نزدیک به ۸۰ کشور در حال حاضر اقدامات اضطراری را برای محافظت از اقتصاد خود به اجرا گذاشتهاند، زیرا جهان وارد مرحلهای جدید و خطرناکتر از بحران انرژی ناشی از جنگ ایران میشود.
دولتها در آستانه یک نقطه عطف قریبالوقوع، که معاملهگران هشدار میدهند قیمت نفت میتواند بار دیگر به شدت افزایش یابد مگر اینکه سوخت بیشتری که در خلیج فارس محبوس شده از طریق تنگه هرمز محاصره شده صادر شود، پاسخهای خود را تشدید میکنند.
پل دیگل، اقتصاددان ارشد در شرکت مدیریت سرمایه «آبردین» گفت که تیم او در حال بررسی سناریویی است که در آن قیمت نفت برنت به ۱۸۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد و باعث تورم شدید و رکود در تعدادی از کشورهای اروپایی و آسیایی شود.
او در مصاحبه با فایننشال تایمز اظهار داشت: «ما این نتیجه را بسیار جدی میگیریم»، و افزود که این هنوز سناریوی اصلی او نیست. «ما در زمان قرض گرفته شده زندگی میکنیم.»
تقاضا برای تهویه مطبوع و سفرهای تعطیلاتی در آغاز فصل تابستان نیمکره شمالی، فشار بیشتری بر عرضه نفت خام، بنزین، دیزل و سوخت جت وارد خواهد کرد، در حالی که ذخایر جهانی در حال حاضر با سریعترین نرخ ثبتشده در حال کاهش است.
استرالیا متعهد شده است ۱۰ میلیارد دلار برای افزایش ذخایر سوخت و کود خود هزینه کند، در حالی که فرانسه اعلام کرده است «دامنه و مقیاس» حمایت خود را برای محافظت از اقتصادش در برابر این بحران تغییر خواهد داد. هند از مردم خواسته است که طلا نخرند یا به خارج از کشور سفر نکنند، زیرا تلاش میکند ذخایر ارز خارجی خود را تقویت کند.
آژانس بینالمللی انرژی تخمین میزند که تعداد کشورهایی که مجبور به اتخاذ اقدامات اضطراری شدهاند، از ۵۵ مورد در پایان ماه مارس به ۷۶ مورد رسیده است.
اقتصاددانان و معاملهگران هشدار میدهند که فاز بعدی بحران میتواند منجر به جهش شدید دیگری در قیمت انرژی، سهمیهبندی گستردهتر سوخت، تعطیلی صنایع و کاهش قابل توجه رشد جهانی شود.
آپوستولوس سیتسیکوستاس، کمیسر حمل و نقل اتحادیه اروپا، در یک کنفرانس فایننشال تایمز در آتن در روز پنجشنبه گفت: «اگر درگیری خاورمیانه در هفتههای آتی پایان نیابد و ما شاهد بازگشایی تنگه هرمز نباشیم، میترسم رکود جهانی در دستور کار قرار گیرد.»
از زمان شروع درگیری، جهان فراتر از ظرفیتهای انرژی خود عمل کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی تخمین میزند که بین مارس و ژوئن، مصرف جهانی نفت حدود ۶ میلیون بشکه در روز بیشتر از تولید خواهد بود. برخی تحلیلگران معتقدند که این کمبود ممکن است به ۸ تا ۹ میلیون بشکه در روز نزدیکتر باشد.
برای پوشش این کمبود، معاملهگران ذخایر نفتی در خشکی و دریا را مصرف کردهاند و دولتها متعهد شدهاند که ذخایر استراتژیک خود را آزاد کنند.
بیش از ۲ میلیون بشکه نفت خام اضطراری در روز از ذخایر استراتژیک وارد سیستم میشود، اما بسیاری از این آزادسازیها قرار است تا ماه جولای پایان یابد.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد که ذخایر جهانی از زمان شروع جنگ، حدود ۳۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است، به استثنای ذخایر غیرقابل دسترس محبوس شده در خلیج فارس.
پیشبینی دقیق زمان رسیدن به نقطه بحرانی دشوار است.
بیشتر ذخایر نفتی، بیش از ۳ میلیارد بشکه، توسط شرکتهای نفتی، معاملهگران و پالایشگاهها نگهداری میشود، اما بیشتر این «موجودی» بخشی از سیستم است. خطوط لوله برای حفظ فشار به حداقل حجم نیاز دارند، پالایشگاهها به عرضه مداوم احتیاج دارند و مخازن ذخیره نمیتوانند بدون خطر آسیبدیدگی کاملاً تخلیه شوند.
تحلیلگران گفتند که بازارها خیلی قبل از صفر شدن موجودیها متوقف خواهند شد.
پل هرسنل از مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد اظهار داشت: «حداقل سطح عملیاتی بسته به کشور و محصول متفاوت است.»
جیپی مورگان تخمین میزند که موجودیها در کشورهای OECD ممکن است تا اوایل ژوئن به «سطوح تنش عملیاتی» نزدیک شود.
اما بسیاری از این موارد به شدت عمل دولتها، شرکتها و مصرفکنندگان در سهمیهبندی بستگی دارد.
در بیشتر اقتصادهای پیشرفته، تحلیلگران انتظار دارند که بحرانها عمدتاً از طریق افزایش قیمتها به جای کمبودهای آشکار خود را نشان دهند.
هرسنل گفت در حالی که نفت برنت در حال حاضر با بیش از ۱۰۵ دلار در هر بشکه معامله میشود، این قیمت برای مهار قابل توجه تقاضا کافی نخواهد بود.
او اظهار داشت: «این قیمت بسیار کمتر از اوج تاریخی بیش از ۱۴۰ دلار در هر بشکه است که ۱۸ سال پیش ثبت شد. مدت کوتاهی پیش، ما فکر میکردیم ۹۰ دلار در هر بشکه قیمت عادی است.»
در بسیاری از نقاط جهان در حال توسعه، کمبودها در حال حاضر آشکار است.
آژانس بینالمللی انرژی گفت اقدامات اضطراری معرفی شده در پاکستان، سریلانکا و فیلیپین از آغاز بحران «یادآور» بحران انرژی سال ۲۰۲۲ پس از تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین است، شوکی که در نهایت باعث بحران بدهی در چندین اقتصاد نوظهور شد. هر سه کشور هفته کاری چهار روزه موقت را معرفی کردهاند.
با این حال، تاکنون قیمت مواد غذایی به اندازه قیمت انرژی افزایش نیافته است، در حالی که دلار آمریکا به طور غیرمعمولی قوی که بحران سال ۲۰۲۲ را برای کشورهای واردکننده نفت تشدید کرده بود، «اکنون وجود ندارد»، این آژانس خاطرنشان کرد.
بخشهایی که بیشترین اختلال فوری را تجربه میکنند، پتروشیمی و هوانوردی هستند.
کیم فوستیر، رئیس بخش تحقیقات نفت و گاز اروپا در اچاسبیسی، گفت که «کانون» این اختلال برای مصرفکنندگان اکنون سوختهای تصفیه شده است، جایی که موجودیها به سرعت در حال کاهش است زیرا پالایشگاهها تمایلی به خرید نفت خام گران و پرداخت هزینههای سرسامآور حمل و نقل ندارند.
در عوض، بسیاری از پالایشگاهها در حال استفاده از ذخایر موجود هستند و روی پایان نسبتاً سریع درگیری شرطبندی میکنند.
در حال حاضر، بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که وضعیت عرضه به زودی بهبود خواهد یافت تا قیمت نفت خام به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه بازگردد و از بدترین پیامدهای «رکود تورمی» یعنی افزایش شدید تورم و رشد ضعیف جلوگیری شود.
به عنوان مثال، تحلیلگران در مورگان استنلی انتظار دارند رشد جهانی با حمایت از رونق سرمایهگذاری در هوش مصنوعی آمریکا و هزینههای مصرفکننده قوی ادامه یابد.
اما خطرات در حال افزایش است. آنها در یادداشتی در این هفته گفتند: «سناریوی 'تشدید' – که در آن قیمت نفت به بیش از ۱۵۰ دلار در هر بشکه میرسد – به معنای کمبودهای فیزیکی، اختلال در زنجیره تأمین و نتایج رکودی خواهد بود.»
گزارشهای تکمیلی از هلنی واریوتسیوتی در آتن