در میان هیاهوی گمانهزنیهای جهانی در مورد افزایش حضور نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، رهبران اسرائیل سکوت غیرمعمولی اختیار کردهاند.
به جز چند اظهارنظر در حمایت از اعتراضات ضد دولتی ایران در این ماه، نخستوزیر اسرائیل علناً حرف زیادی درباره متحد قدرتمند خود که در حال مقابله با بزرگترین دشمنش است، نزده است. دولت او نیز به همین اندازه ساکت مانده است.
دنی سیترینوویچ، که ۲۵ سال در اطلاعات دفاعی اسرائیل خدمت کرده و اکنون پژوهشگر ارشد ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل است، میگوید: «این نشان میدهد نتانیاهو چقدر به این لحظه اهمیت میدهد.»
او افزود: «برای نتانیاهو، قرار گرفتن در این موقعیت که ایالات متحده این همه نیرو در خلیج فارس دارد و به حمله ترامپ به ایران بسیار نزدیک است، یک لحظه طلایی است که نمیتواند آن را از دست بدهد.»
آصف کوهن، معاون سابق واحد اطلاعات سیگنال اسرائیل، میگوید که در سکوت اسرائیل نیز استراتژی وجود دارد.
«رهبری [اسرائیل] معتقد است که ما باید این بار به آمریکاییها اجازه دهیم راه را رهبری کنند، زیرا آنها قویتر، دارای تواناییهای بیشتر و مشروعیت بسیار بیشتری در جهان هستند.»
بنیامین نتانیاهو مدتهاست که ایران را تهدید اصلی پیش روی اسرائیل و بزرگترین منبع بیثباتی در خاورمیانه میداند. سکوت علنی او به معنای فقدان بحثهای خصوصی با متحد اصلی آمریکاییاش نیست.
این هفته، رئیس اطلاعات نظامی اسرائیل، شلومی بیندر، با آژانسهای اطلاعاتی آمریکا در واشنگتن ملاقات کرد. بر اساس گزارش رسانههای اسرائیلی، این بحث بر اهداف احتمالی در ایران متمرکز بود.
سیترینوویچ معتقد است که نتانیاهو به طور خصوصی ایالات متحده را به سمت حملات حداکثری با هدف تغییر رژیم در ایران سوق میدهد و وقتی که نتانیاهو طبق گزارشها اوایل این ماه از ترامپ خواست خویشتنداری کند، به گفته او، به این دلیل بود که او حمله برنامهریزی شده آمریکا را «بسیار کوچک» میدانست.
نتانیاهو پیش از این در مصاحبه با فاکس نیوز در سال گذشته، از ایرانیها خواسته بود که «در برابر رژیم خود بایستند».
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال حاضر طیف وسیعی از اقدامات علیه ایران را بررسی میکند – از جمله حملات نمادین محدود و تغییر کامل رژیم. او به طور علنی تهدیدات نظامی را با پیشنهاد مذاکرات جدید همراه کرده است.
در حالی که بسیاری از متحدان آمریکا هشدار میدهند که تلاش برای سرنگونی رهبری ایران خطرات بزرگی برای منطقه دارد، بسیاری در اسرائیل منافع بالقوهای را برای امنیت خود میبینند.
با تغییر رژیم در تهران، اسرائیل امیدوار است که به تهدید موشکهای بالستیک ایران و احتمال دستیابی این کشور به تسلیحات هستهای در آینده پایان دهد.
این اقدام همچنین شبهنظامیان نیابتی ایران در منطقه، از جمله حزبالله را که طبق گزارش مؤسسه تحقیقاتی آلما اسرائیل، هنوز تا ۲۵,۰۰۰ موشک و راکت در آن سوی مرز در لبنان دارد، بیشتر تضعیف خواهد کرد.
در مقابل، برخی از قانونگذاران اسرائیلی معتقدند که یک حمله محدود یا حتی توافق جدید با ایران، میتواند با ابقای رژیم، خطرات بزرگتری برای امنیت اسرائیل به همراه داشته باشد.
موشه تور-پاز، عضو حزب اپوزیسیون «یش عتید» که در کمیته دفاعی پارلمان اسرائیل فعالیت میکند، گفت: «وقتی با شر مطلق سر و کار دارید، محدود عمل نمیکنید.»
وی افزود: «اجماع وجود دارد که اسرائیل و همچنین جهان غرب باید بسیار قویتر عمل کنند. وقتی صحبت از بدترین دشمنان ما مانند ایران میشود، تفاوتهای بزرگی وجود ندارد. همه ما تهدید را درک میکنیم.»
بسیاری میگویند دور دیگری از درگیری که رژیم را دستنخورده باقی بگذارد، بهایی را که بابت تلافی ایران پرداخت میشود، ارزش نخواهد داشت.
در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته، زمانی که اسرائیل و آمریکا به سایتهای هستهای و موشکهای بالستیک ایران حمله کردند، ایران صدها موشک بالستیک به شهرکها و شهرهای اسرائیل شلیک کرد. برخی از آنها از سامانههای دفاع هوایی معروف اسرائیل عبور کرده و به بلوکهای آپارتمانی در تلآویو اصابت کردند و حداقل ۲۸ نفر را به کام مرگ کشاندند.
ارتش اسرائیل خود را برای تلفات بسیار بیشتری آماده کرده بود، اما اکنون احساس آسیبپذیری فزاینده تهران میتواند به معنای پاسخی شدیدتر باشد.
تحلیلگران نیز اشاره کردهاند که ایران از آن درگیری درس گرفته و تاکتیکهای خود را با پیشرفت جنگ تطبیق داده است. نیم سال پس از آن، ایران در حال بازسازی ذخایر موشکی خود است.
این هفته، یکی از مشاوران ارشد رهبر عالی ایران در شبکههای اجتماعی هشدار داد که در صورت هرگونه حمله آمریکا، تلآویو با پاسخی «فوری و بیسابقه» مواجه خواهد شد.
سیترینوویچ میگوید: «نتانیاهو نگران است که اسرائیل [دوباره] بدون تغییر رژیم، درد حمله را تجربه کند. او به این نتیجه رسید که برای توقف ساخت موشکها، باید تغییر رژیم صورت گیرد، اما تغییر رژیم تنها با ایالات متحده امکانپذیر است.»
و این لحظه آسیبپذیری شدید برای رژیم ایران – که دفاع نظامی آن پس از جنگ ۱۲ روزه کاهش یافته، نیروهای نیابتی منطقهای آن تضعیف شدهاند و اعتراضات گستردهای علیه حاکمیت آن در داخل کشور وجود دارد – به گفته کوهن، فرصتی را نیز فراهم میکند.
کوهن میگوید: «ایران اکنون در ضعیفترین وضعیت خود قرار دارد – این فرصتی است که ممکن است دوباره پیش نیاید. افراد زیادی هستند که معتقدند اکنون زمان آن است – یا الان یا هرگز.»
در تلآویو، ساکنانی که هنوز با بقایای حملات موشکی ایران در ژوئن گذشته زندگی میکنند، در مورد درگیری دیگری گمانهزنی میکنند.
نریا، جوانی در اوایل دهه بیست زندگی خود، گفت: «امیدوارم [رهبران ما] این فرصت را از دست ندهند.»
وی افزود: «چه از طریق حمله باشد و چه از راههای دیگر، نمیدانم، اما قطعاً باید از این وضعیت برای تغییر رژیم استفاده کنیم. این اولین باری نخواهد بود که با بمبها سر و کار داریم – خوب نیست، اما اگر قرار است در بلندمدت به ما کمک کند تا اینجا احساس امنیت بیشتری کنیم، باید از آن عبور کنیم.»
شانی، زن جوانی در همان نزدیکی، گفت که احساسات متفاوتی دارد.
او گفت: «من مردم ایران را میشناسم – بسیاری از آنها – میخواهند که آمریکا کمک کند. فقط امیدوارم همه در امان بمانند. سیاستمداران باید به مردم فکر کنند. اقدامات عواقب دارند.»
نظرسنجیهای اسرائیلی مکرراً نشان میدهند که اکثریت قاطع ساکنان یهودی از اقدام نظامی علیه ایران حمایت میکنند – حتی پس از جنگ ۱۲ روزه سال گذشته.
اما خطرات تغییر رژیم همچنان باقی است. با عدم وجود شکافهای آشکار در ائتلاف نظامی و روحانی اطراف رهبر عالی ایران، آیتالله علی خامنهای، و جنبش اپوزیسیون پراکنده در کشور، مشخص نیست که در صورت سقوط دولت، چه کسی کنترل ایران را به دست خواهد گرفت.
جانشین جوانی از همان نخبگان حاکم لزوماً در پاسخ به اسرائیل انعطافپذیرتر نخواهد بود، و هرج و مرج یک جنگ داخلی نه تنها برای ایرانیان، بلکه برای کل منطقه عمیقاً بیثباتکننده خواهد بود.
و چندین کارشناس دفاعی اشاره کردهاند که رژیمها معمولاً تنها با حملات هوایی سرنگون نمیشوند.
نخستوزیر اسرائیل، که امسال با انتخابات روبرو است، از زمان حملات حماس سخت تلاش کرده تا تصویر مخدوش خود را به عنوان «آقای امنیت» اسرائیل بازسازی کند. تغییر رژیم در ایران – یا ترور خامنهای – یک دستاورد سیاسی، اما همچنین یک ریسک خواهد بود.
سیترینوویچ میگوید: «این یک قمار است، اما یک قمار حسابشده است.»
وی ادامه داد: «نتانیاهو اهمیتی نمیدهد که روز بعد از خامنهای چه اتفاقی میافتد. او میخواهد همراه با ترامپ نشان دهد که رژیم ایران را نابود کرده است. این ریسکی است که او حاضر به پذیرش آن است، اگر بداند آمریکاییها تا آخر پیش خواهند رفت. مشکل ترامپ است.»
هم آمریکا و هم ایران اعلام کردهاند که آماده مذاکره هستند، اما ترامپ مذاکرات را به پایان غنیسازی اورانیوم ایران و همچنین حمایت این کشور از نیروهای نیابتی در منطقه و محدودیتهای موشکهای بالستیک آن مشروط کرده است – تمامی اینها خط قرمز برای رژیم محسوب میشوند.
رهبری اسرائیل به شدت مخالف توافق است و تحلیلگران اسرائیلی در مورد اینکه آیا چنین توافقی اصلاً قابل دستیابی است، اختلاف نظر دارند.
کوهن گفت که فکر میکند هم واشنگتن و هم تهران به دنبال توافق هستند، اما اگر به زودی توافقی حاصل نشود، آمریکا حمله خواهد کرد.
کوهن اظهار داشت: «رهبر عالی ایران و ترامپ یک وجه مشترک دارند. واقعاً هیچ خط قرمزی وجود ندارد. در طول مذاکرات سال ۲۰۱۳، ما آنها را 'خطوط صورتی' مینامیدیم، زیرا تغییر میکردند.»
وی افزود: «ما همیشه درباره ایران به عنوان شرارت صحبت میکنیم، اما آنها بسیار منطقی هستند. من فکر میکنم آنها میفهمند که برای تغییر وضعیت، باید کاری را انجام دهند که تاکنون انجام نشده است.»
سیترینوویچ در مقابل هشدار داد: «بله، توانایی نشان دادن سازش وجود دارد، آنها کره شمالی نیستند، اما این رژیم خطوط قرمز خود را دارد.» وی افزود که مهار جنگ دشوار خواهد بود «زیرا ایرانیها فکر میکنند این جنگ برای بقای آنهاست.»
نشانههایی وجود دارد که ترامپ ممکن است شرایط خود را برای مذاکرات محدود کرده و بر برنامه هستهای ایران متمرکز شود. اگر سطح مطالبات به اندازه کافی برای آغاز مذاکرات با تهران پایین آورده شود، بسیاری در منطقه نفس راحتی خواهند کشید – و بسیاری در اسرائیل نفس خود را حبس خواهند کرد.
کوهن میگوید روشهایی برای ایجاد سازش در مورد مسائلی مانند غنیسازی وجود دارد که میتواند به طور موقت از هرگونه فعالیت جدید در عمل جلوگیری کند، در حالی که به ایران اجازه میدهد از ممنوعیت صریح اجتناب کند.
او گفت: «تفاوت اساسی بین ما و ایرانیان این است که ما نتایج سریع را دوست داریم، و ایرانیان صبر زیادی دارند. آنها میگویند: 'ما ۲۰۰۰ سال اینجا بودهایم، اگر برای دستیابی به سلاح هستهای به ۳۰ سال دیگر نیاز داشته باشیم، مشکلی نیست.'»