افسر با لحنی تند به زوجی که جسد دختر بیست و چند سالهشان را که در خیابانهای تاریخی اصفهان با گلوله کشته شده بود، نشان میداد، دستور داد: «ده دقیقه فرصت دارید گریه کنید.»
پس از روزها جستجو در سردخانهها و بیمارستانها، زمانی که دخترشان از تظاهرات به خانه بازنگشت، آنها ۷۰۰ میلیون تومان (۳,۷۰۰ پوند) را که نیروهای امنیتی به عنوان «پول گلوله» مطالبه کرده بودند، پرداختند و پنج ساعت رانندگی کردند تا به شهر دیگری برسند که جسد او در قبری قدیمی دفن شده بود.
با این حال، از یک جنبه آنها خوششانس بودند. قطع کامل ارتباطات و اینترنت طی ده روز گذشته، دهها هزار ایرانی را در بیخبری مطلق از زنده یا مرده بودن عزیزانشان رها کرده است؛ چرا که رژیم تلاش کرده اعتراضات را با آنچه یک پزشک «نسلکشی در پوشش تاریکی دیجیتال» نامیده، سرکوب کند.
دیروز، برای اولین بار، آیتالله خامنهای، رهبر عالی ایران، اعتراف کرد که «چند هزار نفر» از آغاز اعتراضات سه هفته پیش کشته شدهاند.
او در یک سخنرانی تلویزیونی خطاب به ملت، خود معترضان را مقصر دانست و آنها را «سربازان پیادهنظام ایالات متحده» توصیف کرد و مدعی شد که «اغتشاشگران با مهمات جنگی واقعی که از خارج وارد شده بود، مسلح بودند.»
اما ساندی تایمز گزارش جدیدی از پزشکان حاضر در صحنه به دست آورده که میگوید دستکم ۱۶,۵۰۰ معترض کشته و ۳۳۰,۰۰۰ نفر زخمی شدهاند، که اکثر آنها در دو روز کشتار بیرحمانه در یکی از وحشیانهترین سرکوبها توسط رژیم روحانیت در ۴۷ سال موجودیت خود جان باخته یا زخمی شدهاند.
گمان میرود بیشتر قربانیان زیر ۳۰ سال سن داشتهاند. پستهای دلخراش اینستاگرام از مرگ یک طراح مد ۲۳ ساله، سه فوتبالیست جوان — از جمله یک نفر که تنها ۱۷ سال داشت و کاپیتان یک تیم جوانان در تهران بود — یک بسکتبالیست قهرمان ۲۱ ساله، یک کارگردان نوپا و یک دانشجو که امیدوار بود برای دکترای خود در دانشگاه بریستول تحصیل کند و اولین و آخرین اعتراضش بود، خبر میدهند.
پروفسور امیر پرستار، جراح چشم ایرانی-آلمانی و مدیر پزشکی مونیخ مد (Munich MED)، که بسیاری از مجروحان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ را درمان کرده و به ایجاد شبکهای از پزشکان در سراسر ایران که این گزارش را تهیه کردهاند، کمک کرده است، گفت: «این سطح کاملاً جدیدی از وحشیگری است. [در سال ۲۰۲۲] آنها از گلولههای پلاستیکی و تفنگهای ساچمهای استفاده میکردند که چشمها را از بین میبردند. این بار از سلاحهای نظامی استفاده میکنند و آنچه میبینیم زخمهای گلوله و ترکش در سر، گردن و سینه است.»
او افزود: «با دهها پزشک در صحنه صحبت کردهام و آنها واقعاً شوکه شدهاند و گریه میکنند. اینها جراحانی هستند که جنگ دیدهاند.»
پزشکان با استفاده از استارلینک — فناوری ماهوارهای تولید شده توسط اسپیسایکس (SpaceX) ایلان ماسک که به افراد امکان دسترسی به اینترنت از طریق پایانهها را میدهد و زیرساختهای سنتی اینترنت را دور میزند — صحبت کردند. پایانههای استارلینک به داخل کشور قاچاق شدهاند و از ساعت ۸ شب ۸ ژانویه که اینترنت قطع شد، تنها راه ارتباطی بودهاند. فعالان حدود ۵۰,۰۰۰ تا ۶۰,۰۰۰ پایانه را به ایران منتقل کردهاند، اما استفاده از آنها خطر شخصی زیادی دارد زیرا توسط رژیم ممنوع شدهاند و نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) در جستجوی دیشها بودهاند.
شهادت پزشکان، به همراه ویدئوهای گرافیکی، توسط پرستار به ساندی تایمز ارائه شد زیرا صحبت کردن افراد در صحنه با خارجیها بسیار خطرناک است.
ساندی تایمز همچنین توانست با تعدادی از افرادی که از ایران فرار کرده بودند، تماس بگیرد. یک نفر گفت: «به تمام دنیا بگویید که روز جمعه همه را با گلوله هدف قرار دادند. نیروهای سپاه با آرامش تلاش میکردند سر مردم را نشانه بگیرند.»
فرد دیگری گفت: «تکتیراندازها روی پشتبامها به پشت سر مردم شلیک میکردند. ما در حال راه رفتن بودیم که ناگهان چندین نفر کنار ما غرق در خون روی زمین میافتادند. وقتی تلاش کردیم به سمت آنها برویم تا اجساد را حمل کنیم، به سمت ما آتش گشودند.»
این گزارشها بازتاب صحنههای ویدئوهای گرافیکی است که در روزهای اخیر از ایران منتشر شدهاند، و همچنین پیامهای صوتی و توضیحات برخی از شاهدان عینی که از مرز به ترکیه عبور کردهاند. آنها از نیروهای سپاه پاسداران و شبهنظامیان بسیج سوار بر موتورسیکلت میگویند که با کلاشنیکف و حتی مسلسلهای نصب شده بر وانتها مردم را به گلوله میبندند. گزارشهایی نیز از انتقال حشد الشعبی، شبهنظامیان شیعه از عراق، به وسیله اتوبوس وجود داشت.
آمارهایی که توسط کارکنان هشت بیمارستان اصلی چشم و ۱۶ اورژانس در سراسر کشور جمعآوری شده است، نشان میدهد که دستکم ۱۶,۵۰۰ تا ۱۸,۰۰۰ نفر کشته و ۳۳۰,۰۰۰ تا ۳۶۰,۰۰۰ نفر زخمی شدهاند، از جمله کودکان و زنان باردار. حداقل ۷۰۰ تا ۱,۰۰۰ نفر چشم خود را از دست دادهاند. تنها یک بیمارستان چشم در تهران، کلینیک نور، ۷,۰۰۰ مورد آسیب چشمی را ثبت کرده است. یک چشمپزشک گفت: «آنقدر آسیبهای چشمی ناشی از شلیک ساچمه زیاد است که نمیدانیم کدام را اول درمان کنیم.»
فرد دیگری که هفته گذشته موفق به ترک ایران شد، گفت: «برادرم در کلینیک نور کار میکند. او گفت که تنها در یک شب، و فقط در تهران، بیش از ۸۰۰ مورد تخلیه چشم به دلیل اصابت گلوله ساچمهای به چشمها وجود داشته است. برادرم همچنین گفت که بر اساس گفتگوهایش با سایر پزشکان در بیمارستانهای شهرهای دیگر، تعداد بسیار بالا است، احتمالاً بیش از ۸,۰۰۰ نفر در سراسر کشور در اثر شلیک ساچمه نابینا شدهاند.»
بسیاری به دلیل کمبود خون جان باختهاند. اگرچه کادر پزشکی در چندین بیمارستان برای زنده نگه داشتن بیماران خودشان خون اهدا میکردند، اما در برخی موارد نیروهای امنیتی از اجازه دادن به تزریق خون خودداری کردند.
یک جراح در تهران گفت: «ما ساعتها برای نجات جانها میجنگیم، تنها برای اینکه بیماران را از دست بدهیم زیرا به آنها اجازه تزریق خون داده نمیشود.»
پرستار گفت: «این نسلکشی در پوشش تاریکی دیجیتال است. آنها گفتند تا زمانی که این اعتراضات متوقف شود، خواهند کشت و همین کار را میکنند.»
او افزود: «اینها عمداً حداقل و محتاطانه ترین اعداد هستند.» بسیاری از مجروحان به بیمارستان مراجعه نمیکنند، زیرا از اینکه توسط نیروهای امنیتی از تختهای بیمارستانشان ربوده شوند، میترسند، همانطور که در برخی از ویدئوهای قاچاق شده دیده میشود.
یک معترض که دیروز از ایران خارج شد، به ساندی تایمز گفت که «مجروحانی که چشمهایشان هدف گلوله قرار گرفته و تخلیه شده بود، بلافاصله توسط نیروهای امنیتی از اتاقهای عمل ربوده میشدند.»
گزارش شده است که شبهنظامیان بسیج اجساد را از خیابانها میکشند و برای دفن به شهرهای دیگر میبرند تا هیچ رکوردی از آنها نباشد، یا مبالغ هنگفتی — مانند مبلغی که زوج برای دیدن دختر مردهشان پرداخت کردند — مطالبه میکنند.
یک نفر که موفق شده از کشور خارج شود، گفت: «آنها همه جا پستهای بازرسی ایجاد کردهاند. تلفنهای همه را بازرسی میکنند، گالری عکسهایشان را میگردند و بدن افراد را فیزیکی بررسی میکنند. اگر زخمهای ساچمهای روی کسی پیدا کنند، فرض میکنند که او در اعتراضات بوده و فوراً او را دستگیر میکنند.»
صبا لطیفی، ۲۹ ساله، اهل اصفهان که در حال حاضر در شیکاگو تحصیل میکند و اولین بار در سن ۱۴ سالگی در انقلاب سبز نافرجام ۲۰۰۹ اعتراض کرده بود و با فعالان و شاهدان عینی در تماس است، گفت: «این وحشتناک است، یک داستان ترسناک واقعی، هرگز چیزی شبیه به این ندیدهام. خانوادههای کامل در اتومبیلهایشان به ضرب گلوله کشته شدند.»
او افزود: «یک پرستار در اصفهان به من گفت که هر دو ساعت ۵۰ تا ۱۰۰ جسد را از بیمارستان خارج میکردند و این فقط یک بیمارستان است. تصور کنید کل شهر، کل کشور چطور؟ هر کس را که میشناسم یا کسی را از دست داده یا از ناپدید شدن افرادی در حلقههای خانوادگیاش باخبر است — من به شدت نگران خانواده خودم هستم.»
در میان کسانی که سرنوشتشان نامعلوم بود، توماج صالحی، ۳۴ ساله، خواننده رپی بود که آهنگهایش آشکارا از رژیم انتقاد میکرد. او در اعتراضات قبلی در سال ۲۰۲۲ دستگیر و ۷۵۳ روز زندانی شد.
عمهاش آرزو اقبالی، که در فرانسه زندگی میکند، گفت: «یک روز قبل از قطع شدن اینترنت، او به ما گفت که مأموران سپاه پاسداران به طور مداوم او را تعقیب کرده، آزار میدهند و تهدیدهایی برای وادار کردنش به سکوت میفرستند. او در رشت است — همان شهری که یک قهرمان بدنسازی جهان روز جمعه، ۹ ژانویه، به ضرب گلوله کشته شد، و ما میدانستیم که او در خیابانها خواهد بود.»
برای ده روز هیچ خبری از او نشنیدند. او افزود: «همه ما با همان سوال وحشتناک روبرو بودیم: آیا توماج و عزیزان ما خوب هستند؟»
اما دیروز توماج توانست پیامی بفرستد و بگوید حالش خوب است. نگین نیکنام، یکی دیگر از عمههایش که مدیر اوست، گفت: «این یک تماس مستقیم بود و از آنجایی که تلفنها تحت نظارت هستند، تنها کاری که میتوانست بگوید این بود که حالش خوب است.»
در حالی که قطع ارتباطات دیجیتال به این معنی است که بیشتر داستانها هنوز ناگفته ماندهاند، آنچه روشن است شجاعت حیرتآور معترضان است — و فاجعهای که بسیاری از آنها بسیار جوان هستند.
اگرچه این جنبش در ۲۸ دسامبر با بسته شدن مغازههای بازاریان و کسبه در بازار بزرگ تهران در اعتراض به تورم فوقالعاده و تضعیف واحد پول آغاز شد، اما به سرعت دانشجویان دانشگاه و جوانان با شعار «مرگ بر خامنهای» و مطالبه تغییر رژیم به آنها پیوستند.
این اعتراضات در سراسر کشور به شهرها و شهرستانها در هر ۳۱ استان گسترش یافت و از ۸ ژانویه پس از پیامی در رسانههای اجتماعی از رضا پهلوی، پسر شاه فقید ایران، که از ایرانیان خواست تا به طور گسترده به خیابانها بیایند، شدت گرفت. بسیاری از هموطنان او مدتها ولیعهد خودخوانده را بیاهمیت میدانستند. اما این بار فراخوان او حتی در میان منتقدان سابق نیز طنینانداز شد. یک گلفروش در تهران گفت: «همه بیرون آمدند، از خردسالان تا پیرمردها.» و جوانان در خط مقدم بودند، از جمله پسر خودش که سپس دستگیر شد.
هالی داگرس، پژوهشگر ارشد در موسسه واشنگتن و نویسنده خبرنامه ایرانئیست، گفت: «این عملاً یک خیزش نسل زد است.» این ادامه آنچه او «اولین انقلاب نسل زد جهان» توصیف کرد، یعنی جنبش «زن، زندگی، آزادی» است که در سپتامبر ۲۰۲۲ پس از مرگ مهسا امینی ۲۲ ساله در بازداشت، به دلیل «حجاب بد» — نقض قوانین سختگیرانه پوشش — آغاز شد.
جوانان راههایی برای دور زدن سانسور و نظارت پیدا کردند، در گروههای کوچک جمع میشدند و با استفاده از اتاقهای گفتگو در سایتهای بازی ارتباط برقرار میکردند. اگرچه سرکوب گسترده در نهایت باعث شد مردم از خیابانها خارج شوند، اما از برخی جهات یک پیروزی بود، زیرا بسیاری از زنان از پوشیدن سر خودداری کردند. در نوامبر، ویدئویی از گروهی از جوانان در گوشهای از خیابانی در تهران که با آهنگ «سون نیشن آرمی» از گروه وایت استرایپس (The White Stripes) میرقصیدند، بدون هیچ حجابی، وایرال شد.
داگرس گفت: «نسل زد ایرانی بخشی از یک نسل زد جهانی شده است، اولین نسلی که با اینترنت در دسترسشان متولد شدهاند، حتی اگر مجبور باشند برای دسترسی به چیزها از VPN استفاده کنند. جوانان ایرانی میبینند که بقیه جهان چگونه زندگی میکنند و احساس میکنند عقب ماندهاند.»
«آنها لباسهای غربی میپوشند، از اصطلاحات انگلیسی در فارسی خود استفاده میکنند، همان فیلمها و موسیقیهای جوانان غربی را تماشا میکنند، بنابراین این زیرفرهنگ را ایجاد کردهاند. آنها یک زندگی عادی میخواهند و رژیم حاضر به دادن آن نیست. وقتی میبینید آنها حجاب ندارند یا در گوشه و کنار خیابانها میرقصند، این به خاطر اصلاحات رژیم اسلامی نیست، بلکه به این دلیل است که این بچهها به فشار رژیم اسلامی سر خم نمیکنند.»
آخرین اعتراضات گسترده چهارمین موج از انقلاب سبز ۲۰۰۹ است: مردم در سال ۲۰۱۷ به دلیل وضعیت اقتصادی و در سال ۲۰۱۹ به دلیل افزایش قیمت سوخت به خیابانها آمدند. هر بار پاسخ رژیم سریع و وحشیانه بود: دستگیری توسط نیروهای امنیتی و کشتار یا مجروح کردن غیرنظامیان غیرمسلح.
این بار، یک روز پس از پر شدن خیابانها از جمعیت در پاسخ به فراخوان پهلوی، ونهای گارد لباسشخصی و زنانی با برقع و بلندگو ظاهر شدند و هشدار دادند که هر کس در خیابان باشد تروریست تلقی خواهد شد. سپس کشتار آغاز شد.
فردی که توانسته بود از کشور خارج شود، گفت: «هر روز، کامیونهای بزرگ پر از تودهای از اجساد که روی هم انباشته شدهاند، میرسند و خانوادهها مجبورند به دنبال عزیزانشان بگردند. اینجا خیابانها بوی خون میدهند. تمام روز نیروهای سپاه با اسلحه و ماسک بر چهره در شهر گشتزنی میکنند و مردم را تهدید میکنند.»
در حال حاضر، این اعتراضات نیز ممکن است سرکوب شده باشند، اما بسیاری بر این باورند که این بار، وضعیت متفاوت است. بورجو اوزچلیک، پژوهشگر ارشد امنیت خاورمیانه در موسسه سلطنتی خدمات متحد (Rusi)، اندیشکده مستقر در لندن، گفت: «چیزی اساساً تغییر کرده است و شکافهایی در سیستم وجود دارد که قبلاً هرگز ندیدهایم.»
«هنوز زود است که بگوییم رژیم سقوط خواهد کرد، اما من فکر میکنم نوعی تغییر اجتنابناپذیر است.»
یک پیام صوتی از زنی که خود را فاطمه مینامید و میگفت پدرش یک فرمانده سطح بالا است که او را به دلیل شرکت در اعتراضات کتک زده بود، ادعا کرد که مقامات رژیم چمدانهایی پر از دلار و گذرنامههای جعلی برای فرار آماده کردهاند.
این اعتراضات نه تنها بر سر دههها سرکوب توسط رژیم روحانیت، به ویژه حقوق زنان، بلکه بر سر فروپاشی اقتصادی تشدید شده توسط فساد و انزوای بینالمللی است که همه کسانی را که بخشی از رژیم نیستند، تحت تأثیر قرار داده است.
صبا لطیفی گفت: «من به یک مدرسه خصوصی برتر در اصفهان رفتم و هیچ یک از دوستان مدرسهام شغل ندارند. آنها تمام روز را در خیابانها رانندگی میکنند یا تلویزیون تماشا میکنند، بسیار افسرده هستند.»
امید شمس، نویسنده و فعال حقوق بشر ایرانی در تبعید در لندن، گفت: «ترس از بین رفته است. بخشی به دلیل جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ژوئن گذشته که مردم دیدند رژیم شکستناپذیر نیست، و بخشی به این دلیل که مردم امیدی ندارند. یا به خیابانها بروند و بمیرند یا در خانه بمانند و به آرامی بمیرند.»
یک رماننویس در صفحه اینستاگرام خود قبل از رفتن به اعتراضات نوشت: «دیگر چیزی برای از دست دادن نیست»، حتی با اینکه در اعتراضات قبلی زندانی شده بود.
پرستار میگوید او هم همین چیز را میبیند. «هنوز ۴۰ بیمار داریم که در اعتراضات قبلی به آلمان آوردیم و عملشان کردم و آنها میخواهند برگردند، حتی اگر در فرودگاه بازداشت شوند. و پزشکانی که در صحنه با آنها صحبت میکنم میگویند مجروحانی که درمان میکنند نیز میخواهند برگردند.»
در حال حاضر، خیابانها تقریباً خالی هستند. شمس گفت برخی از معترضان ممکن است برای تجدید قوا استراحت کرده باشند، اما ناامیدی نیز وجود دارد که وعده دونالد ترامپ در هفته گذشته مبنی بر «کمک در راه است» پیگیری نشده است. در عوض، ترامپ روز پنجشنبه از رژیم برای انجام ندادن ۸۰۰ اعدام تشکر کرد. او در «تروث سوشیال» (Truth Social) نوشت: «من به این واقعیت که تمام اعدامهای برنامهریزی شده، که قرار بود دیروز (بیش از ۸۰۰ مورد) انجام شود، توسط رهبری ایران لغو شدهاند، بسیار احترام میگذارم. متشکرم!» مشخص نیست که عدد ۸۰۰ از کجا آمده است.
معترضان امیدوارند که این تنها یک حیله از سوی رئیسجمهور دمدمی مزاج آمریکا باشد. شمس گفت که این خیزش بدون اسلحه است و کمتر کسی باور دارد که تغییر بدون کمک از خارج ممکن است. او افزود: «اگر کمک نرسد، من از آنچه اتفاق خواهد افتاد میترسم.»
روز جمعه، پهلوی علناً از آمریکا خواست تا «حملات جراحی» علیه اهداف سپاه پاسداران انجام دهد تا رژیم را سرنگون کند. او گفت: «مسئله این نیست که آیا رژیم سقوط میکند، بلکه چه زمانی سقوط خواهد کرد.»
اگر تغییری هم رخ دهد، برای یاسین میرزایی ۲۸ ساله که از ایتالیا به خانه آمده بود و برای مصاحبه در سفارت بریتانیا در تهران آماده میشد تا دکترای مهندسی سازه را در دانشگاه بریستول بگذراند، بسیار دیر خواهد بود.
عمویش، بهمن میرزایی، گفت در ۸ ژانویه، شب قبل از قرار ملاقاتش، او به همراه دوستانش در یک تظاهرات ضد رژیم در کرمانشاه، غرب ایران، شرکت کرد که اولین اعتراض او بود. نیروهای امنیتی به سمت جمعیت تیراندازی کردند و حداقل پنج نفر از جمله یاسین را کشتند. میرزایی از ترکیه گفت: «آنها به سرش شلیک کردند، او درجا جان باخت.»
میرزایی افزود: «بعداً کسی از ایران با من تماس گرفت و گفت که یاسین قبل از بیرون رفتن، به نوعی میدانست که ممکن است کشته شود. او گفت: "اگر مرا کشتند، به همه بگویید که من در راه آزادی شهید شدم."»
گزارشهای تکمیلی از فاطمه جمالپور و رکسانا صابری