بر اساس ویدئوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی، نشت نفت به سواحل جزیرهای بکر در خلیج فارس ایران رسیده است؛ جزیرهای که آبهای فیروزهای شفاف آن، پناهگاهی برای لاکپشتهای دریایی و دلفینهای در معرض خطر انقراض است.
جزیره کوچک و خالی از سکنه شیدور، یکی از مهمترین مناطق حفاظتشده طبیعی ایران محسوب میشود. این جزیره میزبان صخرههای مرجانی وسیع و محل زاد و ولد بیش از 80,000 پرنده است.
ویدئوهای مذکور که توسط نیویورک تایمز تأیید شدهاند، نوارهای تیره و بزرگی از نفت را نشان میدهند که در امتداد سواحل ماسهای سفید و دستنخورده جزیره میخزند. در این تصاویر، پرندگان، لاکپشتها و خرچنگها در میان تودههای قیر گرفتار شدهاند.
کاوه مدنی، مدیر مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، در این خصوص گفت: «این مکان به مالدیو ایران معروف است – مکانی زیبا.»
این ویدئوها برخی از اولین شواهد از آسیبهای زیستمحیطی ناشی از جنگ در منطقه را ارائه میدهند. ایران از اواخر فوریه، زمانی که ایالات متحده و اسرائیل جنگی را آغاز کردند، تحت قطع اینترنت سراسری بوده که نظارت بر پیامدهای این درگیری را به شدت محدود کرده است.
در یکی از ویدئوها، یک قایق کوچک در آبهایی که از لکه نفتی تیره شدهاند حرکت میکند، در حالی که مردان داخل قایق به دود برخاسته از پالایشگاه نفت در جزیره لاوانِ نزدیک اشاره میکنند.
به نظر میرسد این ویدئوها اندکی پس از 8 آوریل گرفته شدهاند، زمانی که رسانههای دولتی ایران اعلام کردند پالایشگاه لاوان، ساعاتی پس از برقراری آتشبس، هدف حمله قرار گرفت. مشخص نیست چرا این ویدئوها بیش از یک ماه بعد منتشر شدهاند، اما این امر احتمالاً به دلیل تسهیل اخیر محدودیتها بر قطع اینترنت سراسری ایران است.
مدنی اظهار داشت که علت این ویرانی، احتمالاً حملات به پالایشگاه لاوان بوده است.
او افزود: «میتوانم با اطمینان زیادی بگویم که آن ویدئو مربوط به نشت نفت لاوان است و ما علت آن را میدانیم.»
یک لکه نفتی دیگر نیز در نزدیکی جزیره خارگ، یکی از حیاتیترین مراکز صادرات و ذخیرهسازی نفت ایران، مشاهده شده است. اما علل آن کمتر روشن است.
برخی مقامات آمریکایی، ایران را به تخلیه یا سوءمدیریت نفت در آبهای خلیج فارس متهم میکنند. ایران این اتهامات را تکذیب کرده و آقای مدنی نیز گفت که هیچ شواهد موجودی برای تأیید نظریه تخلیه عمدی نفت وجود ندارد.
میزان دقیق خسارت ناشی از نشت نفت به اکوسیستم شکننده خلیج فارس هنوز مشخص نیست. اما منوچهر شیرزایی، کارشناس محیط زیست ایرانی و استاد ژئوفیزیک و سنجش از دور در دانشگاه ویرجینیا تک، گفت که این خسارت میتواند فراتر از حیوانات باشد.
او اظهار داشت: «یکی از فوریترین و گستردهترین پیامدها میتواند تأثیر بر زیرساختهای نمکزدایی باشد، زیرا بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس برای تأمین آب شهری و صنعتی به شدت به آب دریای نمکزدایی شده متکی هستند.»
«این تأسیسات آب دریا را مستقیماً از خلیج فارس دریافت میکنند و این موضوع آنها را در برابر آلودگی نفتی بسیار آسیبپذیر میکند.»
آقای شیرزایی گفت که توانسته است چندین لکه نفتی را در آبهای شیدور و لاوان با استفاده از تصاویر ماهوارهای شناسایی کند. او همچنین از تصاویر ماهوارهای اوایل ماه می برای شناسایی لکه نفتی بزرگ گزارش شده در نزدیکی جزیره خارگ استفاده کرد که آن نیز میتواند پیامدهای زیستمحیطی جدی برای منطقه داشته باشد.
کارشناسان میگویند نشتهای نفتی در یک مقطع زمانی بسیار حساس برای اکوسیستم ظریف منطقه اتفاق افتاده است. در حال حاضر فصل تخمگذاری بسیاری از پرندگان است که برای یافتن غذا برای جوجههایشان در جزیره شیدور با مشکل مواجه خواهند شد و ممکن است زمان کافی برای تطبیق با تغییر ناگهانی زیستگاه خود را نداشته باشند.
در سواحل شیدور، هزاران نوزاد لاکپشت باید در این زمان از شنهایی که اکنون پوشیده از نفت هستند، سر برآورند که این اولین گامهایشان را ممکن است مرگبار کند.
کارشناسان گفتند که تأثیر این خسارت میتواند مضاعف باشد، زیرا خلیج فارس یک اقیانوس باز نیست، بلکه نیمهبسته است و گردش کندتر آب به معنای ماندگاری بیشتر لکههای نفتی است. این وضعیت تأثیر بر انسانها و حیوانات را تشدید کرده و به گسترش لکهها اجازه میدهد.
ایمان ابراهیمی، یک فعال محیط زیست ایرانی که چهار سال جمعیت پرندگان شیدور را رصد کرده است، گفت: «زمانی که نفت وارد خلیج میشود، دیگر در منطق جنگ باقی نمیماند.»
«این آلودگی به سواحل، لانهها، پرها، نوزادان لاکپشت، مزارع پرورش ماهی و بدن حیواناتی که به کل منطقه تعلق دارند، سرایت میکند.»