در مواجهه با اعتراضاتی که به دلیل بحران عمیق اقتصادی شعلهور شدهاند، دولت ایران روز دوشنبه طرحهایی را برای ارائه پرداخت ماهانه معادل حدود ۷ دلار به اکثر شهروندان اعلام کرد.
به گفته فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، این طرح با هدف "حفظ قدرت خرید خانوارها، کنترل تورم و تضمین امنیت غذایی" است. اما احتمالاً کمک چندانی به کاهش مشکلات اقتصادی بیشتر ایرانیان نخواهد کرد، زیرا حداقل نیازهای آنها ماهانه بیش از ۲۰۰ دلار هزینه دارد.
در اواخر ماه دسامبر، فشارهای اقتصادی بازرگانان، تجار و دانشجویان دانشگاهها را در بسیاری از شهرها به اعتراض کشاند و منجر به تعطیلی بازارها و تظاهرات در پردیسهای دانشگاهی شد. طی سال گذشته، ارزش پول ملی ایران بیش از نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست داده است و آمار رسمی نشان میدهد که تورم تنها در ماه دسامبر از ۴۲ درصد فراتر رفت.
این اعتراضات که اکنون در نهمین روز خود قرار دارد، در ۲۲ استان از ۳۱ استان ایران به وقوع پیوسته است و شعارها در بسیاری از موارد از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و به درخواستهایی برای آزادی و برکناری رهبری استبدادی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
اعتراضات کنونی به وسعت اعتراضات دیگری که کشور را فرا گرفته بودند، نیستند — یکی در سال ۲۰۲۲ که توسط زنان رهبری شد و دیگری در سال ۲۰۱۹ که به دلیل قیمت بنزین آغاز شد. اما این بار، دولت تحت فشار ایران نه تنها با زور، بلکه با تعدیل سیاست اقتصادی خود نیز تلاش کرده است پاسخ دهد.
این اعتراضات، جدیدترین مورد از رشته مشکلاتی است که در سال گذشته گریبانگیر مقامات ایرانی شده است.
یک جنگ کوتاه با اسرائیل در ماه ژوئن، به ارتش و تاسیسات هستهای کشور آسیب رساند. ایران همچنین با مجموعهای از بحرانهای زیستمحیطی، از جمله بدترین خشکسالی در شش دهه اخیر، مواجه بوده است. و آشفتگی اقتصادی این کشور پس از آنکه سازمان ملل متحد در اواخر سال گذشته تحریمها علیه این کشور را بازگرداند، بدتر شد، چرا که ایران و دولتهای اروپایی در مذاکره مجدد بر سر توافق هستهای شکست خوردند.
اندکی پس از شروع اعتراضات در ماه دسامبر، دولت رئیس کل بانک مرکزی را تغییر داد. هفته گذشته، دولت سیاست ارز خود را اصلاح کرد، که پیش از آن واردات برخی کالاهای ضروری را یارانه میداد. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفت که نرخ ارز توسط برخی بخشها مورد سوءاستفاده قرار گرفته است بدون آنکه قیمتها طبق انتظار کاهش یابد.
خانم مهاجرانی، سخنگوی دولت، در بیانیهای در روز یکشنبه گفت که ۱۰ میلیارد دلاری که قبلاً سالانه برای یارانهدهی به برخی واردات هزینه میشد، به جای آن مستقیماً به شهروندان ایرانی پرداخت خواهد شد. این پرداختها به میزان یک میلیون تومان ایران — حدود هفت دلار — و در قالب اعتبار برای خرید برخی کالاها به ایرانیان واجد شرایط ارائه خواهد شد. وی مشخص نکرد که این اعتبارات برای کدام اقلام قابل استفاده خواهد بود.
پرداخت ماهانه معادل حدود ۱۰۰ تخممرغ، یک کیلوگرم گوشت قرمز، یا چند کیلوگرم برنج یا مرغ با قیمتهای فعلی در ایران را پوشش میدهد. به گفته وزیر کار، این پرداختها به ۸۰ میلیون ایرانی، که اکثریت قریب به اتفاق جمعیت را تشکیل میدهند، توزیع خواهد شد.
اسفندیار باتمانقلیچ، بنیانگذار بنیاد «بورس و بازار»، یک اندیشکده اقتصادی مستقر در بریتانیا، گفت که مقامات ایرانی ممکن است امیدوار باشند سیاستهایی که با هدف جلب رضایت هم بازرگانان و هم اقشار فقیرتر ایران انجام میشود، برای کاهش نارضایتیهای اصلی که محرک اعتراضات هستند، کافی باشد.
اما او گفت که پرداختهای جدید احتمالاً برای تغییر حس ناامیدی گسترده ایرانیان نسبت به اقتصاد و آیندهشان کافی نخواهد بود.
آقای باتمانقلیچ اظهار داشت: «این مبلغ برای طبقه متوسط کم است و سطح زندگی آنها را به طور معناداری بهبود نمیبخشد، اما قطعاً وضعیت فقیرترین دهکها را بهتر خواهد کرد.»
او گفت: «دولت به وضوح فکر میکند که توان مالی این کار را دارد. اما آنچه که آنها میتوانند تامین کنند، برای کاهش فشارهایی که اکثر ایرانیان با آن روبرو هستند، کافی نیست.»
مشکلات اقتصادی ایران از سال ۲۰۱۸ آغاز شد، زمانی که پرزیدنت ترامپ از توافق هستهای با تهران خارج شد و تحریمها را بر فروش نفت و تراکنشهای بانکی بینالمللی بازگرداند. پس از آنکه شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز تحریمها را در سپتامبر بازگرداند، ارزش پول ایران بیشتر کاهش یافت.
معکوس کردن بحران نیازمند تغییرات سیاستگذاری بسیار گستردهتری است. این تغییرات شامل توافق هستهای برای لغو تحریمها و مبارزه با سوءمدیریت اقتصادی و فساد است که به طور فزایندهای منجر به توزیع نابرابرتر ثروت شده است.
به گزارش بیبیسی فارسی و گروههای فعال، اعتراضات در روز دوشنبه در چندین شهر از جمله پایتخت، تهران، و یاسوج گزارش شده است.
مقامات ایرانی با احتیاط اما با سرسختی به تهدیدات مکرر آقای ترامپ برای مداخله به نفع معترضان پاسخ دادهاند.
هفته گذشته، او هشدار داد که ایالات متحده "آماده و مجهز به سلاح" است و در صورت کشته شدن معترضان، آماده است به کمک آنها بیاید. او روز یکشنبه بر این موضع خود تأکید کرد و به خبرنگاران تمایل خود را برای اقدام علیه سایر کشورها پس از دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا، توصیف کرد.
وی گفت: «اگر آنها شروع به کشتن مردم کنند، همانطور که در گذشته انجام دادهاند، فکر میکنم ضربه بسیار سختی از سوی ایالات متحده خواهند خورد.»
روز دوشنبه، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این اظهارات را "جنگ روانی و تبلیغات رسانهای علیه کشور" و "بخشی از استراتژی آنها برای اعمال فشار بر ایران" خواند.