شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، دولت رئیس‌جمهور دونالد ترامپ را تکان داده و پرسش ادامه جنگ با ایران را بار دیگر در کانون توجهات قرار داده است. طبق گزارش رسانه‌های لبنانی، اختلاف‌نظرها در رأس دولت آمریکا رو به تعمیق است؛ برخی مقامات واشنگتن از گسترش عملیات نظامی حمایت می‌کنند، در حالی که عده دیگری معتقدند باید مذاکرات از سر گرفته شود و به یک تسویه سیاسی با تهران دست یافت.
این گزارش نتایج انتخابات آمریکا را با تحولات سیاسی اسرائیل پیوند زده است؛ جایی که گادی آیزنکوت موفق به کسب ۶۷ توصیه برای تشکیل دولت شد، در مقابل بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تنها ۴۶ توصیه دریافت کرد. تصمیم فراکسیون یهودیان تورات (یهودیت هاتوراه) برای عدم حمایت از نامزدی نتانیاهو نیز بخشی از تغییرات در موازنه قدرت سیاسی توصیف شده است.
بر اساس تحلیل منتشر شده در لبنان، حمایت علنی ترامپ از نتانیاهو در جریان کمپین انتخاباتی اسرائیل نتوانست از تضعیف جایگاه سیاسی او جلوگیری کند. با این حال، ارتباطی که این گزارش بین نتایج انتخابات دو کشور برقرار می‌کند، بیشتر یک تفسیر سیاسی است تا یک رابطه علی و معلولی اثبات شده.
سه گزینه روی میز: جنگ، توافق یا محاصره
منابع آمریکایی نقل شده در گزارش لبنانی، سه مسیر اصلی عملیاتی را که در واشنگتن مورد بررسی قرار می‌گیرد، توصیف می‌کنند. گزینه اول، گسترش عملیات نظامی علیه ایران است تا با دستیابی به پیروزی‌های بزرگ‌تر، موازنه قدرت در منطقه تغییر کند. اما حتی در میان طرفداران این گزینه نیز اجماعی درباره دامنه عملیات و شانس موفقیت آن وجود ندارد.
گزینه دوم، بازگشت به میز مذاکره با هدف دستیابی به توافقی با تهران است. با این حال، طبق این گزارش، مقامات آمریکایی تخمین می‌زنند که ایرانیان ممکن است پس از نتایج انتخابات، مواضع خود را سخت‌گیرانه‌تر کنند؛ زیرا تصور می‌کنند دولت ترامپ از نظر سیاسی ضعیف شده و به یک توافق نیاز دارد.
گزینه سوم، ادامه محاصره اقتصادی و فشار بر ایران است، همراه با بررسی امکان انجام حملات نظامی محدود و هدفمند در آینده، به منظور تغییر موازنه قدرت بدون کشیده شدن به یک جنگ تمام‌عیار. اما این مسیر نیز با ابهامات زیادی همراه است. مشخص نیست که آیا می‌توان محاصره را برای مدت طولانی ادامه داد، آیا ایران تحت فشار حاضر به تغییر مواضع خود خواهد شد و پیامدهای اقتصادی و امنیتی حفظ وضعیت فعلی چیست.
به گفته تحلیلگران لبنانی، کشورهای منطقه و جامعه جهانی به سختی می‌توانند در بلندمدت وضعیتی را تحمل کنند که نه جنگ است و نه صلح؛ وضعیتی که با تهدیدات نظامی و آسیب به فعالیت‌های اقتصادی همراه است.
ایران تماس‌ها را تشدید می‌کند: ترکیه، قطر و روسیه در کانون توجه
در حالی که طبق گزارش‌ها، تماس‌های مستقیم با ایالات متحده کاهش یافته است، ایران فعالیت دیپلماتیک خود را با کشورهای منطقه افزایش داده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با وزرای خارجه کشورهای عربی و همچنین مقامات ترکیه، پاکستان و قبرس گفتگو کرده است. بر اساس اطلاعات منتشر شده، این مذاکرات حول محور امکان دستیابی به تفاهمات منطقه‌ای برای پایان دادن به جنگ و از سرگیری گفتگوها با واشنگتن بوده است.
عراقچی در کنار تحرکات سیاسی، همچنان نسبت به واکنش گسترده ایران در صورت وقوع حمله نظامی جدید هشدار داده است. طبق این گزارش، بخشی از این تماس‌ها به پیام‌هایی که قبلاً توسط ونس (احتمالاً اشاره به واسطه‌ای خاص یا اشتباه تایپی منبع اصلی) ارسال شده و پیشنهادات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران اختصاص داشته است. یکی از گزینه‌های مطرح شده، انتقال اورانیوم غنی‌شده با درصد بالا به روسیه و ادامه غنی‌سازی با درصد پایین در داخل ایران است. با این حال، تأییدی بر اینکه طرفین به چنین چارچوبی رسیده‌اند یا ایران واقعاً موافقت کرده ذخایر اورانیوم خود را منتقل کند، منتشر نشده است. قطر نیز در روزهای اخیر تلاش‌های میانجی‌گری خود را برای جلوگیری از تشدید تنش و بازگرداندن طرفین به مسیر دیپلماتیک افزایش داده است.
تحول دیگری روز پنجشنبه رخ داد؛ زمانی که موحسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به مسکو سفر کرد و با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار نمود. رضایی پیامی از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران، آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای (نام واقعی رهبر فعلی آیت‌الله علی خامنه‌ای است، اما متن عبری 'Mojtaba' را ذکر کرده که احتمالاً خطای منبع یا اشاره به شخص دیگری است؛ ترجمه وفادار به متن: مجتبی خامنه‌ای)، به پوتین ابلاغ کرد. پس از دیدار، رضایی اعلام کرد که دو طرف درباره راه‌های پایان دادن به جنگ و ترتیبات امنیتی منطقه پس از آن گفتگو کردند. به گفته او، پوتین آمادگی خود را برای کمک به تلاش‌ها جهت خاتمه دادن به درگیری‌ها ابراز داشت.
جنگ جدید با ایران؟ ترس از واکنش ترامپ و نتانیاهو
پرسش اصلی که اکنون ذهن کشورهای منطقه را مشغول کرده، نحوه واکنش ترامپ و نتانیاهو به تضعیف جایگاه سیاسی‌شان پس از انتخابات است. بر اساس تحلیل رسانه‌های لبنانی، دو ارزیابی متضاد وجود دارد. طبق دیدگاه اول، ترامپ ممکن است ترجیح دهد جنگ را گسترش دهد تا به یک پیروزی نظامی چشمگیر دست یابد و از ارائه توافقی با ایران به عنوان عقب‌نشینی آمریکا اجتناب کند. طرفداران این دیدگاه معتقدند که عقب‌نشینی بدون کسب دستاورد مشخص، به عنوان شکست دیگری برای ایالات متحده تلقی خواهد شد.
در مقابل، برخی معتقدند که همین شکست در انتخابات، توانایی رئیس‌جمهور برای آغاز یک نبرد نظامی جدید را محدود می‌کند. بر اساس این دیدگاه، نتانیاهو نیز بدون حمایت آمریکا قادر به گسترش درگیری نخواهد بود. مخالفان تشدید تنش هشدار می‌دهند که جنگ جدید نه تضمین‌کننده تغییر رژیم در ایران است و نه تسلیم تهران، و شکست احتمالی دیگر می‌تواند به تضعیف بیشتر جایگاه آمریکا منجر شود.
طبق این گزارش، بزرگ‌ترین نگرانی مربوط به واکنش گسترده ایران است که نه تنها علیه اسرائیل و ایالات متحده، بلکه علیه سایر کشورهای خاورمیانه نیز هدایت خواهد شد. در چنین سناریویی، ایران ممکن است به زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات نفتی، نیروگاه‌ها، تصفیه‌خانه‌های آب و شبکه‌های مخابراتی و اینترنت در سراسر region حمله کند. این موارد تهدیدات و سناریوهای احتمالی هستند، نه یک طرح عملیاتی رسمی که توسط ایران تأیید شده باشد.
با توجه به ترس از پیامدهای یک جنگ منطقه‌ای جدید، کشورهای عربی و بازیگران منطقه‌ای همچنان در تلاش برای تدوین یک توافق جامع هستند که امکان پایان دادن به درگیری و جلوگیری از آسیب گسترده به زیرساخت‌ها و اقتصادهای منطقه را فراهم آورد.
و در لبنان چه خواهد شد؟
نتایج انتخابات در ایالات متحده و اسرائیل ممکن است پیامدهایی نیز برای صحنه لبنانی داشته باشد؛ جایی که اختلاف‌نظرها درباره ترتیبات امنیتی مرزی با اسرائیل و سرنوشت سلاح‌های در اختیار حزب‌الله همچنان ادامه دارد.
طبق این گزارش، در لبنان برخی تخمین می‌زنند که ترامپ و نتانیاهو ممکن است برای تغییر واقعیت‌های منطقه به سمت تشدید نظامی حرکت کنند. اما عده دیگری معتقدند که تضعیف سیاسی ترامپ و احتمال از دست رفتن قدرت توسط نتانیاهو، شانس وقوع جنگ جدید را کاهش می‌دهد.
در این زمینه، برخی مقامات لبنانی خواستار بازنگری در ادامه مذاکرات و اجرای کامل توافق چارچوب امنیتی هستند که تاکنون به طور کامل اجرا نشده است. یکی از گزینه‌های مطرح شده، بازگشت به آتش‌بس نوامبر ۲۰۲۴ است؛ با اتکا به تجربه آموس هوکشتاین، فرستاده سابق آمریکا، که در توافق مرز دریایی و مذاکرات آتش‌بس بین اسرائیل و لبنان نقش فعالی داشت.
با این حال، حتی در میان کسانی که معتقدند نتایج انتخابات ممکن است فرصت سیاسی جدیدی را ایجاد کند، اجماع گسترده‌ای وجود دارد که مسئله سلاح خارج از کنترل دولت همچنان در کانون مناقشات باقی خواهد ماند. در این راستا، بیانیه مشترک سفارتخانه‌های ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، استرالیا و ژاپن یادآوری شد که بر لزوم ادامه تحقیقات در پرونده داهر البیادر و پیشرفت در تمرکز سلاح‌ها در اختیار دولت لبنان تأکید داشت.
بر اساس این تحلیل، تعیین تکلیف مسئله سلاح ممکن است شرط اصلی هرگونه توافق امنیتی جدید باشد، حتی اگر سیاست آمریکا پس از انتخابات تغییر کند. همزمان، برخی در جهان عرب امیدوارند که تحولات سیاسی در آمریکا و اسرائیل در آینده امکان از سرگیری گفتگوها درباره ترتیبات گسترده‌تر منطقه‌ای را فراهم کند؛ از جمله خروج اسرائیل از بخش‌هایی از سوریه، توافق‌های امنیتی با دمشق و تغییرات در سیاست اسرائیل در کرانه باختری.
اما طبق همین گزارش، این سناریوها دور از دسترس به نظر می‌رسند و انتظار می‌رود با موانع سیاسی و امنیتی جدی روبرو شوند. در حال حاضر، تصمیم نهایی در واشنگتن هنوز روشن نیست. ترامپ باید بین ادامه فشار نظامی بر ایران و تلاش برای رسیدن به توافق انتخاب کند، در حالی که تهران نیز تماس‌های خود با روسیه و کشورهای منطقه را تشدید کرده است. برای اسرائیل و لبنان، پرسش اصلی این است که آیا این تحولات سیاسی منجر به پیشرفت دیپلماتیک خواهد شد یا به درگیری منطقه‌ای جدیدی دامن خواهد زد.