مقامات آمریکایی و ایرانی روز سهشنبه دور جدیدی از گفتگوهای هستهای را در ژنو به پایان رساندند. این گفتگوها در سایه حضور نظامی گسترده آمریکا در خاورمیانه و پس از هفتهها ناآرامی داخلی مرگبار در ایران برگزار شد.
به نظر میرسد گفتگوها بر برنامه هستهای ایران متمرکز بوده است، به طوری که مقامات آمریکایی به دنبال محدود کردن تهران برای جلوگیری از توسعه سلاح هستهای هستند. در مقابل، ایران خواستار رهایی از تحریمهای شدید آمریکا است.
طرفین روز سهشنبه در ژنو بیش از سه ساعت با یکدیگر دیدار کردند. پس از آن، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اظهار داشت که او و همتایان آمریکاییاش "گفتگوهای بسیار جدیتری" نسبت به دور قبلی مذاکرات در اوایل این ماه داشتهاند و "موفق به دستیابی به مجموعهای از اصول راهنما" شدهاند. این اظهارات طبق بیانیه منتشر شده توسط رسانههای دولتی ایران بود.
اما عراقچی هشدار داد که تدوین یک توافقنامه همچنان دشوار خواهد بود. وی گفت: «هر دو طرف مواضعی دارند که نزدیک شدن به یکدیگر زمان میبرد.» به گفته عراقچی، دور سوم گفتگوها پس از تدوین و تبادل پیشنویسهای احتمالی توافق توسط دو تیم برگزار خواهد شد، اما هنوز تاریخی برای آن تعیین نشده است.
ایالات متحده هنوز در مورد چگونگی پیشرفت گفتگوهای روز سهشنبه اظهارنظری نکرده است. پرزیدنت دونالد ترامپ اواخر روز دوشنبه در گفتگو با خبرنگاران در هواپیمای ایر فورس وان گفت که مذاکرهکنندگان ایرانی "سرسخت" بودهاند، اما او امیدوار است که آنها "منطقیتر" باشند. ترامپ گفت: «ایرانیها میخواهند به توافق برسند. فکر نمیکنم آنها پیامدهای عدم توافق را بخواهند.»
تنشها برای هفتهها در حال افزایش بوده و نگرانیهایی را از رویارویی نظامی در صورت شکست مذاکرات به وجود آورده است. روز سهشنبه، تهران بار دیگر با برگزاری دومین روز رزمایش نظامی در گلوگاه حیاتی نفت جهان، یعنی تنگه هرمز، توانایی خود را برای بستن این تنگه نشان داد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز سهشنبه در بیانیهای گفت که مواضع ایران در مورد مسائل هستهای، لغو تحریمها و چارچوب کلی برای گفتگوی احتمالی از طریق کانالهای دیپلماتیک به طرف آمریکایی منتقل شده است.
یک مقام ایرانی، که خواست نامش فاش نشود تا در مورد مذاکرات حساس صحبت کند، از طریق پیام متنی تایید کرد که گفتگوهای غیرمستقیم در کنسولگری عمان برگزار شده است. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، میانجی این گفتگوها بود؛ او همچنین این ماه زمانی که دو طرف در مسقط، پایتخت عمان، دیدار کردند، همین نقش را ایفا کرد.
تیم مذاکرهکننده آمریکا توسط استیو ویتکاف، نماینده ویژه، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، رهبری میشود. آنها همچنین مسئول گفتگوهای روسیه و اوکراین هستند — که این امر احتمال نیاز به رفتوآمد سریع آنها بین مکانهای مختلف را افزایش میدهد.
شهر ژنو، روز سهشنبه، صحنه تلاقی چشمگیر دیپلماسیهای پرمخاطره بود؛ زیرا مذاکرهکنندگان روسی، اوکراینی و آمریکایی نیز قصد داشتند آخرین دور گفتگوها را با هدف پایان دادن به جنگ مسکو در اوکراین آغاز کنند.
بر اساس گزارش خبرگزاری تاس، گفتگوهای روسیه قرار بود در هتل اینترکنتیننتال، در حدود هفت دقیقه رانندگی از کنسولگری عمان، برگزار شود.
مقامات ایرانی و آمریکایی تلاشهای دیپلماتیک اخیر خود را مثبت توصیف کردهاند، اما اختلافات قابل توجهی در مورد مسائل کلیدی مانند غنیسازی هستهای همچنان باقی است. عراقچی روز دوشنبه در پستی در رسانههای اجتماعی نوشت که در ژنو حضور دارد تا "به توافقی عادلانه و منصفانه دست یابد." اما او افزود: «آنچه روی میز نیست: تسلیم در برابر تهدیدات.»
از زمان دور قبلی گفتگوها در عمان در این ماه، ترامپ به گسترش حضور نظامی در منطقه و تهدیدهای مکرر به استفاده از زور در صورت شکست مذاکرات ادامه داده است. اواخر هفته گذشته، پنتاگون دومین گروه ضربت ناو هواپیمابر را به منطقه اعزام کرد که به حداقل دوازده کشتی جنگی دیگر آمریکا در منطقه پیوست.
ایران تهدید به تلافی کرده است در صورت حمله، و متحدان آمریکا در خلیج فارس گفتهاند که برنامه موشکی تهران تهدیدی مرگبار برای منافع آمریکا در منطقه، از جمله بیش از دوازده پایگاه نظامی و دهها هزار سرباز، ایجاد میکند.
علی خامنهای، رهبر عالی ایران، ظاهراً روز سهشنبه بار دیگر این تهدیدات را تکرار کرد و اظهار داشت که داراییهای دریایی آمریکا در خلیج فارس میتواند در یک رویارویی نظامی مستقیم به هدف تبدیل شوند. به گزارش خبرگزاری نیمهرسمی مهر عربی، خامنهای گفت: «آنچه خطرناکتر از کشتی جنگی است، سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد.»
مشخص نیست که دو طرف چه امتیازاتی را حاضرند بدهند یا بپذیرند، اما جزئیات پیشنهادات مختلفی مطرح شده است، که مسئله اصلی همچنان غنیسازی است.
ترامپ اخیراً در روز جمعه گفت که "ما هیچ غنیسازی نمیخواهیم" – موضعی که به شدت توسط بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، حمایت میشود؛ او روز یکشنبه در سخنرانی خود گفت که ایران باید ملزم شود تمام اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد و از غنیسازی بیشتر در هر توافقی که با ایالات متحده مذاکره میشود، منع شود.
اما مجید تخت روانچی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در مصاحبهای با بیبیسی در روز یکشنبه، اظهار داشت که آمریکا دیگر بر عدم غنیسازی اصرار ندارد. روانچی گفت: «مسئله عدم غنیسازی دیگر مطرح نیست، و تا آنجا که به ایران مربوط میشود، دیگر روی میز نیست.»
روانچی توافق برای ارسال ذخایر اورانیوم ایران به خارج از کشور را رد نکرد. او همچنین گفت که پیشنهاد ایران برای رقیقسازی اورانیوم با غنای بالا، دلیلی بر تمایل آن به مصالحه است و طرفین در مورد منافع مشترک در مواد معدنی حیاتی، نفت و گاز نیز گفتگو کردهاند.
تهران در ازای محدودیتهایی بر برنامه هستهای خود، خواستار کاهش چشمگیر تحریمهای آمریکا است. وضعیت اقتصادی ایران وخیم است و بدون رفع تحریمها، به نظر میرسد رهبری کشور قادر به بهبود شرایط زندگی مردم نیست. نارضایتیهای اقتصادی در ماه گذشته اعتراضات گستردهای را برانگیخت که به تظاهرات ضد حکومتی تبدیل شد و با واکنش خشن و مرگبار دولت مواجه گشت.