سرکوب گسترده اعتراضات ضد دولتی در ایران، به گفته یک سازمان مدافع حقوق بشر که تلفات را ردیابی و تأیید میکند، منجر به کشته شدن بیش از 6,800 نفر شده که اکثریت قریب به اتفاق آنها معترضانی بودند که ماه گذشته جان باختند. گروههای حقوق بشری میگویند سطح خشونت علیه معترضان نمونههای مشابه کمی در تاریخ اخیر دارد.
خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا)، یک سازمان مدافع حقوق بشر مستقر در آمریکا، اعلام کرده است که انتظار میرود این رقم افزایش یابد، زیرا تا روز سهشنبه بیش از 11,000 پرونده در حال بررسی بوده و محققان تلاش میکنند تا گزارشهای اعضای خانواده قربانیان، دادههای بیمارستانی و سایر شواهد را جمعآوری و صحتسنجی کنند. این کار با قطع اینترنت که توسط دولت در اوج سرکوب اعمال شد، دشوارتر شده است؛ این قطع اینترنت انتقال اطلاعات در داخل ایران و به سایر نقاط جهان را کند کرد.
اگرچه واشنگتن پست به طور مستقل آمار جانباختگان را تأیید نکرده است، اما ویدئوهای منتشر شده از اعتراضات، شواهدی از خشونت گسترده را نشان میدهند، همچنین گزارشهای میدانی نیز همین موضوع را تأیید میکنند.
زکریا مامپیلی، استاد علوم سیاسی در دانشگاه شهری نیویورک، گفت: «مقیاس و سرعت کشتار در ایران بسیار بالا است.»
برخی تحلیلگران این وقایع را با واکنش چین به اعتراضات دانشجویی دموکراسیخواه در میدان تیانآنمن پکن در سال 1989 مقایسه کردهاند.
هنگامی که ارتش آزادیبخش خلق چین در 4 ژوئن همان سال به میدان تیانآنمن یورش برد و اعتراضات را سرکوب کرد، تا 1 میلیون نفر در آنجا حضور داشتند. در حالی که دولت چین اعلام کرد 200 نفر کشته شدند که 36 نفر از آنها دانشجو بودند، طبق گزارش وزارت امور خارجه، تخمینهای خارجی این آمار را تا هزاران نفر برآورد میکنند. واشنگتن پست در آن زمان گزارش داد: «تانکها با مسلسل به دنبال دانشجویان بودند، برخی را زیر گرفتند و برخی دیگر را مانند حشرات به دیوارها کوبیدند.»
اما دانیل برامبرگ، استاد علوم حکومتی در دانشگاه جرجتاون، گفت که اعتراضات در ایران و سرکوب آنها در سراسر کشور پراکنده بود، نه اینکه فقط در بخشی از پایتخت متمرکز باشد.
برامبرگ گفت، یک شباهت دیگر، کشتار حداقل 10,000 نفر در حما، سوریه، توسط نیروهای دولتی سوریه در طول یک دوره سههفتهای در فوریه 1982 به دستور حافظ اسد، پدر بشار اسد (حاکم مستبد تازهبرکنارشده) بود.
در آن زمان، حافظ اسد برای از بین بردن پایگاه اخوان المسلمین سوریه، که چالشی برای دولتش محسوب میشد، با توپخانه و تانک محلههای کامل را به ویرانه تبدیل کرد.
در سالهای اخیر، سرکوبهای دیگری علیه مخالفان در منطقه رخ داده است.
دیدهبان حقوق بشر، یک سازمان نظارتی برجسته مستقر در آمریکا، دریافت که نیروهای امنیتی مصر در 14 اوت 2013، حداقل 817 نفر را در یک روز در میدان رابعه العدویه قاهره کشتند. برامبرگ گفت، اگرچه تعداد کشتهشدگان بسیار کمتر از امسال در ایران بود، اما همکاری نیروهای نظامی و امنیتی داخلی برای سرکوب اعتراض، یک شباهت مهم است.
تلویزیون دولتی ایران به گزارشی اشاره کرده است که 3,117 کشته را در اعتراضات اخیر این کشور ذکر میکند. دولت ایران، ایالات متحده، اسرائیل و برخی از خود معترضان را مقصر میداند.
در همین حال، لسلی رابرتس، استاد جمعیت و بهداشت در دانشگاه کلمبیا، گفت که محققان خارج از ایران به کار تأیید آمار دقیقتر ادامه میدهند، که معمولاً بیش از چند هفته طول میکشد.
رابرتس گفت: «دقیقترین اطلاعات درباره تعداد کشتهشدگان در غزه یک ماه پس از آغاز کشتار به دست آمد.» وی افزود: «به همین ترتیب، وقتی به سودان نگاه میکنیم، ماهها طول کشید تا دادهها و اطلاعات معتبر درباره کشتارها را به دست آوریم.»
پل اشپیگل، مدیر مرکز سلامت بشردوستانه در دانشگاه جانز هاپکینز، که در زمینه پیشگیری و واکنش به بحرانهای پیچیده بشردوستانه فعالیت کرده است، گفت: «حتی در پایینترین تخمینها، تعداد کشتهشدگان و گستردگی جغرافیایی اعتراضات و سرکوب بیسابقه بود.»
اشپیگل گفت: «به طور معمول، در این موارد معترضان را در شهرهای بزرگ میبینیم، و حتی اگر پراکنده باشند، سرکوب دولتی به شهرهای بزرگ محدود میشود. اما در این مورد، طبق گزارشهایی که میبینیم، اعتراضات به طور همزمان در سراسر کشور گسترش یافته بود.»
بسیاری از کشتارها در ایران ظاهراً توسط نیروهای امنیتی صورت گرفته که به سمت جمعیت شلیک کردهاند، که این موضوع آمار بالای کشتهشدگان را بیش از پیش تکاندهنده میکند.
اشپیگل گفت: «سرکوب اعتراضات معمولاً با آبپاش و اسپری فلفل آغاز میشود و سپس به تیراندازی میرسند.»
برامبرگ گفت که عوامل لازم برای وقوع چنین سرکوبی وجود داشت. وی افزود: «وقتی بین کسانی که چیزی برای از دست دادن ندارند و کسانی که همه چیز برای از دست دادن دارند و قدرت دفاع از منافع خود را نیز دارند، درگیری پیش میآید، شگفتآور نیست که اینقدر بیرحمانه عمل کنند. وحدت بین نیروهای امنیتی و پلیس و ارتش واقعاً تعیینکننده بود و به این بیرحمی کمک کرد.»