احتمال حمله آمریکا به ایران در سال جاری قیمت نفت را متلاطم کرده است، اما تحلیلگران به CNBC میگویند که یک حمله به تعهد نظامی بیشتری نیاز دارد و پیچیدهتر از آن است که ایالات متحده برای آن آماده باشد.
تنشها بالاست و با وجود گفتگوهای هفته گذشته در عمان، هر دو طرف در بنبست باقی ماندهاند. فشار پرزیدنت دونالد ترامپ بر رژیم ایران پس از سرکوب وحشیانه معترضان ضد دولتی در سراسر کشور در ماه گذشته تشدید شد.
ترامپ این هفته گفت که در حال بررسی اعزام یک ناو هواپیمابر دوم به خاورمیانه است، حتی در حالی که واشنگتن و تهران آماده از سرگیری مذاکرات میشوند. روز سهشنبه، او ایران را به "چیزی بسیار سخت" تهدید کرد، اگر با خواستههای واشنگتن موافقت نکند؛ خواستههایی که از توقف غنیسازی هستهای کشور تا قطع برنامه موشکهای بالستیک تهران را شامل میشود.
آمریکا در ژانویه گروه ضربت ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن را به خاورمیانه اعزام کرد. این امر تعداد ناوشکنهای موشکی در منطقه را به شش فروند رساند، اما تحلیلگران میگویند این تعداد هنوز برای سرنگونی رژیم کافی نیست. پیگیری تهدید "چیزی سخت" او به معنای یک درگیری طولانیمدت در منطقهای است که ترامپ از آن بیم دارد.
علیرضا احمدی، همکار اجرایی در مرکز سیاست امنیتی ژنو، به CNBC گفت: "نیروهای آمریکایی در منطقه برای پشتیبانی از یک عملیات نظامی طولانیمدت و قابل توجه در ایران که برای دستیابی به هر هدف نظامی بزرگی ضروری خواهد بود، کافی نیستند."
ترامپ همچنین فشار خود را بر جمهوری اسلامی افزایش داده و بر اقتصادی که از قبل با تحریمها فلج شده، فشار مالی وارد کرده است. همین ماه گذشته، او تعهد کرد که بر هر کشوری که کالا یا خدماتی از ایران به دست آورد، تعرفه اعمال کند.
اما مشخص نیست چه اتفاقی ممکن است بیفتد. علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران، به CNBC گفت: "پرزیدنت ترامپ به طور مشهوری غیرقابل پیشبینی است،" اما افزود ترامپ آگاه است که "مجموعه مشکلات ایران به گزینههای نظامی پاک و آسان منجر نمیشود."
آیا آمریکا هنوز هم میتواند به ایران حمله کند؟
مایکل روبین، یک مقام سابق پنتاگون و پژوهشگر ارشد در انستیتوی امریکن اینترپرایز، به CNBC گفت که "هزینه عدم حمله به ایران بسیار زیاد خواهد بود،" و اضافه کرد که اگر او حمله نکند، "میراث ترامپ به عنوان رئیسجمهوری که ایران را قادر به هستهای شدن کرد، خواهد بود."
باب مکنالی، رئیس گروه رپیدان انرژی، هفته گذشته به دن مورفی از CNBC گفت: "رئیسجمهور در مخمصه است، گزینههای او چندان خوب نیستند و در این مرحله لحظهای بسیار خطرناک است." مکنالی افزود که برنامه موشکی بالستیک کشور به این معنی است که "باید بزرگ عمل کنیم، زیرا ایران کاملاً قدرتمند است."
گزینههای ترامپ کدامند؟
ترامپ هفته گذشته گفت که آیتالله خامنهای، رهبر ایران، باید "بسیار نگران باشد."
اما هدف قرار دادن رهبری ایران، عملیاتی مانند عملیات دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، نخواهد بود، تحلیلگران هشدار دادهاند.
علیرضا احمدی گفت: "دولت ایران ونزوئلا نیست،" و افزود که اگر آمریکا خامنهای را برکنار کند، "بلافاصله جایگزینی انتخاب خواهد شد و ارتش در آینده قابل پیشبینی عملاً کشور را اداره خواهد کرد."
قدرت در ایران حول خامنهای متمرکز است. در حالی که رئیسجمهوری وجود دارد، تمام تصمیمات سیاسی، نظامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی توسط او گرفته میشود. خامنهای برای سه دهه گذشته قدرت نهایی را در دست داشته است، با کمک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که به اجرای سیاستهای رژیم کمک میکند و نقش مهمی در سیاست خارجی آن ایفا میکند.
روبین به CNBC گفت: اگر آمریکا میتوانست خامنهای را برکنار کند و یک مقام رژیم را برای جایگزینی او بیابد، همچنان "سوال باز" درباره سرنوشت سپاه پاسداران وجود خواهد داشت.
واعظ به CNBC گفت: "ایالات متحده نمیتواند تنها از طریق نیروی هوایی و بدون هیچ نیروی زمینی (آمریکایی یا ایرانی) رژیم را تغییر دهد. این کار تنها میتواند رژیم را به چیزی دیگر تبدیل کند که ممکن است بدتر باشد، یا ایران را به یک کشور شکستخورده دیگر تبدیل کند."
احمدی گفت تغییر رژیم در ایران "حداقل به تعهد نظامی در حد جنگ عراق نیاز دارد که بعید است ترامپ از آن حمایت کند." بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱، ۴۵۰۰ پرسنل نیروهای مسلح آمریکایی در عراق کشته شدند.
کاخ سفید پس از حملات سال گذشته به سه سایت اصلی هستهای ادعا کرد که تاسیسات هستهای ایران "نابود شدهاند." ایران به سرعت برای ترمیم خسارت به سایتهای موشکی بالستیک اقدام کرد، اما طبق تحلیل نیویورک تایمز، "تعمیرات محدودی" را در سایتهای هستهای بزرگ مورد حمله ایالات متحده انجام داده است.
ایران مدتهاست ادعا میکند که هیچ برنامهای برای توسعه تسلیحات هستهای ندارد. در حالی که مذاکرات بین واشنگتن و تهران از سر گرفته میشود، ایران پیشنهاد کرده است که غنیسازی خود را در سطوح پایین محدود کند. ایالات متحده از زمان فروپاشی توافق هستهای در سال ۲۰۱۸ با غنیسازی هرگونه اورانیوم توسط ایرانیها مخالفت کرده است.
در حالی که ایالات متحده قول داده است در صورت از سرگیری برنامههای هستهای و موشکی ایران به آن حمله کند، مشخص نیست که آیا این سایتها دوباره برای حمله آماده خواهند شد. واعظ گفت: "هر دو گزینه به احتمال زیاد به تلافی نامتناسب ایران منجر خواهد شد که در آن صورت میتواند رویارویی را به یک آتشافروزی منطقهای تبدیل کند."
تلافی احتمالی ایران
ایران قول داده است در صورت حمله واشنگتن، علیه پایگاههای آمریکا در منطقه تلافی کند.
احمدی به CNBC گفت: "ایران روی این حساب میکند که ایالات متحده به اندازه کافی رهگیر موشکی و سیستمهای THAAD برای محافظت از پایگاههای نظامی و تاسیسات گسترده خود در سراسر منطقه، و همچنین اسرائیل، ندارد."
ایالات متحده حدود ۴۰,۰۰۰ پرسنل نظامی در خاورمیانه دارد. این کشور پایگاههایی در خلیج فارس دارد، از جمله فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی ایالات متحده در بحرین، پایگاه هوایی العدید در قطر که ایران تابستان گذشته به آن حمله کرد و پایگاه هوایی الظفره در جنوب ابوظبی.
واعظ به CNBC گفت: "ایران بدون شک پایگاههای آمریکا در عراق، سوریه، خلیج [فارس] و داراییهای دریایی آن را هدف قرار خواهد داد. همچنین احتمالاً اسرائیل را نیز هدف قرار میدهد. بقایای نیروهای نیابتی آن نیز میتوانند به این امر بپیوندند."
احمدی افزود: ایران به نظر میرسد "برای یک رویارویی نظامی یک هفتهای، اگر نگوییم چند ماهه، آماده میشود. به نظر میرسد در میان رهبری ایران این حس وجود دارد که آمریکا نفوذ خود را بیش از حد برآورد میکند و یک جنگ قابل توجه ممکن است برای اصلاح این فرضیات ضروری باشد."