گزارش اقلیمی سازمان ملل که روز چهارشنبه منتشر شد، نتیجه می‌گیرد که جهان در چند سال آینده ناگزیر از هدف افزایش دمای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد توافقنامه پاریس عبور خواهد کرد. طبق بیانیه این گزارش، وظیفه اکنون این است که دوره «فراتر رفتن» از حد مجاز تا حد ممکن کوتاه نگه داشته شود و در نهایت میانگین دمای جهانی دوباره کاهش یابد.
گزارش سالانه شکاف انتشار گازهای گلخانه‌ای سازمان ملل برای آگاه‌سازی تصمیم‌گیرندگان پیش از دور بعدی مذاکرات جهانی اقلیم در ترکیه، موسوم به COP31، در ماه آینده طراحی شده است. اگرچه گزارش‌های شکاف در گذشته نسبت به دستیابی به هدف ۱.۵ درجه‌ای بدبین بودند، اما این بار نخستین باری است که نویسندگان گزارش اعلام می‌کنند که عدم دستیابی به این هدف «قریب‌الوقوع و اجتناب‌ناپذیر» خواهد بود.
«ما اکنون می‌گوییم این پنجره فرصت بسته شده است، اما می‌توانیم با کوتاه نگه داشتن مدت زمان فراتر رفتن از حد مجاز، دوباره آن را باز کنیم»، اینگر اندرسن، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، در تماسی با خبرنگاران اظهار داشت. «مسئله این است که چگونه راهی برای بازگشت پیدا کنیم؛ هرچه سریع‌تر و با کمترین میزان فراتر رفتن از حد مجاز.»
گزارش‌های قبلی فاصله بین تعهدات کشورهای مختلف برای کاهش انتشار و آنچه برای محدود کردن گرمایش جهانی به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطوح پیش از صنعتی شدن لازم است را بررسی کرده بودند.
اما گزارش امسال شکاف را بازتعریف می‌کند. در عوض، سناریوهای جدید فراتر رفتن از حد مجاز انتشار را بررسی می‌کند و مشخص می‌کند چه اقداماتی برای محدود کردن اوج گرمایش به تنها ۱.۷ تا ۱.۸ درجه سانتی‌گراد قبل از بازگرداندن دما به ۱.۵ درجه از طریق کاهش انتشار و استفاده از فناوری‌های حذف کربن لازم است.
این گزارش به وضوح بیان می‌کند که هر کسر درجه اضافی گرمایش بالاتر از ۱.۵ درجه سانتی‌گراد «خطر تغییرات غیرقابل بازگشت را افزایش می‌دهد؛ از جمله در صفحات یخی، کربن ذوب‌شدنی (permafrost)، جریان‌های اقیانوسی و سیستم‌های مرجانی، همراه با پیامدهای ویرانگر انسانی.»
مایکل مان، دانشمند اقلیم دانشگاه پنسیلوانیا، گفت: «هر کسر درجه اضافی از گرمایش می‌تواند تأثیر "عظیمی" داشته باشد؛ همان‌طور که از نظر خسارات، هزینه‌ها و تلفات جانی سنجیده می‌شود.» مان در تهیه گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل نقشی نداشته است.
هیچ سناریوی خوش‌بینانه‌ای برای فراتر رفتن وجود ندارد
به گفته برنامه محیط زیست سازمان ملل که مقر آن در نایروبی است، کمترین سناریوی فراتر رفتن از حد مجاز، اوج گرمایش را بین ۱.۷ تا ۱.۸ درجه سانتی‌گراد نگه می‌دارد و میانگین دمای جهانی را تا سال ۲۱۰۰ به ۱.۵ درجه یا کمتر بازمی‌گرداند.
با این حال، برای طی کردن چنین مسیری، انتشار گازهای گلخانه‌ای جهانی باید به مراتب بیشتر از هر چیزی که در حال حاضر روی میز مذاکرات آتی COP31 مطرح است، کاهش یابد. این امر مستلزم کاهش ۱۸ درصدی تا سال ۲۰۳۰، ۴۵ درصدی تا سال ۲۰۳۵ و ۶۹ درصدی تا سال ۲۰۴۰ نسبت به سطوح سال ۲۰۲۵ است.
طبق گزارش، تحقق کمترین سناریوی ممکن برای فراتر رفتن از حد مجاز، نیازمند سه برابر کردن ظرفیت برق تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۵ و کاهش چشمگیر سوخت‌های فسیلی، از جمله حذف تدریجی زغال‌سنگ تا سال ۲۰۴۰ است.
علاوه بر این، نیاز به گسترش عمده فناوری‌های حذف کربن وجود دارد؛ فناوری‌هایی که تاکنون اثبات نشده‌اند که در چنین مقیاس بزرگی کارآمد باشند.
در تضاد آشکار با این ارقام، اجرای تعهدات فعلی کاهش انتشار تنها منجر به کاهش ۵ تا ۸ درصدی انتشار تا سال ۲۰۳۰ و کاهش ۱۱ تا ۱۵ درصدی تا سال ۲۰۳۵ می‌شود، چنانکه گزارش یافته است. این سطح با اوج گرمایش حدود ۲.۶ درجه سانتی‌گراد همراه خواهد بود.
اگر کشورها صرفاً از سیاست‌های کنونی خود پیروی کنند، گرمایش می‌تواند به اوج حدود ۲.۸ درجه سانتی‌گراد برسد. طبق گزارش، این تخمین از سال گذشته افزایش یافته است؛ بخشی از آن به دلیل خروج ایالات متحده از توافقنامه پاریس و پس گرفتن تعهدات کاهش انتشار این کشور است.
حتی سناریویی که فرض می‌کند کشورها به تعهدات فعلی کاهش خود عمل می‌کنند و کشورهایی که تعهد صفر خالص (net-zero) دارند موفق به انجام آن می‌شوند، همچنان گرمایش را به اوج ۲.۱ درجه سانتی‌گراد می‌رساند.
نتیجه نهایی
بدیهی است که فراتر رفتن از ۱.۵ درجه سانتی‌گراد با کمترین مقدار ممکن و سپس تلاش برای کاهش تدریجی دما در طول زمان، در مقایسه با آنچه کشورها تاکنون متعهد به انجام آن شده‌اند، خواسته‌ای دشوار و بزرگ است.
«بدون اقدام فوری، مسیر کمترین فراتر رفتن ممکن از ۱.۵ درجه سانتی‌گراد به سرعت محو خواهد شد»، این گزارش هشدار می‌دهد. «هر پنج سال انتشار دی‌اکسید کربن در سطوح کنونی، اوج گرمایش را حدود ۰.۱ درجه سانتی‌گراد افزایش می‌دهد.»
مان گفت که ۰.۱ درجه سانتی‌گراد گرمایش جهانی اضافی «تولید ناخالص داخلی جهانی را به طور دائمی حدود ۱.۲ درصد (معادل بیش از ۱.۲ تریلیون دلار در سال) کاهش می‌دهد و تقریباً ۱۴۰ میلیون نفر دیگر را به سمت آب‌وهوای خطرناک و داغی سوق می‌دهد که تهدیدی برای حیات است.»
به گفته کیت مارول، دانشمند اقلیم در پروژه Drawdown، یک سازمان غیرانتفاعی پژوهش و ارائه راه‌حل‌های اقلیمی، فراتر رفتن از هدف ۱.۵ درجه‌ای می‌تواند به عنوان یک نقطه عطف دیده شود، اما به معنای شکست مطلق علم و سیاست اقلیمی نیست. مارول در گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل نقشی نداشته است.
«هیچ ویژگی خاصی در هیچ آستانه دمایی مشخصی وجود ندارد»، او گفت. «واحد درست، درجه نیست، بلکه تن است؛ تن‌هایی از دی‌اکسید کربن، متان و سایر گازهای گلخانه‌ای. اگر بخواهیم از بدترین پیامدها جلوگیری کنیم، وظیفه ما همین بوده و همیشه همین بوده است که این انتشارات را هرچه سریع‌تر کاهش دهیم.»
«عبور از ۱.۵ درجه نشانه‌ای است که ما به اندازه کافی سریع حرکت نمی‌کنیم، اما به معنای نابودی ما نیست»، او افزود.