یک تحقیق گسترده که این هفته توسط مجله نظامی آمریکا Air & Space Forces Magazine منتشر شد، برای نخستین بار از طریق مصاحبه با خدمه هوایی شرکتکننده در عملیات، آشکار ساخت که در داخل هواپیماها و اتاقهای برنامهریزی در جریان «عملیات چکش نیمهشب»، زمانی که آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ تأسیسات هستهای ایران در فردو را بمباران کرد، چه اتفاقی افتاد. نام شرکتکنندگان به دلایل امنیتی با نامهای مستعار جایگزین شده است.
ماه قرمز رنگی آسمان ایران را روشن کرده بود. پس از ۱۸ ساعت پرواز، دو خلبان آمریکایی بمبافکن B-2 در حال نزدیک شدن به هدف خود بودند. آنها دوباره کلیدهای خود را چک کردند، سپس نقشهها و ساعتهایشان را بررسی نمودند و ناگهان متوجه چراغهای شهر در پایین شدند.
«خدای من، تهران است!» یکی از آنها فریاد زد. آنها این مأموریت را بارها و بارها تمرین کرده بودند، اما اکنون واقعاً در حال وقوع بود. «ما داریم انجامش میدهیم. واقعی است.»
دقایقی بعد، دربهای محفظه بمب باز شدند. دو بمب عظیم، هر کدام با وزن ۳۰ هزار پوند، از شکم هواپیما رها شدند و شروع به سقوط به سمت تأسیسات هستهای زیرزمینی در فردو کردند. با رهایی از وزن عظیم بمبها، مانور دادن هواپیما ناگهان آسانتر شد.
«بیایید از اینجا خارج شویم!» یکی از خلبانان گفت. «نه، صبر کن»، دوستش پاسخ داد. هر دو هواپیما را چرخاندند و به عقب نگاه کردند و منتظر ماندند تا ببینند آیا بمبها واقعاً منفجر خواهند شد یا خیر. پنج ثانیه گذشت، سپس ده، سپس پانزده. ناگهان، گوی آتشینی تا ارتفاع یک ساختمان ده طبقه بالا رفت و کوهستانهای پایین را مانند روز روشن کرد.
پانزده سال برنامهریزی و طرحی که در دقیقه آخر تغییر کرد
برنامهریزی برای تخریب تأسیسات فردو در واقع از سال ۲۰۰۹ آغاز شد، زمانی که اطلاعات آمریکا ساختوساز مشکوک را در کوهستانهای جنوب غربی تهران شناسایی کرد. برای حدود ۱۵ سال، کارشناسان آمریکایی ساختار تأسیسات، سیستمهای تهویه و برق آن و آسیبپذیریهای احتمالی را بررسی کردند.
یکی از اجزای کلیدی این برنامه، توسعه GBU-57، یک بمب نفوذگر مهمات سنگین بود که برای نفوذ به استحکامات عمیق زمینی طراحی شده بود. بمبافکن B-2 تنها هواپیمایی است که قابلیت حمل آن را دارد.
طرح بر روی دریچههای تهویه فردو متمرکز بود، جایی که آمریکاییها امیدوار بودند نیروی انفجار را به تأسیسات مدفون در زیر کوه هدایت کنند.
زمانبندی و عمق هر انفجار با دقت محاسبه شده بود تا بمبها به صورت متوالی عمل کرده و زیرساختهای زیرزمینی را تخریب کنند.
با این حال، در روزهای منتهی به حمله، آمریکاییها کشف کردند که ایرانیان سعی کردهاند دریچهها را با بتن مسدود کنند.
این تغییر مجبور برنامهریزان را کرد تا ترتیب بمباران را بهروزرسانی کنند: ابتدا باید لایه بتنی برداشته میشد و تنها پس از آن تأسیسات زیرین مورد اصابت قرار میگرفتند. تغییرات تا ساعات پایانی ادامه داشت. طبق این تحقیق، طرح نهایی تنها ۱۶ ساعت قبل از مأموریت تصویب شد، در حالی که برخی خلبانان برای آمادگی خوابیده بودند.
تمرین فریب: هواپیماهایی که به جهت اشتباه پرواز کردند
یکی از بزرگترین چالشها، پنهان کردن خروج هفت بمبافکن B-2 از پایگاه هوایی وایتمن در میسوری بود. برای گمراه کردن کسانی که حرکات نیروی هوایی آمریکا را ردیابی میکردند، بمبافکنهای اضافی به وضوح به سمت غرب بلند شدند.
گزارشهای رسانهای از این تحرکات باعث حدس و گمانهایی شد که هواپیماها به گوآم یا پایگاه دیگو گارسیا در اقیانوس هند اعزام میشوند. در واقعیت، اینها طعمه بودند. هفت بمبافکنی که قصد حمله به ایران را داشتند، مخفیانه به سمت شرق بلند شدند، اقیانوس اطلس را طی کردند و از طریق مدیترانه به سمت خاورمیانه ادامه مسیر دادند.
خانوادههای خلبانان نیز نمیدانستند عزیزانشان به کجا اعزام شدهاند. «من به او چیزی نگفتم»، خلبانی با نام مستعار آلفا درباره همسرش گفت. «فقط رفتم سر کار و برنگشتم.»
مأموریت یک تست استقامت افراطی بود. دو خلبان در هر هواپیما، ساعتهای طولانی در کابین تنگ، سوختگیری در هوا و خواب در بازههای ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای. برخی به محرکهای تجویز شده پزشکی تکیه کردند، برخی دیگر به قهوه و نوشیدنیهای انرژیزا. کابین همچنین دارای مایکروویو، توالت و فضای محدود برای دراز کشیدن بود.
کل عملیات توسط حدود ۱۲۵ هواپیما، شامل جنگندههای F-22 و F-35، هواپیماهای تهاجمی و هواپیماهای سوخترسان پشتیبانی شد. خلبانان تأکید کردند که هواپیماهای سوخترسان یکی از عوامل تعیینکننده در موفقیت مأموریت بودند.
کمک اسرائیلی که راه را باز کرد
حمله اسرائیل به ایران که در ۱۳ ژوئن به عنوان بخشی از «عملیات شیر خیزان» آغاز شد، تأثیر قابل توجهی بر طرح آمریکایی داشت. طبق شهادت خلبانان، هواپیماهای F-35 و F-15 اسرائیل بسیاری از تهدیدات پدافند هوایی که در روزهای منتهی به حمله ذهن برنامهریزان آمریکایی را مشغول کرده بود، از بین بردند.
«آنها بسیاری از تهدیدات را حذف کردند و مأموریت را برای ما بسیار ایمنتر کردند»، آلفا گفت و عملیات اسرائیل را درس impresiveای از استفاده از قدرت هوایی غربی توصیف کرد.
شش بمبافکن آمریکایی به سمت فردو و هفتمین به سمت نطنز اعزام شدند. در ساعت ۲:۱۰ بامداد به وقت ایران، موج بمباران بر فردو آغاز شد. هواپیمای اول قرار بود لایه بتنی را منفجر کند و پنج هواپیمای بعدی بمبهای خود را در یک ترتیب زمانبندی شده رها کردند.
خلبانان میدانستند که چند ثانیه اشتباه میتواند کل طرح را مختل کند. یکی از آنها گفت که پنجره زمانی برای اجرای عملیات در هر جهت به حدود ۱۵ ثانیه محدود بود. پس از بمباران، هواپیماها شروع به ترک سریع حریم هوایی ایران کردند. هشدارهای فعالیت خصمانه در کابینها شنیده شد، اما تحلیل پس از مأموریت نشان داد ایرانیان به خود بمبافکنهای B-2 شلیک نکردند.
«تمام شد، ما در امان هستیم»
تنها پس از آنکه به سلامت از آسمان ایران خارج شدند، خلبانان پیام دوم خود را پس از ورود به منطقه عملیات پخش کردند: «تمام شد، ما در امان هستیم!»
در راه بازگشت، خدمه یک هواپیمای سوخترسان کشف کردند که عملیات قبلاً برای عموم فاش شده و خبر حمله در رسانهها گزارش شده است. رئیسجمهور ترامپ در حالی که بمبافکنها هنوز در راه بازگشت بودند، عملیات را اعلام کرده بود.
پس از حدود ۳۷ ساعت در هوا، خدمه در پایگاه خود در میسوری فرود آمدند؛ خسته، عرقکرده و بدون اصلاح ریش. برخی کشف کردند که خانوادههایشان اخبار مأموریت را از تلویزیون شنیده بودند. پس از دیدار کوتاه با عزیزانشان، برای معاینات پزشکی برده شدند، مایعات وریدی دریافت کردند و وارد یک جلسه بازجویی طبقهبندی شده شدند که در آن عکسهای ماهوارهای از اهداف مورد حمله به آنها نشان داده شد.
تنها آن زمان، در جریان جلسه بازجویی طبقهبندی شده، برخی از شرکتکنندگان نام رسمی عملیاتی که در آن شرکت داشته بودند را فهمیدند.
در مجموع ۱۴ بمب نفوذگر سنگر با وزن کلی حدود ۱۹۰ تن متریک رها شد. حملات موشکهای کروز تاماهاوک پرتاب شده از زیردریایی نیز تأسیسات هستهای اصفهان را مورد اصابت قرار داد.
ارزیابیهای خسارت پس از عملیات نشان میدهد که حمله بخش بزرگی از توانایی ایران برای غنیسازی مواد هستهای تا سطوح نظامی را از بین برده است. با این حال، میزان دقیق خسارت همچنان ناشناخته است.
دیوید آلبرایت، بازرس سابق تسلیحات سازمان ملل و اکنون رئیس مؤسسه علم و امنیت بینالمللی، به مجله گفت که برنامه سانتریفیوژ ایران به شکلی که قبل از حمله وجود داشت، دیگر وجود ندارد و آنچه از آن باقی مانده عمدتاً بقایاست.
اما برای خلبانان، پشت ارزیابیهای استراتژیک و بحث درباره میزان خسارت، خاطرهای بسیار سادهتر باقی میماند: ساعتها تنش، دو بمبی که در تاریکی سقوط کردند و گوی آتشین عظیمی که کوهستانهای ایران را روشن کرد.