، به کشورهای ثروتمندتر پرداخت کنند، در حالی که مشکل بنیادی آن‌ها کمبود دارایی‌هایی است که می‌توانست دهه‌ها رشد را پشتیبانی کند. یک میلیارد دلار مزارع خورشیدی تقریباً ۱۰ برابر برق بیشتری را در طول عمر خود نسبت به همان مقدار پولی که صرف گاز طبیعی مایع شود، فراهم می‌کند. با این حال، تأمین مالی ارزان‌قیمت برای مورد دوم به راحتی در دسترس است، در حالی که مورد اول باید از میان فرآیندهای تأیید بی‌پایان در بانک‌های بزرگ توسعه‌ای عبور کند.

null

نتیجه همه این موارد این است که کشورهای در حال توسعه را به سوخت‌های فسیلی وابسته نگه می‌دارد، در حالی که گزینه‌های بهتری از قبل موجود هستند. وضعیت بنگلادش این پوچی را برجسته می‌کند: یکی از کشورهایی که بیشترین خطر سیل، موج‌های گرمایی و طوفان را با تشدید تغییرات اقلیمی تجربه می‌کند، از صادرکنندگان نفت وام می‌گیرد تا نفت بخرد. آن سوخت، در نوبت خود، برای شهروندان خودش بدون یارانه‌های بیشتر دولت، بیش از حد گران است. در عین حال، همان دولت با پرورش دسته‌ای از مقررات، رشد انرژی پاک ارزان‌تر را خفه می‌کند.

null

پاسخ به این وضعیت خشمگین شدن نیست، بلکه رقابت کردن است. بانک‌های توسعه‌ای سنتی در تأمین مالی نیروی پاک در مقیاس مورد نیاز، خیلی کند و ناکارآمد عمل کرده‌اند. اگر گذار انرژی باید از مغلوب شدن توسط اقتصاد سوخت فسیلی اجتناب کند، وام‌دهندگان آن باید بازی خود را جدی‌تر کنند.

null

بیشتر از نظر بلومبرگ:

null

می‌خواهید نظرات بیشتری از بلومبرگ بخوانید؟ OPIN <GO> . یا می‌توانید عضو خبرنامه روزانه ما شوید.

null

این ستون بازتاب‌دهنده دیدگاه‌های شخصی نویسنده است و لزوماً بازتاب‌دهنده نظر هیئت تحریریه یا بلومبرگ LP و مالکان آن نیست.

اشتراک:
این گزارش ترجمه و بازنویسی خبری با موتور هوش مصنوعی افق آبی است و برای خوانندهٔ فارسی‌زبان بازتنظیم شده. منبع اصلی: bloomberg.com