به گفته مارکو روبیو، حوادث خیرهکننده روز شنبه در ونزوئلا، حقیقتی اساسی – و شاید مهمترین حقیقت – درباره ریاستجمهوری دونالد ترامپ را روشن میکند: رهبران جهانی با به خطر انداختن خود با او در میافتند. وزیر امور خارجه ترامپ تنها ساعاتی پس از دستگیری نیکولاس مادورو در مارالاگو به خبرنگاران گفت: «هنوز نمیفهمم چگونه این را متوجه نشدهاند.»
رهبران جهان ممکن است به خاطر درک نکردن سادگی «دکترین ترامپ» بخشیده شوند، به خصوص آنهایی که تصور میکنند ابرقدرت مسلط جهان هنوز دارای سازوکارهای پیچیدهای برای تدوین استراتژیهای سیاست خارجی است. کشوری که «دکترین ترومن» و «دکترین ریگان» و همچنین دکترین مورد علاقه ظاهری ترامپ، یعنی «دکترین مونرو» را به جهان معرفی کرد، اکنون سادهترین و آشکارا ستیزهجویانهترین سیاستهای امنیت ملی را در آغوش میکشد: «دست از پا خطا کنی، تاوان میبینی» (Fuck around and find out - FAFO). خود رئیس پنتاگون ترامپ، پیت هگست که خود را (تا زمانی که کنگره تغییر عنوان را تأیید کند) وزیر جنگ مینامید، زمانی که به ملت گفت مادورو «زیادهروی کرد و تاوانش را دید»، این موضوع را به وضوح بیان کرد.
اگر «دکترین دست از پا خطا کنی، تاوان میبینی» مانند یک مفهوم برای سیاست خارجی باثبات و قابل پیشبینی – که یکی از اهداف مجموعه تدوین دکترین واشینگتن است – به نظر نمیرسد، شاید بتوانید با کسانی که روبیو میگوید هنوز برای درک آن تلاش میکنند، همدردی کنید. برخی از کارشناسان این ایده را رد میکنند که چنین مفهوم خامی حتی شایستگی نام «دکترین» را داشته باشد. همانطور که جان بولتون، که در حال حاضر دشمن ترامپ است اما زمانی یکی از مشاوران امنیت ملی او در دوره اول ریاستجمهوریاش بود، به ما گفت: «دکترین ترامپی وجود ندارد: مهم نیست او چه کاری انجام میدهد، هیچ چارچوب مفهومی بزرگی وجود ندارد؛ هر چیزی است که در لحظه به نفع او باشد.» کوری شِیک، مدیر مطالعات سیاست خارجی و دفاعی در «انستیتوی آمریکن انترپرایز»، به ما هشدار داد که «نباید با گفتن اینکه یک دکترین وجود دارد، سیاست ترامپ را ارتقا دهیم.»
در دهههای اولیه قرن بیستم، عبارت «آمریکا اول» تا حدی کنایهای از انزوای ایالات متحده از ویرانیهای جنگ در اروپا بود. ترامپ سپس از سال 2016 این اصطلاح را احیا کرد، زمانی که قول داد به درگیریهای طولانی آمریکا پس از 11 سپتامبر پایان دهد، درگیریهایی که تریلیونها دلار به مالیاتدهندگان تحمیل کرد و نتوانست پیروزیهای روشنی به ارمغان آورد. در عوض، او مسائل داخلی و رفاه آمریکاییها را در اولویت قرار داد. با این حال، او روز شنبه در مارالاگو بود و سوگند یاد کرد که «ونزوئلا را در آینده نزدیک اداره خواهد کرد.» و اگر این شامل کمی ملتسازی و حضور نیروهای آمریکایی در منطقه باشد، خب، اشکالی ندارد. ترامپ، به نظر میرسد، معتقد است که کمی ماجراجویی خارجی خوب است، تا زمانی که او کسی باشد که این ماجراجویی را انجام میدهد. این یک انحراف از غریزه قبلی او برای محدود کردن مداخلات خارجیاش به حملات کوتاه و پرانرژی بود – یک دکترین «یکبار و تمام» غیررسمی – که در حمله دوره اول او به قاسم سلیمانی، رهبر نظامی ایران، و تصمیم اخیرترش برای اعزام بمبافکنهای آمریکایی به عمق ایران، مشهود بود.
ترامپ دیروز در مصاحبهای به همکارمان مایکل شرر گفت: «بازسازی در مورد ونزوئلا چیز بدی نیست؛ کشور به جهنم تبدیل شده است.» اما وقتی از او پرسیده شد که چرا اقدامات مشابه در عراق یک فاجعه بود، رئیسجمهور طفره رفت. ترامپ گفت: «آن مربوط به بوش بود. باید این سوال را از بوش بپرسید، زیرا ما هرگز نباید وارد عراق میشدیم. آن فاجعه خاورمیانه را آغاز کرد.» (در مصاحبهای جداگانه با آتلانتیک در سال گذشته، ترامپ گفته بود که «آمریکا اول» هر چیزی است که او بگوید: «با توجه به اینکه این اصطلاح تا قبل از من استفاده نمیشد، فکر میکنم من کسی هستم که در این مورد تصمیم میگیرد.»)
کاخ سفید به سرعت دکترین تازه بیان شده را پذیرفت و پس از کنفرانس مطبوعاتی شنبه در مارالاگو، تصویری از ترامپ با ظاهری مصمم که از پلهها بالا میرفت، با این عنوان – درست حدس زدید – «FAFO» منتشر کرد. یکی دیگر از تلاشهای تبلیغاتی دولت، هشدار روبیو به کشورهای خارجی بود که «با پرزیدنت ترامپ بازی نکنند»، نسخهای مودبانهتر از همان ایده. روبیو در مارالاگو گفت: «چهل و هفتمین رئیسجمهور ایالات متحده اهل بازی نیست. اگر نمیدانید، حالا بدانید.» (مشخص نیست که آیا روبیو – که خود را طرفدار رپ میداند – عمداً از The Notorious B.I.G. نقل قول کرده است یا خیر، اما کاخ سفید بعداً ویدئویی با آهنگ بیگگی منتشر کرد.)
جای تعجب نیست که هگست با علاقه خود به درگیری در رسانههای اجتماعی و انتقاد از ژنرالها به دلیل چاقی، عملاً برای تحقق FAFO دست و پا میزند. شنبه در پاسخ به این سوال که سیاست FAFO در کجاها اعمال شده است، هگست به برنامه هستهای ایران، شورشیان حوثی در یمن و مرزهای جنوبی ایالات متحده اشاره کرد. او به سیبیاس نیوز گفت: «سیاستمداران زیادی بودهاند که میخواستند صحبت کنند. آنها میخواستند درباره صلح صحبت کنند. آنها میخواستند درباره دیپلماسی صحبت کنند. آنها میخواستند درباره مذاکرات صحبت کنند. آنها میخواستند درباره جهانیگرایی و سازمانهای بینالمللی صحبت کنند. پرزیدنت ترامپ با عمل سخن میگوید.»
تا کنون، ترامپ به نظر میرسد بیشترین تمایل را به رویکرد FAFO در نیمکره غربی دارد. یک فرد نزدیک به ترامپ به ما گفت که رئیسجمهور مجموعهای متفاوت از معیارها را برای واکنش به آنچه او تحریککنندههایی در قاره آمریکا – مانند مادورو – میبیند، نسبت به موارد دورتر، پذیرفته است. این فرد که به شرط ناشناس ماندن صحبت میکرد، گفت: «اگر این اتفاق در بخش دیگری از کره زمین رخ میداد، هیچ کدام از اینها اتفاق نمیافتاد.» به عبارت دیگر، ترامپ بسیاری از نقاط این نیمکره را به عنوان امتدادی مشروع از حیاط خلوت خود در ایالات متحده میبیند، جایی که او آزاد است هر چه را میخواهد به دست آورد. (آن نفت درخشان ونزوئلا؟ کانال پاناما؟ مال من! آن تکه وسوسهانگیز از گرینلند؟ آن هم مال من!)
ترامپ به شرر گفت که گرینلند در زمان برکناری مادورو در ذهنش نبوده است – اما سپس در یکی از بافتارهای کلامی خاص خود، به تأملات سیاست خارجی در مورد همان موضوع پرداخت. ترامپ گفت: «میدانید، من در آن زمان به گرینلند اشاره نمیکردم، اما ما قطعاً به گرینلند نیاز داریم. و برای دفاع به آن نیاز داریم. میدانید، توسط کشتیهای روسی و چینی محاصره شده است. ما به گرینلند نیاز داریم.» (کیتی میلر، همسر استیون میلر، مشاور ارشد ترامپ، روز شنبه تصویری از گرینلند پوشیده شده با پرچم آمریکا را در شبکههای اجتماعی با عنوان «به زودی» منتشر کرد. و مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، دیروز از واشنگتن خواست تا به تهدیدات خود پایان دهد، که به گفته او «کاملاً بیمعنی» هستند.)
بخوانید: ترامپ رهبر جدید ونزوئلا را به سرنوشتی بدتر از مادورو تهدید میکند
کوین ویتاکر، که در دوران دولت اوباما و دوره اول ترامپ به عنوان سفیر ایالات متحده در کلمبیا خدمت میکرد، به ما گفت که رویکرد «وگرنه» رئیسجمهور در قبال ونزوئلا در طرح کلی ترامپ برای دیپلماسی جهانی در دوره دوم ریاستجمهوریاش مشهود است. ویتاکر گفت که ایده پشت استراتژی جدید امنیت ملی ترامپ این است که «ما هژمون این نیمکره هستیم و میتوانیم هر کاری که میخواهیم انجام دهیم، از جمله اقداماتی که مشروعیت آنها زیر سوال است.» این بیانیه حتی به «متمم ترامپ» بر «دکترین مونرو»، سیاست اوایل قرن نوزدهم که به دنبال جلوگیری از فعالیتهای استعماری اروپا در قاره آمریکا بود، اشاره میکند.
با این حال، مانند پیشینیان خود، رئیسجمهور ایالات متحده فقط به دنبال دفع امپریالیستهای فراآتلانتیکی نیست؛ او همچنین در حال ادعای مالکیت بر مکانها و منابع استراتژیک نیمکره است. برکناری مادورو نمایانگر باور ترامپ و مقامات ارشدش است که کشورهای قدرتمند حق دارند بر قارهها و اقیانوسهای اطراف خود تسلط داشته باشند، ایدهای که به طرز ناراحتکنندهای به ادعای هژمونیک چین بر اقیانوس آرام غربی و طرحهای امپریالیستی روسیه در اوکراین و سایر کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق نزدیک است. و اقدامات ایالات متحده نیز به نوبه خود، برای این طراحی شدهاند که به آن قدرتهای رقیب سیگنال دهند تا دور بمانند. یکی از مقامات آمریکایی به ما گفت که او معتقد است ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، از اقدام ایالات متحده در دستگیری مادورو «شدیداً ترسیده است» زیرا او میداند که «نباید با ارتش آمریکا درافتاد.»
ترامپ، در کنفرانس مطبوعاتی شنبه در مارالاگو، روسای جمهور گذشته را به خاطر جنگهای دوردست و در عین حال اجازه دادن به رژیمهای چپگرا در نزدیکی آمریکا برای وخیم شدن اوضاع سرزنش کرد. او ادعا کرد که ونزوئلا مجموعهای از تخلفات را مرتکب شده است، از جمله اعزام دستهجمعی جنایتکاران به ایالات متحده، قاچاق مواد مخدر و سرقت نفت آمریکا. ترامپ گفت: «همه این اقدامات نقض فاحش اصول اساسی سیاست خارجی آمریکا در بیش از دو قرن گذشته بوده است – اما دیگر نه. دکترین مونرو بسیار مهم است، اما ما آن را تا حد زیادی، تا حد بسیار زیادی پشت سر گذاشتهایم.»
بسیاری از ونزوئلاییها، چه در داخل و چه در ایالات متحده، از برکناری مادورو پس از بیش از یک دهه سوءمدیریت اقتصادی، فساد و سرکوب استقبال کردند. ترامپ در مارالاگو گفت که گروهی از مقامات ارشد، از جمله روبیو و هگست، بخشی از گروهی خواهند بود که ونزوئلا را «اداره خواهند کرد.» اما برنامهریزی به همین جا ختم میشود. در برنامه «میت د پرس» شبکه انبیسی دیروز، هنگامی که از روبیو پرسیده شد که آیا او و سایر مقامات ارشد واقعاً ونزوئلا را اداره میکنند، روبیو پاسخ داد که مقامات ایالات متحده فقط «سیاست» را در آنجا اداره میکنند. او همچنین دستگیری مادورو را یک عملیات اجرای قانون برای دستگیری رئیسجمهور و همسرش به دلیل اتهاماتی که در دادگاههای ایالات متحده با آن مواجه هستند، توصیف کرد. او گفت: «ما نمیتوانیم اجازه دهیم در نیمکره ما کشوری وجود داشته باشد که به چهارراهی برای فعالیتهای همه دشمنان ما در سراسر جهان تبدیل شود.»
ترامپ دیروز عصر در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت: «این کشوری نیست که مجبور باشیم 24 ساعت با هواپیما سفر کنیم. این ونزوئلا است. این منطقه ما است: دکترین «دان-رو».» او همچنین در تنها 37 دقیقه، به اقدامات نظامی علیه کلمبیا، کوبا، گرینلند، ایران، مکزیک و ونزوئلا (دوباره) تهدید کرد یا اشارهای داشت.
حتی قبل از برکناری مادورو، ترامپ ابزارهای قدرت ایالات متحده را به روشهای جدید، رادیکال و متناقض در سراسر قاره آمریکا به کار میگرفت. دولت او تهدید کرده است که کارتلها را در مکزیک علیرغم مخالفت دولت این کشور هدف قرار دهد، یک رئیسجمهور سابق هندوراس را که در ایالات متحده به اتهام قاچاق مواد مخدر محکوم شده بود، عفو کرد و خط اعتباری 20 میلیارد دلاری به آرژانتین پیشنهاد داد.
ریکاردو زونیگا، که در دوران دولت بایدن به عنوان یک مقام ارشد برای آمریکای لاتین خدمت میکرد، به ما گفت: «نمونههایی پس از نمونهها وجود دارد که آنها با قاره آمریکا متفاوت از سایر نقاط برخورد میکنند. آنها دیدگاهی بسیار قرن نوزدهمی از جهان دارند و به آن افتخار میکنند.» علاقه تاریخی ایالات متحده به دخالتهای سنگین در آمریکای لاتین اغلب تأثیرات معکوس و مخربی داشته است، از نیکاراگوئه و کوبا در اوایل قرن 1900 تا شیلی در دهه 1970: این امر باعث ظهور نسلهایی از رهبران ملیگرا شده است که علیه امپریالیسم یانکی قیام کردند.
بخوانید: حتی متحدان نزدیک نیز میپرسند چرا ترامپ میخواهد ونزوئلا را اداره کند
ممکن است محدودیتهای دیگری بر دکترین FAFO وجود داشته باشد. فرد نزدیک به ترامپ گفت که رئیسجمهور هنوز تمایلی به اشغال طولانیمدت یک کشور خارجی ندارد. اما او بیش از این مایل است از تهدید چنین اقدامی به عنوان اهرمی بر رهبران موقت کشور استفاده کند. در ونزوئلا، این فرد دلسی رودریگز، نفر دوم مادورو است که روز شنبه به عنوان رئیسجمهور موقت سوگند یاد کرد. ترامپ روشن کرده است که «وگرنه»ای بر سر او آویزان است: موج دوم اقدام نظامی در صورتی که او با خواستههای ایالات متحده مطابقت نکند. ترامپ دیروز به شرر گفت: «اگر او کاری که درست است را انجام ندهد، بهای بسیار سنگینی خواهد پرداخت، احتمالاً بیشتر از مادورو.»
این فرد گفت، همه اینها بخشی از نقشه است. او به ما گفت: «اکثر روسای جمهور بیرون نمیرفتند و نمیگفتند 'من از فرستادن نیرو به میدان نمیترسم'، زیرا پایگاه رأی آنها میگفت 'صبر کنید'.» «اما ترامپ مایل است در کوتاهمدت اشتباه فهمیده شود تا به آنچه میخواهد دست یابد.»
تولوس اولورونیپا و ویویان سالاما در تهیه این گزارش مشارکت داشتند.