واشنگتن — دولت ترامپ از نزدیک «علی الزیدی»، نخستوزیر منتخب جدید عراق را زیر نظر دارد تا نشانههایی از توانایی او برای دور کردن این کشور از نفوذ ایران را ببیند.
رئیسجمهور دونالد ترامپ تاکنون به نیکی از الزیدی یاد کرده و این تاجر و تازهوارد دنیای سیاست عراق را «مردی بسیار خوب» توصیف کرده و دعوتی برای بازدید از کاخ سفید پس از تشکیل دولت جدید توسط او را ارسال کرده است. الزیدی از زمان انتخابش در ۲۷ آوریل توسط چارچوب هماهنگی، ائتلافی از احزاب شیعه که بزرگترین فراکسیون را در پارلمان دارد، تماسهای جداگانهای با ترامپ و وزیر دفاع «پیت هگست» داشته است.
چارچوب هماهنگی ابتدا «نوری المالکی»، سیاستمدار شیعه که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ نخستوزیر عراق بود، را معرفی کرد، اما پس از تهدید ترامپ به قطع کمکهای آمریکا در ژانویه، نامزدی او را پیش نبرد. ترامپ نگران بود که با بازگشت مالکی برای سومین دوره، دولتی طرفدار ایران روی کار آید.
پس از ماهها بنبست سیاسی، الزیدی به عنوان نامزدی مصالحهای مورد قبول هم واشنگتن و هم تهران ظاهر شد. این دو از زمان حمله تحت رهبری آمریکا که «صدام حسین» دیکتاتور دیرینه را در سال ۲۰۰۳ سرنگون کرد، برای نفوذ در عراق رقابت کردهاند. بر اساس گزارش دفتر نخستوزیر منتخب، در یک تماس تلفنی در روز سهشنبه، «مسعود پزشکیان»، رئیسجمهور ایران، انتخاب الزیدی را تبریک گفت و دو طرف در مورد تقویت روابط بین عراق و ایران گفتگو کردند.
برخلاف نخستوزیران پیشین، الزیدی تجربه سیاسی کمی در این نقش دارد. «لهیب هیگل»، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران در امور عراق، گفت که احزاب شیعه چارچوب هماهنگی، الزیدی را فردی میدانند که میتوانند از پشت صحنه بر او تأثیر بگذارند.
هیگل گفت: «طبقه سیاسی عراق کسی را میخواهد که نسبتاً ضعیف باشد و بعداً آنها را از نظر سیاسی به چالش نکشد. الزیدی این ویژگیها را دارد.»
دولت ترامپ از عدم موفقیت «محمد شیاع السودانی»، نخستوزیر وقت، در مهار شبهنظامیان مورد حمایت ایران که در نیروهای امنیتی عراق ادغام شدهاند، سرخورده شده بود. پایگاههای نظامی و تأسیسات دیپلماتیک آمریکا، از جمله سفارت آمریکا در بغداد، در طول جنگ کنونی با ایران، هدف بیش از ۶۰۰ حمله شبهنظامی قرار گرفتند.
به نظر میرسد آخرین ضربه در اوایل آوریل اتفاق افتاد، زمانی که کاروان دیپلماتهای آمریکایی در نزدیکی فرودگاه بینالمللی بغداد، در حال اسکورت خبرنگار «شلی کیتلسون» پس از آزادی او توسط «کتائب حزبالله»، یک گروه شبهنظامی عراقی مورد حمایت ایران که توسط آمریکا به عنوان گروه تروریستی شناخته شده است، به سختی از یک حمله پهپادی نجات یافتند. مقامات آمریکایی گفتند زمان حمله نشان میدهد که این یک کمین هماهنگ شده بوده است.
«خط مبهم» در عراق
یک مقام ارشد وزارت امور خارجه آمریکا که نخواست نامش فاش شود، گفت که «اقدامات ملموس» از سوی دولت بعدی عراق برای مهار نفوذ ایران ضروری است، از جمله اخراج شبهنظامیان از نهادهای دولتی و قطع پرداخت حقوق به شبهنظامیان.
این مقام گفت: «در حال حاضر یک خط بسیار مبهم بین دولت عراق و این شبهنظامیان وجود دارد. این وضعیت میتواند با یک بیانیه روشن و بدون ابهام مبنی بر اینکه شبهنظامیان تروریست بخشی از دولت عراق نیستند، آغاز شود.»
برای تحت فشار قرار دادن بغداد، دولت ترامپ همکاری و تأمین مالی نیروهای امنیتی عراق را به طور نامحدود تعلیق کرده است. روزنامه نیویورک تایمز گزارش میدهد که اقدامات مشترک ضد تروریسم، و همچنین آموزش و پشتیبانی از نیروهای نظامی عراق متوقف شده است. یک مقام عراقی که نخواست نامش فاش شود، گفت که انتظار میرود تعلیق این برنامهها حداقل تا زمان تشکیل دولت جدید ادامه یابد.
ایران از طریق «نیروهای بسیج مردمی» (حشدالشعبی)، شبکهای گسترده از شبهنظامیان شیعه – که برخی از آنها مستقیماً با تهران ارتباط دارند – که برای مبارزه با دولت اسلامی (داعش) تشکیل شده و در سال ۲۰۱۶ رسماً در نیروهای امنیتی عراق ادغام شدند، نفوذ خود را در عراق اعمال میکند. این نفوذ با شاخههای سیاسی شبهنظامیان تقویت میشود، که بسیاری از آنها به چارچوب هماهنگی که الزیدی را نامزد کرده است، تعلق دارند.
«ویکتوریا تیلور»، مدیر ابتکار عراق در شورای آتلانتیک و معاون سابق دستیار وزیر امور خارجه در امور عراق و ایران در دولت بایدن، گفت که اولین آزمون الزیدی این خواهد بود که آیا او میتواند کابینهای بدون حضور افراد مرتبط با شبهنظامیان تشکیل دهد.
تیلور گفت که چالشبرانگیزتر، «اقداماتی خواهد بود که آمریکا انتظار دارد در خصوص کنترل شبهنظامیان انجام شود... با توجه به ریشهدار بودن واقعی این شبهنظامیان در دولت عراق، در سیستم سیاسی و مناطق مهم اقتصاد.»
هیگل گفت بغداد ترجیح میدهد هرگونه خلع سلاح گروههای همسو با ایران در حشدالشعبی از طریق مذاکرات سیاسی انجام شود، نه فشار آمریکا برای اقدام نظامی علیه این گروهها – زیرا میترسد دومی میتواند یک جنگ داخلی شیعه را شعلهور کند.
هیگل گفت: «آمریکاییها میخواهند گزینه نظامی را حفظ کنند اگر این روند به سرعت کافی پیش نرود. احتمالاً ناهماهنگی بین آنچه آمریکاییها تصور و امید دارند و آنچه عراقیها واقعاً میتوانند ارائه دهند، وجود دارد.»
در حالی که عراق کابینه بعدی خود را تشکیل میدهد، وزارت خزانهداری آمریکا روز پنجشنبه معاون وزیر نفت این کشور را به اتهام کمک به ایران برای فرار از تحریمهای نفتی آمریکا تحریم کرد. این وزارتخانه همچنین مقامات ارشد دو شبهنظامی مورد حمایت ایران و شرکتهای نفتی عراقی را که به گفته آن از آنها حمایت میکردند، در لیست سیاه قرار داد.