مقامات دولت ترامپ درباره توقیف نفتکشهای بیشتری که در انتقال نفت ایران دست دارند بحث کردهاند، اما به گفته مقامات آمریکایی، به دلیل نگرانی از تلافیجویی تقریباً قطعی تهران و تأثیر آن بر بازارهای جهانی نفت، از این کار خودداری کردهاند.
ایالات متحده چندین کشتی حامل نفت ایران را در چارچوب محاصره دو ماهه خود علیه نفتکشهای تحریمشدهای که به ونزوئلا خدمت میکنند، توقیف کرده است. این نفتکشها که "ناوگان سایه" نامیده میشوند، به انتقال نفت غیرقانونی از کشورهای تحریمشده متعدد به چین و سایر خریداران کمک میکنند.
اقدام آمریکا برای جلوگیری از بارگیری نفت توسط سایر کشتیهای تحریمشده در ایران، منبع اصلی درآمد تهران را تحت فشار قرار خواهد داد و راهبرد تهاجمی را که کاخ سفید در ماه دسامبر در دریای کارائیب به اجرا گذاشت، گسترش میدهد.
رئیسجمهور ترامپ روز چهارشنبه به آکسیوس گفت که اگر مذاکرات شکست بخورد، ممکن است یک ناو هواپیمابر دوم را به منطقه اعزام کند.
اما به گفته برخی از مقامات، گزینه توقف نفتکشها، که یکی از چندین گزینه مورد بحث کاخ سفید برای وادار کردن تهران به توافق برای محدود کردن برنامه هستهایاش است، با موانع زیادی روبرو است.
ایران به احتمال زیاد با تشدید سرکوب آمریکا با توقیف نفتکشهای حامل نفت متحدان آمریکا در منطقه یا حتی مینگذاری تنگه هرمز، گذرگاه باریک خلیج فارس که تا ۲۵ درصد از عرضه جهانی نفت از آن عبور میکند، واکنش نشان خواهد داد. هر دو اقدام به احتمال زیاد قیمت نفت را به شدت افزایش میدهد و خطر یک طوفان سیاسی برای کاخ سفید را به همراه دارد.
مقامات میگویند بیش از ۲۰ کشتی حامل نفت ایران امسال توسط وزارت خزانهداری تحریم شدهاند و این امر آنها را به اهداف بالقوه توقیف تبدیل میکند.
مقامات گفتند که اگر آمریکا یکی از کشتیهای تحریمشده را توقیف کند، باید پرسنل و احتمالاً کشتیهای دیگر را برای اسکورت نفتکش به سمت آمریکا یا مکانی دیگر که مایل به ذخیره نفت خام ایران باشد، اختصاص دهد.
تهران ماه گذشته سرکوب خونینی را علیه تظاهراتی که در سراسر کشور در پی سقوط ارزش پول ملی و بدتر شدن شرایط اقتصادی آغاز شده بود، انجام داد.
ترامپ، که قول داده بود به یاری معترضان بیاید، دستور افزایش عمده نیروهای آمریکایی در منطقه را داده و فشار بر ایران را پس از آغاز مذاکرات افزایش میدهد. ایران آمادگی خود را برای بحث درباره برنامه هستهای خود اعلام کرده است اما از پایان غنیسازی اورانیوم، که یک خواسته کلیدی آمریکا است، و بحث درباره برنامه موشکی یا حمایت از شبهنظامیان منطقهای در مذاکرات خودداری کرده است.
در پاسخ به سوالی درباره احتمال توقیف نفتکشهای مرتبط با ایران توسط آمریکا، یک مقام کاخ سفید گفت که ترامپ دیپلماسی را ترجیح میدهد، اما اگر مذاکرات به بنبست برسد، گزینههای متعددی در اختیار دارد.
حملات آمریکا به خاک ایران میتواند به رژیم آسیب برساند اما احتمالاً آن را دستنخورده باقی میگذارد و تهران قول داده است در صورت حمله، پایگاههای آمریکا را بمباران کند. در مقابل، هدف قرار دادن نفتکشها میتواند با تشدید انزوای اقتصادی رژیم، آن را بیشتر تضعیف کند.
شبکه نفتکشهای ناوگان سایه نقش خود را در انتقال نفت از ایران، روسیه و سایر کشورهای تحریمشده پنهان میکنند. به گفته برخی تحلیلگران کشتیرانی، حدود ۱۰۰۰ فروند از این کشتیها در این شبکه وجود دارد. اگر این کشتیها پرچم جعلی داشته باشند یا به کشوری تعلق داشته باشند که مالکیت آنها را رد میکند، میتوانند در آبهای بینالمللی تحت صلاحیت قضایی آمریکا قرار گیرند.
وزارت خزانهداری هفته گذشته اعلام کرد که ۱۴ کشتی دیگر ثبت شده در کشورهایی مانند باربادوس، کامرون و پاناما را به دلیل انتقال نفت ایران در نقض تحریمها، همراه با شرکتهای کشتیرانی در کشورهای متعدد که به گفته این وزارتخانه مدیریت این کشتیها را بر عهده داشتند، تحریم کرده است. طبق گفته شرکتهای ردیابی کشتی مانند لویدز لیست اینتلیجنس، همه این کشتیها در آبهای نزدیک ایران نیستند.
این تحریمها با هدف قطع جریان درآمدی رژیم و ایجاد زمینه حقوقی برای توقیفهای احتمالی صورت میگیرد. آمریکا در ژانویه تحریمهای مشابهی را علیه کشتیهای مرتبط با ایران اعمال کرد.
اریک میرسون، استراتژیست ارشد بازارهای نوظهور در بانک سوئدی SEB، گفت: «شما میتوانید فقط در دریای عرب منتظر بمانید و با یک نفتکش شروع کنید و ببینید چه اتفاقی میافتد.»
ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن، که در سواحل عمان در نزدیکی خلیج فارس در حال دریانوردی است، میتواند به عنوان پایگاه عملیاتی برای بازرسیها عمل کند. پنج ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده در منطقه نیز میتوانند برای مسدود کردن یا تأثیرگذاری بر حرکت نفتکشها استفاده شوند.
آمریکا همچنین حضور گارد ساحلی در بحرین، در آن سوی خلیج فارس از ایران، دارد. تحلیلگران حقوقی گفتند که گارد ساحلی، که تحت نظر وزارت امنیت داخلی قرار دارد، دارای اختیارات اجرایی برای اعمال تحریمهای آمریکا علیه تجارت نفت ایران است و به احتمال زیاد مسئولیت هرگونه بازرسی نفتکش را بر عهده خواهد گرفت.
ایران در درگیریهای گذشته با آمریکا، از جمله در «جنگ نفتکشها» در دهه ۱۹۸۰، کشتیهای تجاری را تصرف یا مورد حمله قرار داده است. در آن زمان صدها کشتی مورد حمله قرار گرفتند.
تحلیلگران گفتند که بسته شدن تنگه توسط ایران به احتمال زیاد واکنش نظامی آمریکا را برخواهد انگیخت، اگرچه بازگشایی آبراه در صورت مینگذاری توسط ایران ممکن است زمانبر باشد.
بدر السیف، دانشگاهی در دانشگاه کویت، گفت: «بستن تنگه به نفع هیچ کس نیست، از جمله ایران. اما اگر احساس کنند که در گوشه رانده شدهاند، این کار را خواهند کرد. و آنها توانایی لجستیکی برای انجام آن را دارند.» او افزود: سایر کشورهای خلیج فارس با چالشهای بزرگی برای صادرات نفت روبرو خواهند شد.
السیف درباره ترامپ گفت: «این ونزوئلا نیست. فکر میکنم او این را میداند.»
طبق گزارش فرماندهی مرکزی آمریکا، هفته گذشته یک پهپاد ایرانی و دو قایق از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به یک نفتکش با پرچم آمریکا که در حال عبور از تنگه هرمز بود، نزدیک شدند. آمریکا یک ناو جنگی و هواپیما برای اسکورت کشتی به بندری در بحرین اعزام کرد.
تاکنون، بر اساس دادههای شرکت کشتیرانی کپلر (Kpler)، ترافیک در تنگه هرمز به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار نگرفته است. با این حال، روز دوشنبه، وزارت حمل و نقل آمریکا به کشتیهای تجاری در مورد تهدیدات ایران در تنگه هرمز و خلیج عمان هشدار داد. این وزارتخانه اظهار داشت که کشتیها «مدتهاست در معرض خطر احضار، بازجویی، بازرسی، بازداشت یا توقیف توسط نیروهای ایرانی قرار داشتهاند» و به کشتیها توصیه کرد که با ارتش آمریکا هماهنگ باشند.
در ونزوئلا، آمریکا توقیفهای خود را به کشتیهای تحریمشده یا درگیر در تاکتیکهای فریبنده محدود کرده و از اعمال محاصره کامل، که به عنوان یک اقدام جنگی تلقی میشود، خودداری کرده است.
نیروهای آمریکایی برخی از این کشتیها را در سراسر جهان تعقیب کردهاند تا آنها را توقیف کنند و پیامی را ارسال کنند که آمریکا فعالیتهای غیرقانونی را تحمل نخواهد کرد. آمریکا روز دوشنبه یک نفتکش را در اقیانوس هند توقیف کرد که پس از دستگیری رهبر سابق آن، نیکولاس مادورو، از ونزوئلا فرار کرده بود. تاکنون هیچ نفتکشی در مسیرهای دریایی پرتردد نزدیک ایران به عنوان بخشی از این عملیات توقیف نشده است.
بر اساس گزارش کپلر، در ماه ژانویه، بارگیری نفت خام از ونزوئلا تقریباً به نصف سطوح عادی کاهش یافت. این شرکت اعلام کرد تنها کشتیهایی که در بنادر ونزوئلا نفت خام بارگیری میکنند، نفتکشهایی هستند که به مقصد آمریکا و آنهایی که نفت را به پالایشگاههای ونزوئلا میبرند.
چین بزرگترین مشتری نفت ایران است و با ناوگانی از کشتیهای ناوگان سایه، نفت را با تخفیف حدود ۱۰ دلار در هر بشکه کمتر از نرخ بازار به پالایشگاههای مستقل منتقل میکند. عرضه نفت ایران برای چین اهمیت بیشتری پیدا کرده است، زیرا قبلاً چین نفت تخفیفدار را از ونزوئلا تأمین میکرد.