پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، دوشنبه گذشته گفت که ایالات متحده "این جنگ را آغاز نکرده است، اما تحت ریاستجمهوری ترامپ، ما آن را به پایان میرسانیم."
پس از حمله به اوکراین در سال 2022، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، این گونه بیان کرد: "ما جنگ به اصطلاح اوکراین را شروع نکردیم. بلکه، ما در حال تلاش برای پایان دادن به آن هستیم."
جنگ پوتین یک تهاجم زمینی فاجعهبار به یک دموکراسی نوپا بود. جنگ ترامپ علیه ایران، یک عملیات بمباران پیچیده علیه یک تئوکراسی پرخاشگر است که مردم خود را در خیابانها میکشت. اما برخی تشابهات عجیب و غریب هستند، که از تلاش کاخ سفید و کرملین برای جلوگیری از نامیدن اقداماتشان به عنوان "اقدام جنگی" شروع میشود.
هفته گذشته، وقتی از مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان، پرسیده شد که آیا "این جنگ است"، وی پاسخ داد: "فکر میکنم این یک عملیات است."
ویاچسلاو ولودین، همتای روسی جانسون و رئیس دومای دولتی، دو ماه پس از حمله کشورش، با پایبندی به اصطلاحات رسمی کرملین گفت: "این یک عملیات نظامی ویژه است. اگر روسیه یک جنگ تمامعیار را آغاز کرده بود، مدتها پیش تمام شده بود."
اهداف متغیر، تهدیدی اغراقآمیز، مأموریتی مبهم: تشابهات فراوان با سخنان روسیه در پیامهای کاخ سفید در مورد ایران، خطرات یک جنگ مبهم و طولانیمدت را برجسته میکند که در آن طرف مهاجم امیدهای خود را به تغییر رژیم بسته است.
پوتین در جولای 2022، در تلاش برای ابراز سرسختی پس از ماهها جنگ، گفت: "ما هنوز هیچ چیز جدی را شروع نکردهایم."
ترامپ نیز دوشنبه گذشته به CNN گفت: "ما هنوز به سختی به آنها ضربه نزدهایم."
من در مسکو بودم وقتی پوتین صبح زود 24 فوریه 2022، سخنرانی خود را خطاب به ملت ایراد کرد و "عملیات نظامی ویژه" خود را اعلام کرد؛ اصطلاحی که اکنون چنان جا افتاده که حروف اول روسی آن، "S.V.O."، به اختصار برای جنگ علیه اوکراین استفاده میشود.
این سخنرانی دههها رنجش از اوکراین و غرب را به گونهای به تصویر کشید که روسیه "هیچ چارهای" جز حمله نداشت. یکی از هولناکترین لحظات آن، درخواست پوتین از سربازان اوکراینی برای "فوری اسلحه را زمین بگذارید و به خانه بروید" بود، و هشدار او که اگر چنین نکنند، "مسئولیت خونریزی احتمالی به طور کامل و جامع بر عهده رژیم حاکم اوکراین خواهد بود."
از این رو، هنگامی که ترامپ، البته با کلاه بیسبال "USA"، در سخنرانی شبانه آخر هفته گذشته "عملیات رزمی بزرگ" در ایران را اعلام کرد، تعجبآور بود که لحن مشابهی را به کار برد. ترامپ با اغراق در مورد تهدید موشکهای ایران، از دههها "خونریزی و کشتار جمعی" ایران سخن گفت و تأکید کرد که "ما دیگر نمیتوانیم تحمل کنیم." او گفت که سربازان ایرانی باید "سلاحهای خود را زمین بگذارند" یا "با مرگ حتمی روبرو شوند."
یک بار دیگر متحیر شدم، هنگامی که آقای ترامپ روز بعد دوباره خواستار خلع سلاح سربازان ایرانی شد و از ایرانیان خواست تا "این لحظه را غنیمت شمرده" و دولت خود را سرنگون کنند. پوتین نیز، مجدداً در دومین روز جنگ خود تلاش کرد تا سربازان اوکراینی را وادار به توقف مقاومت کند و از آنها خواست "قدرت را خود به دست بگیرید."
مقامات غربی و نخبگان روسی انتظار داشتند که جنگ به سرعت پایان یابد. به افسران روسی گفته شده بود که لباسهای رسمی خود را برای رژه نظامی سریع در کییف آماده کنند. اما حتی با وجود ادعاهای دروغین روسیه مبنی بر "تسلط کامل هوایی" بر اوکراین، خطوط تدارکاتی بیش از حد گسترده آن در حمله فاجعهبار نظامی به کییف، به اهداف آسانی برای توپخانه اوکراین تبدیل شد.
روزها به هفتهها، و هفتهها به ماهها، و ماهها به سالها تبدیل شدند. اوکراینیها از تسلیحات غربی فزایندهای برای حملات مرگبار در پشت خطوط مقدم، با استفاده از مختصات فراهم شده توسط ایالات متحده، بهره گرفتند.
در طول این مدت، اهداف پوتین محدودتر شد: از تغییر رژیم – که آن را "نازیزدایی" و "غیرنظامیسازی" اوکراین میخواند – به تمرکز بر تصرف تمام منطقه دونباس شرقی و دور نگه داشتن اوکراین از ناتو.
اکنون تلفات جنگ پوتین نزدیک به 500,000 نفر است. ارتش اوکراین تسلیم نشد و ولودیمیر زلنسکی همچنان در کییف مسئول است و رهبری آنچه کرملین آن را یک باند نئونازی مینامد، بر عهده دارد.
آقای ترامپ تنها یک هفته است که جنگ خود را آغاز کرده، اما هیچ مدرکی مبنی بر تسلیم شدن مقامات یا سربازان ایرانی وجود ندارد — رژیمی که سناتور لیندسی گراهام، جمهوریخواه از کارولینای جنوبی و یکی از سرسختترین حامیان جنگ با ایران در واشنگتن، از آن به عنوان "نازیهای مذهبی" یاد میکند.
همزمان که دولت ترامپ جدولهای زمانی متغیری را برای جنگ ایران مطرح کرده بود، وبلاگنویسان روسی، هم حامی کرملین و هم ضد کرملین، شروع به اشاره به برنامه ترامپ با عنوان "تهران در سه روز" کردند. این اشارهای بود به "کییف در سه روز"، که اصطلاح طعنهآمیزی برای توصیف غرور کرملین در این باور بود که اوکراین به سرعت فرو خواهد پاشید.
پوتین به نظر میرسید فکر میکرد میتواند تصرف برقآسای کریمه در سال 2014 را تکرار کند، زمانی که توصیههای مشاوران خود را نادیده گرفت. ترامپ امسال پس از دستور به ارتش خود برای تصرف رئیسجمهور نیکولاس مادورو از ونزوئلا، در اوج قدرت بود.
البته، آقای ترامپ هنوز هم میتواند جنگ ایران را به زودی به پایان برساند و ادعای موفقیت کند. شنبه گذشته، او گفت ایران "به شدت در حال شکست خوردن است" و او در حال بررسی "نابودی کامل و مرگ حتمی" برای مناطق بیشتری از کشور است.
اما دمیترو کولبا، وزیر امور خارجه اوکراین در زمان حمله روسیه، گفت که با توجه به اهداف گسترده ایالات متحده، دولت ترامپ ممکن است از همان اعتماد به نفس بیش از حد رنج ببرد که برنامه اولیه جنگ روسیه را محکوم به شکست کرد.
کولبا روز جمعه در شبکههای اجتماعی نوشت: "مفسران آمریکایی بار دیگر از یک 'جنگ کوتاه' صحبت میکنند. آنها همین را در مورد جنگ روسیه علیه اوکراین نیز گفتند. جنگ تنها در صورتی کوتاه خواهد بود که واشنگتن به آرامی اهداف خود را کاهش دهد، از تغییر رژیم در ایران دست بکشد و نتیجهای بسیار کوچکتر را به عنوان پیروزی بفروشد."
او افزود: "شکست دادن یک کشور بزرگ، حتی برای ایالات متحده، دشوار است."
یک تفاوت چشمگیر، عملکرد ضعیف ارتش روسیه و پیچیدگی عملیات هوایی ایالات متحده و اسرائیل است. اما تحلیلگران میگویند که ارزش قدرت نظامی محدود است وقتی مشخص نباشد که قرار است چه چیزی را به دست آورد.
و اهداف ایالات متحده همچنان در حال تغییر است. ترامپ روز جمعه خواستار "تسلیم بیقید و شرط" ایران شد، در حالی که اعضای کابینه او اهداف مختلف و محدودتری را مانند نابودی برنامه هستهای و زرادخانه موشکی ایران ارائه کردهاند.
مایکل کوفمن، تحلیلگر نظامی متمرکز بر جنگ روسیه-اوکراین در "موقوفه کارنگی برای صلح بینالملل"، گفت که این جنگ "درسهای تاریخی پایداری" را منعکس میکند. این درسها شامل "نیاز به همسویی میان ابزارهای نظامی و اهداف سیاسی، تنظیم برنامهها پس از اثبات نادرست بودن فرضیات اولیه، و نیاز به تفکر درباره اثرات ثانویه و ثالثه" است.
ماریا لیپمن، استاد میهمان مطالعات بینالملل در دانشگاه نورثوسترن که بر روسیه تمرکز دارد، گفت که بازتابهایی که او در جنگ ترامپ مشاهده کرد، با "غیرمحتمل بودن خودِ آنچه در حال وقوع است" آغاز شد.
روسها عمدتاً احتمال اینکه رئیسجمهورشان بتواند یک حمله تمامعیار به همسایه خود را آغاز کند، نادیده گرفتند، حتی با وجود اینکه او نیروها را متمرکز کرده بود. پس از شوک اولیه، بسیاری ادعای پوتین را پذیرفتند که تجاوز غرب علیه روسیه هیچ چارهای جز آغاز "عملیات نظامی ویژه" برای او نگذاشته است. صدها هزار نفر برای پیوستن به جنگ ثبت نام کردند که با پاداشهای سخاوتمندانه جذب شدند.
صدها هزار نفر دیگر به خارج از کشور گریختند، از جمله به دبی، که توسط پهپادهای ایرانی مشابه آنچه روسیه سالها علیه اوکراین استفاده کرده است، مورد حمله قرار گرفته بود.
خانم لیپمن گفت: "ترامپ با آغاز جنگ با ایران، قدم به ناشناختهها گذاشت. من فکر میکنم بیثباتی بیشتری در انتظار ایالات متحده و مردم آمریکا است تا آنچه در حال حاضر متوجه آن هستند."
اولگ ماتسف در این گزارش سهیم بوده است.