یکی از قدرتمندترین افراد ایران – که رهبری مذاکرات صلح تهران با ایالات متحده را بر عهده داشته است – بیش از یک دهه است که ارتباطات گستردهای با استرالیا برقرار کرده است، از جمله از طریق درآمد اجاره حداقل یک ملک سرمایهگذاری که توسط پسرش دریافت میشده است.
در حالی که محمدباقر قالیباف نقش محوری در درگیریهای خاورمیانه و مذاکرات صلح ایفا میکند، گاردین استرالیا فاش میکند که رئیس مجلس ایران و پسرش با یک مرکز تحقیقاتی در دانشگاه ملبورن ارتباط دارند. پسر 38 ساله او، اسحاق قالیباف، نیز با وجود اینکه کانادا دو بار درخواست ویزایش را رد کرده بود، اقامت بلندمدت استرالیا را دریافت کرده است.
این ارتباطات سؤالاتی را درباره چگونگی دریافت درآمد از ملک استرالیایی و کسب اقامت موقت توسط پسر قالیباف مطرح میکند؛ فردی که بعداً به دلیل نگرانیها از اقدامات رژیم ایران، درخواست ویزای کانادایش رد شد. این در حالی است که قالیباف رئیس سابق نیروی هوایی سپاه پاسداران و فرمانده نیروی انتظامی ایران بوده و به نقش خود در سرکوب دانشجویان معترض افتخار کرده است.
همچنین این موضوع، سؤالاتی را درباره نحوه مدیریت تحریمهای استرالیا علیه شخصیتهای کنونی و سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و خانوادههای آنها مطرح میکند. سپاه پاسداران تنها در ماه نوامبر به طور رسمی توسط دولت فدرال به عنوان «حامی دولتی تروریسم» شناخته شد. در مورد قالیباف، برخلاف کانادا، هیچ تحریمی تاکنون توسط دولت استرالیا اعمال نشده است.
دکتر کایلی مور-گیلبرت، دانشگاهی بریتانیایی-استرالیایی که بیش از 800 روز به اتهام جاسوسی در ایران بازداشت بود، اظهار داشت که حضور اسحاق در استرالیا نمونه دیگری از «کمکاری دولت فدرال در بررسی و جلوگیری» از ورود مقامات ارشد ایرانی و بستگان نزدیکشان به این کشور است.
او گفت: «این افراد تهدید امنیتی محسوب میشوند، به ویژه برای جامعه ایرانی-استرالیایی که عمدتاً ضد رژیم است، و همچنین برای جامعه یهودی.»
مور-گیلبرت افزود که رژیم ایران نفوذ خود را به تعدادی از کشورهای غربی از جمله استرالیا گسترش داده است.
وی بیان کرد: «ما در مورد تهدیدات امنیت ملی ناشی از اجازه دادن به مقامات ارشد جمهوری اسلامی و افراد وابسته به آنها، از جمله فرزندان و اعضای خانوادهشان، برای مهاجرت یا اقامت در کشورمان، بسیار دیر به خود آمدهایم.»
درآمد اجاره از مستأجران
دقیقاً مشخص نیست که قالیبافها چه زمانی برای اولین بار ارتباط خود را با استرالیا برقرار کردند و مقامات چه اطلاعاتی درباره فعالیتهای آنها داشتند.
بخش عمدهای از اطلاعات موجود، در اسنادی یافت میشود که اسحاق در دادگاه فدرال کانادا به عنوان بخشی از یک مبارزه پنج ساله ناموفق برای کسب اقامت دائم در آن کشور ارائه کرده بود. این موضوع اولین بار در گزارشی تحقیقی توسط رسانه ایران اینترنشنال مستقر در لندن در سال 2024 به تفصیل بیان شد.
اسحاق شرح مفصلی از رفتوآمدها، سوابق کاری و تحصیلی، و وضعیت مالی خود ارائه داد – با این توضیح که او اولین بار در اوایل سال 2014 به ملبورن رسید و در ابتدا در دورههای آموزش زبان انگلیسی و یک دوره آمادگی تحصیل کرد.
بر اساس اسنادی که وی در دادگاه اونتاریو ارائه کرد، اسحاق از سال 2015 تا 2018 در حومه South Yarra در مرکز شهر زندگی میکرد و در همین حین در دانشگاه ملبورن در رشته مهندسی کارشناسی ارشد میخواند. او در طول این مدت دو ملک اجارهای را به عنوان آدرس خود ثبت کرده بود.
او همچنین به عنوان بخشی از مدارک دادگاه، صورتحسابهای بانکی از حسابهای ANZ و NAB خود را ارائه داد که نشان میداد در اواخر سال 2018، دو پرداخت ماهانه جداگانه به مبلغ 1,353.63 دلار از یک آژانس املاک مستقر در ملبورن دریافت کرده است. او در یادداشتهای ارائه شده به مقامات مهاجرت کانادا که در پرونده دادگاه موجود است، این پرداختها را «اجاره جمعآوریشده از مستأجران» توصیف کرد.
هیچ افشایی درباره مالکیت ملک، زمان خرید و نحوه کسب آن وجود ندارد.
یک منبع در آن آژانس اعلام کرد که سوابق مربوط به آن زمان مطابق با قوانین ایالت ویکتوریا حذف شده است. تنها سرنخ دیگر، اشارهای به «افضلی» در شرح تراکنش در صورتحسابهای بانکی است، اما گاردین نتوانسته است فردی با این نام را که از آن آژانس اجاره کرده باشد، شناسایی کند.
جدیدترین اسناد بانکی استرالیایی ارائه شده به دادگاه مربوط به اوایل سال 2019 بود. با این حال، اسحاق به دادگاه گفت که بیش از چهار سال پس از اتمام دوره کارشناسی ارشد خود، ویزای استرالیاییاش را حفظ کرده است.
اسحاق در یک سوگندنامه در سپتامبر 2022 که به دادگاه فدرال کانادا ارائه شد و توسط گاردین استرالیا مشاهده گردید، گفت: «به من اقامت موقت استرالیا تا پایان سپتامبر 2022 اعطا شده بود که من آن را برای تبدیل به اقامت دائم (PR) دنبال نکردم، زیرا سه سال گذشته هر هفته منتظر اقامت دائم کانادایم بودهام.»
در همان سوگندنامه، او فاش کرد که زمینی در تهران نیز داشته است که «فرصت توسعه آن را در سه سال گذشته از دست داده» و «زمان فروش آن را از دست میدهد» زیرا از زمان دریافت اقامت دائم در کانادا مطمئن نبود.
در فوریه 2024 – تنها چند ماه پس از آن که دادگاه فدرال در اونتاریو دستور تسریع در تصمیمگیری درباره ویزای وی را صادر کرد – مارک میلر، وزیر مهاجرت وقت کانادا، در توئیتر خود اعلامیهای منتشر کرد.
میلر در پست خود گفت: «در 6 فوریه، درخواست اقامت دائم اسحاق قالیباف، پسر رئیس مجلس ایران، محمدباقر قالیباف، رد شد. رژیم ایران در اقدامات تروریستی و نقض سیستماتیک حقوق بشر دست داشته است. ما در کنار مردم ایران ایستادهایم.»
این دومین باری بود که او نتوانسته بود ویزای کانادا را دریافت کند. اسحاق به دادگاه گفت که در سال 2013 برای تحصیل در اتاوا ناموفق بوده و دلیل آن را کمبود مدارک عنوان کرد. به نظر میرسد، او کمی بعد، نگاهش را به استرالیا دوخته است.
در حین تحصیل در استرالیا، اسحاق شغلی پیدا کرد.
بر اساس نامهای از یک مدیر دپارتمان که در درخواست اقامت دائم کانادای وی ارائه شده بود، او به عنوان دستیار پژوهشی در مرکز زیرساختهای دادههای فضایی و مدیریت اراضی (CSDILA) دانشگاه ملبورن مشغول به کار شد و بین ژوئیه 2016 تا ژوئن 2018 در آنجا فعالیت کرد. بر اساس اسناد، این کار حدود هفت ساعت در هفته در طول ترم تحصیلی بود.
دوستان قدرتمند و پول در دسترس
هنگامی که اسحاق برای اولین بار درخواست اقامت دائم کانادا را ارائه داد، او وجوهی را که برای شروع زندگی در آنجا در اختیار داشت، تشریح کرد. بر اساس اسناد ارائه شده به دادگاه کانادا، از ژانویه 2019، او میتوانست به بیش از 148,000 دلار آمریکا از دو حساب بانکی ایرانی، به همراه بیش از 15,000 دلار استرالیا در حسابهای بانکی استرالیایی دسترسی داشته باشد.
در ایران، او برای یک شرکت مهندسی عمران کار میکرد، از جمله در تعطیلات دانشگاهی استرالیا و پس از فارغالتحصیلی از مقطع کارشناسی ارشد.
بر اساس یک توصیه نامه کاری که در دادگاه ارائه شده بود، کارفرمای او، سید اباذر خزراعی افضلی بود.
مشخص نیست که آیا این شخص با «افضلی» مذکور در تراکنشهای پرداخت اجاره که در صورتحسابهای بانکی اسحاق دیده شده، ارتباطی دارد یا خیر. با این حال، خزراعی افضلی داماد قاسم سلیمانی بود – کسی که به عنوان فرمانده نیروی قدس ایران، تا زمان کشته شدنش در حمله پهپادی ایالات متحده در سال 2020، یکی از قدرتمندترین افراد در خاورمیانه به شمار میرفت.
سلیمانی همچنین به عنوان متحد نزدیک محمدباقر قالیباف شناخته میشد. پس از مرگ سلیمانی، رسانههای مستقر در تهران گزارش دادند که قالیباف حتی از نرگس سلیمانی – دختر این فرمانده و همسر خزراعی افضلی – خواسته بود که برخلاف خواست پدر مرحومش، به دنبال سمتهای سیاسی نباشد.
قالیباف نیز مانند سلیمانی در جنگ ایران و عراق در دهه 1980 خدمت کرد و در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز فعال بود. او از سال 1997 به عنوان فرمانده نیروی هوایی سپاه پاسداران منصوب شد و سپس از سال 2000 فرماندهی نیروی انتظامی را بر عهده گرفت. پس از اولین نامزدی ناموفق خود برای ریاستجمهوری در سال 2005، او از سال 2005 تا 2017 شهردار تهران بود و سپس در سال 2020 به ریاست مجلس ایران رسید.
او اکنون به عنوان یکی از رهبران تلاشهای جنگی کشور و مذاکرات کلیدی با ایالات متحده مطرح شده است. او تیم مذاکره کننده با جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، را در مذاکرات صلح شکستخورده در پاکستان در ماه آوریل رهبری کرد و این نقش را در مبادلات اخیر نیز ادامه میدهد.
با این حال، در میان گمانهزنیها مبنی بر اینکه کارکنان کاخ سفید او را رهبر آینده ایران میدانند، قالیباف لحن خود را علیه ایالات متحده سختتر کرده و مکرراً ترامپ و دیگر مقامات دولت را در توئیتر (X) به دلیل تأثیر جنگ بر قیمت بنزین، مورد تمسخر قرار داده است.
جامعه ایرانی استرالیا سالها درباره خویشاوندان مقامات ایران که در این کشور اقامت دارند، کمپینهایی برگزار کرده و استدلال میکنند که این افراد میتوانند تهدیدی برای امنیت جامعه دیاسپورا باشند، به طوری که اعضا گزارشهایی از آزار و اذیت و نظارت فراتر از مرزهای کشور ارائه دادهاند. در اظهارات ارائه شده به یک تحقیق پارلمان فدرال در سال 2022 که به پیامدهای حقوق بشری سرکوب اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» توسط رژیم ایران میپرداخت، نگرانیهایی درباره خویشاوندان مقاماتی که بر سرکوب خشونتآمیز معترضان نظارت داشتند و در استرالیا پناه گرفتهاند، مطرح شد.
سناتور لیبرال ایالت نیو ساوت ولز، دیو شارما، که پیش از این ارتباطات قالیباف با استرالیا را در پارلمان فدرال مطرح کرده بود، گفت که این افشاگریها نشان میدهد چارچوب تحریمهای استرالیا «پر از حفره» است.
او گفت: «افراد دارای ارتباط نزدیک با رژیم ایران، مانند پسر محمد قالیباف، نباید بتوانند آزادانه در استرالیا فعالیت کنند. این واقعیت که آنها قادر به انجام این کار هستند، یک نقص جدی امنیتی است.»
اوت سال گذشته، دولت آلبانیز سفیر تهران در کانبرا را پس از آن اخراج کرد که سازمان جاسوسی داخلی کشور به این نتیجه رسید که «اطلاعات معتبری» در دست دارد که ایران حداقل دو حمله علیه جامعه یهودی استرالیا را هدایت کرده است. سفارت استرالیا در ایران نیز فعالیتهای خود را به حالت تعلیق درآورد.
چند ماه بعد، دولت فدرال در نوامبر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) را به عنوان حامی دولتی تروریسم فهرست کرد.
دکتر راجر شاناهان، محقق سابق در مؤسسه لووی که در زمینه خاورمیانه تخصص دارد، گفت که استرالیا روابط دیپلماتیک خود را با ایران فراتر از سال 2012، زمانی که کانادا حضور دیپلماتیک خود را در این کشور قطع کرد و دیپلماتهای تهران را اخراج نمود، ادامه داد.
او گفت: «میتوان تصور کرد که آنها درخواستهای ویزا را به طور متفاوتی نسبت به یکدیگر بررسی میکنند.»
«هر پرونده به طور جداگانه مدیریت میشود و باید مدیریت شود. بنابراین، من تصور میکنم که آنها در این شرایط همین کار را کردهاند.»
شاناهان گفت که قطع روابط دیپلماتیک استرالیا با ایران و فهرست شدن سپاه پاسداران به عنوان حامی دولتی تروریسم به این معنی است که درخواستهای ویزا توسط فرزندان مقامات رژیم ایران اکنون «کاملاً متفاوت» بررسی خواهد شد.
سخنگوی وزارت امور خارجه و تجارت گفت که نمیتواند علناً درباره رعایت تحریمها اظهار نظر کند یا درباره اقدامات تحریمی احتمالی آینده گمانهزنی کند.
با قالیباف و اسحاق برای اظهار نظر تماس گرفته شد.