دانشمندان قرنهاست که روی نحوه تولید زبان توسط انسانها تحقیق میکنند. یکی از کشفیات حیاتی اولیه این بود که دو ناحیه زبانی متمایز در مغز وجود دارد: یکی برای شنیدن و دیگری برای صحبت کردن. این دو ناحیه که به نامهای ورنیکه و بروکا شناخته میشوند—نسبت به پزشکان قرن نوزدهمی که آنها را کشف کردند—آنقدر بنیادین هستند که معمولاً در فصل اول کتابهای درسی مربوط به علوم اعصاب زبان ذکر میشوند.
این کتابهای درسی نیاز به بازنویسی دارند. کشف جدیدی که امروز در مجله ساینس منتشر شد، پارادوکسی را که نخستین بار توسط کارل ورنیکه، پزشک همنام همین ناحیه، مطرح شده بود حل میکند. این مطالعه نشان میدهد که ناحیه ورنیکه، که به طور کلاسیک تنها مسئول ادراک گفتار دانسته میشد، در واقع مسئول تولید زبان نیز هست.
جان جی. نگای، مدیر ابتکار مغز (BRAIN Initiative) در مؤسسه ملی بهداشت آمریکا، در نشست خبری طی کنفرانس سالانه انجمن علوم اعصاب در هفته جاری، این یافته را «دستاوردی شگفتانگیز» برای کل حوزه علوم اعصاب توصیف کرد. او اظهار داشت: «این یافتهها ساختار بسیار پیچیدهتری از مغز را نشان دادهاند که ما قبلاً قدر آن را نمیدانستیم.»
در زمان ورنیکه، دانشمندان علوم اعصاب عملکرد نواحی مغز را از طریق بررسی پیامدهای تخریب آنها میآموختند. ورنیکه و همعصر او، پل بروکا، به درمان افرادی که دچار اختلالات زبانی موسوم به آفازی بودند میپرداختند. بروکا متوجه شد بیمارانی که تقریباً قادر به تولید هیچ گفتاری نبودند، آسیبهایی در ناحیه کوچکی از لوب پیشانی خود، نزدیک به شقیقه، داشتند.
برعکس، برخی از بیماران ورنیکه میتوانستند روان صحبت کنند اما قادر به درک گفتار دیگران نبودند. آنها دچار آسیب در ناحیهای در بالای لوب گیجگاهی، مرکز شنوایی مغز واقع در بالای گوش، بودند. ورنیکه نظریهپردازی کرد که این ناحیه مسئول تولید زبان است.
اما بیماران ورنیکه، اگرچه گفتاری روان تولید میکردند، لزوماً خوب صحبت نمیکردند. آنها اغلب گفتاری بیمعنی تولید میکردند که گاهی به عنوان «سالاد کلمات» توصیف میشد.
این یک پارادوکس بود: چرا آسیب دیدن بخش درک زبان در مغز باید مانع از صحبت کردن واضح افراد شود؟ دانشمندان علوم اعصاب نظریهپردازی کرده بودند که این فعالیت پس از صحبت کردن رخ میدهد—نوعی سیستم خودپایشی که به گفتار خود گوش میداد. اما مقیاس زمانی درگیر بسیار کوتاه است و روش استاندارد اسکن غیرتهاجمی مغز، یعنی تصویربرداری تشدید مغناطیسی کاربردی (fMRI)، برای آشکار کردن ترتیب این رویدادها بیش از حد کند عمل میکند.
برای کشف آنچه واقعاً در ناحیه ورنیکه هنگام صحبت کردن افراد میگذرد، ادوارد چنگ، جراح مغز و اعصاب در دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو، و همکارانش افرادی را که برای جراحی صرع تحت عمل قرار میگرفتند و در طول procedure هوشیار بودند، استخدام کردند. محققان با استفاده از مجموعهای از حسگرهای الکتریکی که مستقیماً روی مغز شرکتکنندگان قرار گرفته بود، فعالیت مراکز زبانی مغز را هنگامی که شرکتکنندگان کلمات و جملات را تکرار میکردند یا به آنها گوش میدادند، اندازهگیری کردند.
«آنچه دیدیم با آنچه کتابهای درسی پیشبینی میکردند مطابقت نداشت»، چنگ، نویسنده ارشد مطالعه جدید، در یک نشست خبری جداگانه پیش از انتشار مطالعه گفت. بخشی از ناحیه ورنیکه به اندازه تقریبی یک سکه، پیش از آنکه افراد صحبت کنند فعال میشد. میزان فعالیت با طول کلمهای که فرد قصد بیان آن را داشت افزایش مییافت. همچنین وقتی افراد کلمات غیررایج را میگفتند، این ناحیه بیشتر فعال میشد. محققان این ناحیه را لوب گیجگاهی فوقانی خلفی چپ یا lpSTG مینامند.
«این واقعاً یک "تصویر شنیداری" از صداهای موجود در کلمهای است که شما قصد دارید بگویید»، الکساندر سیلوا، پژوهشگر پزشکی در دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو و نویسنده اصلی مطالعه، در همان نشست خبری توضیح داد.
حتی شگفتانگیزتر اینکه، همان ناحیه—در واقع دقیقاً همان نورونها—هنگامی که افراد به گفتار گوش میدادند نیز فعال میشدند. ماتیو لئونارد، عصبشناس شناختی در دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو و همنویسنده مطالعه، در نشست خبری گفت: «این موضوع واقعاً مرا شگفتزده کرد.» او افزود که دانشمندان باید ایده قدیمی مبنی بر جدایی فرآیندهای تولید و ادراک گفتار در مغز را مورد تردید قرار دهند. «آنها واقعاً به نظر میرسد کاملاً یکپارچه هستند.»
محققان دریافتند که lpSTG سیگنالهای تولید شده پیش از گفتار را مستقیماً به مراکز حرکتی مغز ارسال میکند، جایی که این سیگنالها به ضربانهای عضلانی تبدیل میشوند که به دستگاه صوتی دستور حرکت میدهند. پیشتر تصور میشد این وظیفه بر عهده ناحیه بروکا در بخشهای جلوییتر مغز است که برنامهریزی سطوح بالاتر را هماهنگ میکنند.
این درک جدید از نحوه تولید گفتار میتواند برای ایجاد رابطهای مغز و رایانه (BCI) جهت کمک به ارتباط افراد دارای آسیب مغزی استفاده شود. اکثر BCIها روی افراد فلج آزمایش میشوند که به دلیل مشکلات حرکتی دیگر قادر به صحبت نیستند. این رابطها سیگنالها را از نواحی حرکتی مغز، آخرین ایستگاه پیش از ارسال گفتار مورد نظر به عضلات، خوانش میکنند.
اما برای افراد مبتلا به آفازی، گفتار مورد نظر معمولاً سالم به مراکز حرکتی نمیرسد. BCIهایی که برای این افراد کارآمد باشند باید بتوانند منظور آنها را از طریق فعالسازی نواحی بالادستی برنامهریزی زبان رمزگشایی کنند. شناسایی دقیق این نواحی میتواند منجر به توسعه پروتزهای عصبی برای این شرایط شود.
با این حال، تمام این یافتهها ناگهان نقش ناحیه بروکا را مبهم میکند. اِوِلینا فِدِرِنکو، عصبشناس شناختی که در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) روی زبان تحقیق میکند و در این پژوهش جدید مشارکت نداشته است، میگوید: «اگر هم در درک زبان و هم در تولید زبان، "عملکرد" اصلی در لوب گیجگاهی رخ میدهد... پس چرا اجزای لوب پیشانی شبکه زبانی را داریم؟»
لئونارد گفت: «ناحیه بروکا همچنان به وضوح مهم است. از برخی جهات، این موضوع نوعی راز بعدی است.»