یک خلبان سرنگون شده، یک مخفیگاه کوهستانی و یک عملیات نجات پرخطر در ایران

برای نزدیک به دو روز، یک خلبان آمریکایی مجروح و تنها، در شکافی دورافتاده در کوهستان پنهان شده بود، در حالی که نیروهای ایرانی و شبه‌نظامیان با هلیکوپتر و پهپاد به او نزدیک می‌شدند.

این سرهنگ نیروی هوایی، پس از رسیدن به یک بلندی، پیام رادیویی داد: "خدا بزرگ است"؛ پیامی که در ابتدا در واشنگتن با سوءظن مواجه شد، زیرا مقامات در تلاش برای تأیید زنده بودن او، آن را یک تله احتمالی ایرانی تلقی می‌کردند.

اوایل یکشنبه، غرش سنگین‌تر هواپیماهای آمریکایی و رگبار آتش را شنید، در حالی که کماندوهای آمریکایی او را در عمق ۲۰۰ مایلی (حدود ۳۲۰ کیلومتری) ایران پیدا کردند. در حین انتقال او به محل امن، هواپیماهایی را که در زمین گیر کرده بودند، منفجر کردند تا از افتادن تجهیزات نظامی پیشرفته به دست ایرانی‌ها جلوگیری و یک انفجار نهایی و ستونی از دود از خود بر جای گذاشتند.

عملیات نجاتی که مقامات آمریکایی گفتند در دره‌های صخره‌ای جنوب غربی ایران انجام شد، از آن دسته عملیات‌هایی بود که فرماندهان نظامی هم برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند و هم از آن واهمه دارند: یک خلبان آمریکایی سرنگون شده در خاک دشمن، نیروهای متخاصم در حال نزدیک شدن و تلاش‌های اولیه که تحت آتش دشمن با مشکل مواجه می‌شوند.

این خلبان که هویتش فاش نشده است، یکی از دو خدمه هواپیمای اف-۱۵ئی استرایک ایگل (F-15E Strike Eagle) با کد پرواز "Dude 44" بود که روز جمعه توسط نیروهای ایرانی سرنگون شد.

به گفته مقامات آمریکایی، مدت کوتاهی پس از سقوط هواپیما، پیت هگسث، وزیر دفاع، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، به پرزیدنت ترامپ درباره وضعیت گزارش دادند. آنها به او گفتند که پنتاگون مدت‌هاست برای این سناریو برنامه‌ریزی کرده و می‌تواند خلبان را نجات دهد.

مقامات گفتند، پس از تأیید هویت خلبان توسط پنتاگون، هگسث با عجله به دفتر بیضی رفت تا به ترامپ اطلاع داده و فرمان نهایی را بگیرد. به گفته کارولین لویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، ترامپ بلافاصله موافقت خود را اعلام کرد: "ما باید او را پیدا کنیم."

این تلاش برای بازگرداندن افسر، یک عملیات نجات گسترده و پرخطر را به راه انداخت که شامل حدود ۱۰۰ نیروی ویژه عملیات، ده‌ها هواپیمای جنگی و هلیکوپتر آمریکایی و یک عملیات فریب دقیقه آخری توسط آژانس اطلاعات مرکزی (سیا) برای خرید زمان بیشتر بود.

ترامپ صبح یکشنبه به وال استریت ژورنال گفت: "وقتی خلبانان در کشورهای بسیار دشوار، مانند ویتنام، سقوط می‌کنند، نمی‌توانید آنها را پیدا کنید." رئیس‌جمهور ادامه داد: "او توانست بالا برود، با وجود زخمی بودن، توانست به یک شکاف صعود کند." او افزود که خلبان می‌توانست نیروهای آمریکایی را که به دنبالش بودند بشنود. "اتفاقات بسیار خوبی افتاد."

نیروهای تحت رهبری فرماندهی مرکزی (Central Command) مجموعه‌ای ویرانگر از قدرت آتش را برای دور نگه داشتن دشمن خود به کار گرفتند. به گفته دو مقام آمریکایی، چهار بمب‌افکن بی-۱ (B-1)، که بخشی از یک ناوگان هوایی بزرگ‌تر بودند، نزدیک به ۱۰۰ بمب ۲۰۰۰ پوندی هدایت‌شونده با ماهواره را پرتاب کردند. پهپادهای ام‌کیو-۹ ریپر (MQ-9 Reaper) نیز به جنگنده‌های مظنونی که در فاصله چند کیلومتری از مخفیگاه خلبان نزدیک می‌شدند، حمله کردند.

جستجو برای یک خلبان آمریکایی که در پشت خطوط دشمن گرفتار شده بود، ایالات متحده را شوکه کرد و جنگ هوایی را که تا پیش از این انتزاعی به نظر می‌رسید، فراتر از فیلم‌های دانه‌دار انفجارهای منتشر شده توسط کاخ سفید، ملموس‌تر کرد.

این وضعیت همچنین با ورود جنگ به هفته ششم خود، روایت جدیدی برای هر دو طرف فراهم کرد. رژیم ایران ساقط کردن جت را دلیلی بر این موضوع که آمریکا می‌تواند آسیب ببیند، نشان داد و ادعاهای ترامپ در مورد برتری هوایی آمریکا را به چالش کشید.

در مصاحبه‌ها و پست‌های پیروزمندانه، ترامپ و برخی از متحدانش این عملیات موفق را یک "معجزه عید پاک" نامیده‌اند، در حالی که دولت تلاش می‌کند حمایت عمومی رو به کاهش از جنگ را بسیج کند.

ترامپ اوایل صبح عید پاک در شبکه اجتماعی تروث سوشال (Truth Social) درباره تنگه هرمز نوشت: "ای احمق‌های دیوانه، تنگه را باز کنید، وگرنه در جهنم زندگی خواهید کرد!" تنگه هرمز یک آبراه استراتژیک است که ایران از زمان آغاز جنگ، آن را عمدتاً به روی ترافیک تجاری بسته است. در پستی جداگانه، رئیس‌جمهور به ایران تا سه‌شنبه شب ساعت ۸ شب مهلت داد تا با آن موافقت کند، پیش از آنکه آمریکا شروع به هدف قرار دادن پل‌ها و نیروگاه‌های برق کند.

مشهورترین عملیات نجاتی که ایالات متحده قبلاً در ایران تلاش کرده بود – با هدف آزاد کردن ۵۳ گروگان از کارکنان سفارت آمریکا تقریباً ۴۶ سال پیش – پس از یک سری حوادث و با یک سقوط آتشین در یک منطقه تدارکاتی در بیابان، به طرز چشمگیری شکست خورده بود.

هنگامی که اف-۱۵ئی روز جمعه مورد اصابت قرار گرفت، خدمه پرواز دستگیره اجکت را کشیدند که باعث پرتاب سایبان، خروج صندلی‌ها از کابین خلبان و باز شدن چتر نجات آنها شد. در زیر آنها، هواپیمای آسیب‌دیده صدها مایل در داخل خاک ایران سقوط کرد.

اما در حالی که یک تیم نظامی آمریکایی توانست به سرعت خلبان را نجات دهد، دیگر خدمه که به عنوان افسر سیستم‌های تسلیحاتی در صندلی عقب جنگنده پرواز می‌کرد، ناپدید شد.

ترامپ روز یکشنبه درباره خلبان مفقود شده به ژورنال گفت: "ما اولی را بزرگنمایی نکردیم، چون در این صورت آنها دومی را پیدا می‌کردند. بنابراین با صحبت نکردن درباره اولی، یک روز و نیم طول کشید تا آنها متوجه شوند که دومی هم وجود دارد."

این خبر ابتدا از تلویزیون دولتی ایران منتشر شد. یک مجری زن که از روی کاغذی می‌خواند، اعلام کرد که یک خدمه هوایی آمریکایی از هواپیمایی در جنوب غربی ایران ایجکت کرده‌اند. گمان می‌رفت آمریکایی‌ها در کهگیلویه و بویراحمد، استانی کوهستانی با خط‌الراس‌های شیب‌دار، باشند.

او از "همه طوایف و روستاییان" خواست با نیروهای نظامی و انتظامی همکاری کنند. او با پس‌زمینه‌ای از رژه نظامی گفت: "اگر خلبان یا خلبانان دشمن را زنده دستگیر کرده و به پلیس تحویل دهید، جایزه گران‌بهایی دریافت خواهید کرد."

برای پنتاگون، این بدترین سناریو بود. کارشناسان نظامی گفتند که این اولین بار در بیش از ۲۰ سال گذشته بود که یک هواپیمای خلبان‌دار آمریکایی بر فراز خاک دشمن سقوط می‌کرد. فیلم‌های مربوط به یک خلبان آمریکایی اسیر در دست دشمن، یک ابزار تبلیغاتی بزرگ و منبع اهرمی برای تهران در لحظه‌ای حساس از جنگ می‌شد. مقامات آمریکایی نگران بودند که رژیم از دستگیری خلبان برای درخواست امتیازات حداکثری استفاده کند.

لویت گفت، ترامپ روز جمعه و شنبه در دفتر بیضی بود تا گزارش‌های مداوم از هگسث دریافت کند. هگسث بارها از کاخ سفید بازدید کرد تا گزارش‌های حضوری ارائه دهد.

به گفته مقامات ارشد، کمی پس از فرود خلبان، او توانست به یک بلندی برسد و با فعال کردن یک فرستنده اضطراری برای ارسال "اثبات زنده بودن" خود، تماس برقرار کند. اما همانطور که او عمیق‌تر در مناطق کوهستانی پنهان می‌شد، ارتباط قطع و وصل می‌شد زیرا مقامات آمریکایی در تلاش بودند موقعیت او را ردیابی کنند.

مقامات گفتند، این مأموریت پیچیده به سرعت با مشکل مواجه شد.

همانطور که ایالات متحده هواپیماهای خود را در منطقه برای کمک به مأموریت تغییر مسیر داد، برخی از اهداف برنامه‌ریزی شده – از جمله سایت‌های پرتاب موشک – دست نخورده باقی ماندند. مقامات گفتند که این امر به ایران اجازه داد تا در روزهای اخیر بیشتر از حد معمول تسلیحات شلیک کند.

اولین تلاش برای نجات خلبان باید متوقف می‌شد. مقامات گفتند که دو هلیکوپتر اچ-۶ (H-6) مورد اصابت گلوله سلاح‌های سبک از زمین قرار گرفتند، خدمه هر دو هواپیما زخمی شدند و مجبور به فرود ایمن در کویت شدند.

مقامات گفتند، هنگامی که دو هواپیمای ام‌سی-۱۳۰جی (MC-130J)، یک هواپیمای عملیات ویژه، در یک پایگاه عملیاتی پیشرو موقت در داخل ایران فرود آمدند، با مشکل مواجه شدند زیرا چرخ‌های جلوی آنها در زمین فرو رفت و نتوانستند پرواز کنند. یک برنامه اضطراری وجود داشت: سه هواپیمای کوچک‌تر حامل تیم‌های تخصصی بعداً به منطقه تدارکاتی دورافتاده رفتند.

زمان از اهمیت بالایی برخوردار بود. نیروهای منظم ایرانی، شبه‌نظامیان طرفدار رژیم و اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) با استفاده از هلیکوپتر و پهپاد به دنبال خلبان بودند. ایالات متحده پهپادهای ام‌کیو-۹ ریپر (MQ-9 Reaper) و سایر هواپیماها را برای حمله به ردیاب‌های ایرانی به کار گرفت و شانس بقای خلبان را افزایش داد.

سیا نیز در این عملیات کمک کرد. پس از استفاده از قابلیت‌های خود برای مشخص کردن محل خلبان در یک شکاف کوهستانی، که یک مقام ارشد دولت آن را یافتن سوزن در کاهدان توصیف کرد، این آژانس اطلاعات را با پنتاگون و کاخ سفید به اشتراک گذاشت و اطلاعات بلادرنگ را در طول عملیات ارائه می‌داد.

سیا همچنین یک عملیات فریب انجام داد تا ایرانی‌ها را از ردیابی خلبان منحرف کند. در حالی که خلبان از نیروهای ایرانی پنهان شده بود، این آژانس خبر دروغینی را در داخل کشور پخش کرد مبنی بر اینکه ارتش آمریکا قبلاً خلبان سرنگون شده را پیدا کرده و در حال آماده‌سازی برای انتقال زمینی او برای خروج هستند.

مقامات گفتند که سایر آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا نیز از این مأموریت پشتیبانی کردند. یک مقام آمریکایی و اسرائیلی گفتند که مقامات آمریکایی با اسرائیل برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات و توقف حملات در منطقه برای کمک به مأموریت هماهنگ کردند.

این مقام اسرائیلی گفت که اسرائیل نیز در هماهنگی با نیروهای آمریکایی، حملاتی را در منطقه عملیات انجام داد و به دارایی‌هایی حمله کرد که می‌توانستند تهدیدی برای عملیات تخلیه باشند.

پس از اتمام مأموریت، ایالات متحده دو هواپیمای ام‌سی-۱۳۰جی (MC-130J) گیر کرده را که هر کدام بیش از ۱۰۰ میلیون دلار ارزش داشتند، و دو هلیکوپتر کوچک ام‌اچ-۶ (MH-6 Little Bird) را منهدم کرد تا فناوری حساس آنها پس از رها شدن به خطر نیفتد.

پس از ساعت‌ها گمانه‌زنی، ترامپ اندکی پس از نیمه‌شب این خبر را منتشر کرد. ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: "ما او را پیدا کردیم! ارتش آمریکا ده‌ها هواپیما، مجهز به مرگبارترین سلاح‌های جهان را برای بازگرداندن او فرستاد. او مجروح شده بود، اما حالش خوب خواهد شد."