کیفرخواست علیه رائول کاسترو، رئیسجمهور سابق کوبا، به اتهام صدور دستور سقوط دو هواپیمای «برادران برای نجات» در سال ۱۹۹۶، هدیهای است که مدتها از سوی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده و رئیسجمهور دونالد ترامپ، به تندروهای کوبایی-آمریکایی در جنوب فلوریدا انتظار میرفت. انتشار هماهنگشده این کیفرخواست در «برج آزادی» میامی، که زمانی به عنوان مرکز پناهندگان کوبایی عمل میکرد و هزاران مهاجر را پذیرش کرده بود، هیچ شکی در مورد هدف سیاسی داخلی آن باقی نمیگذارد. اما این یک هشدار شوم به رهبران کوبا نیز هست که دولت ترامپ آماده و مایل است دیپلماسی را به نفع عملیات نظامی در پی دستیابی به تغییر رژیم رها کند.
این کیفرخواست گامی دیگر در مسیر تشدید فشار ترامپ علیه هاوانا است؛ کارزاری که با ربودن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا و همسرش توسط دلتا فورس در ۳ ژانویه آغاز شد. ترامپ به سرعت دستور قطع محمولههای نفتی ونزوئلا به کوبا را صادر کرد، یک فرمان اجرایی صادر کرد که کشورهای دیگر را در صورت ارسال نفت به این کشور، با تعرفه تهدید میکرد، و تحریمهای ثانویهای را وضع کرد که شرکتهای خارجی فعال در کوبا را با تحریم تهدید میکرد. هدف بیشبهه، خفه کردن اقتصاد کوبا و مجبور کردن رهبری این کشور به تسلیم در برابر خواستههای واشنگتن است.
شباهت بین مادورو – که در نیویورک به اتهام توطئه برای قاچاق مواد مخدر کیفرخواست صادر شد – و کاسترو، که به اتهام توطئه و قتل کیفرخواست گرفت، آشکار است، و همچنین تهدید ضمنی یک اقدام مشابه نیروهای ویژه ایالات متحده برای دستگیری کاسترو.
این کیفرخواست ابری بر مذاکرات از قبل تیره و تار بین دو دولت افکنده است. علیرغم سه دیدار رو در رو، مذاکرات دیپلماتیک «پیشرفتی نداشتهاند»، به گفته لیانیس تورس ریورا، سفیر کوبا در ایالات متحده. روبیو خواستار تغییر شکل حکومت و رهبری کوبا است، که آنها به عنوان مسئله حاکمیت ملی از آن امتناع میکنند. تورس به هیل گفت: «اینها خطوط قرمز هستند.» طی بازدید دراماتیک جان رتکلیف، رئیس سیا، از هاوانا در ۱۴ می، او به مقامات اطلاعاتی کوبا اتمام حجتی داد: زمان کوبا برای پذیرش خواستههای واشنگتن یا تحمل عواقب آن رو به اتمام است.
در همین حال، مقامات ایالات متحده توجیهات عمومی برای اقدام نظامی را افزایش دادهاند. از ژانویه، دولت مدعی است که کوبا «تهدیدی غیرمعمول و فوقالعاده» برای ایالات متحده به شمار میرود، زیرا این رژیم با دشمنان ایالات متحده همسو است و به آنها پناه میدهد و به نیابت از روسیه و چین، اطلاعات سیگنالی (SIGINT) را علیه ایالات متحده جمعآوری میکند. رتکلیف در دیدارهای خود در هاوانا در اواسط ماه می، خواستار توقف این عملیاتهای جمعآوری اطلاعات توسط کوبا شد.
اما اگر جاسوسی علت جنگ (casus belli) بود، نظام بینالملل به «جنگ همه علیه همه» هابزی محکوم میشد، زیرا همه بر روی همه جاسوسی میکنند، چه دوست و چه دشمن. همین هفته گذشته، زمانی که ترامپ از اجلاس خود در چین بازگشت، این واقعیت را به خبرنگاران اذعان کرد. «دیروز از من پرسیده شد... 'در مورد اینکه چین جاسوسی میکند چه؟' گفتم، 'خب، این یکی از آن چیزهاست، چون ما هم به شدت روی آنها جاسوسی میکنیم.'»
اگر اطلاعات سیگنالی بهانه کافی نباشد، مقامات بینام و نشان داستانی را به آکسیوس درز دادند که کوبا ۳۰۰ پهپاد نظامی را به دست آورده که «تهدیدی فزاینده» برای ایالات متحده محسوب میشوند و ادعا کردند که برنامههایی برای حمله به پایگاه دریایی گوانتانامو، کشتیهای جنگی ایالات متحده و کی وست، فلوریدا دارد. کوبا ممکن است پهپادهایی را برای دفاع از خود در برابر حمله ایالات متحده تهیه کرده باشد یا خیر، اما این ایده که کوبا جنگی انتحاری با ایالات متحده را آغاز کند، همانطور که مگین کلی، روزنامهنگار، عنوان کرد، «یک مشت چرندیات» است. او اشاره کرد که کوبا «در موقعیتی نیست که کسی را تهدید کند. به هوش ما توهین نکنید.»
مقامات کوبایی تلاش کردهاند تا هرگونه قصد حمله به ایالات متحده را انکار کنند، در حالی که بر حق خود برای داشتن تسلیحات دفاعی نیز تاکید کردهاند. کارلوس فرناندز د کوسیو، معاون وزیر امور خارجه، در پاسخ به گزارش آکسیوس نوشت: «کوبا، مانند هر کشور دیگری، حق دفاع از خود در برابر تجاوز خارجی را دارد. این خوددفاعی نامیده میشود و توسط قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل حمایت میشود.»
ایالات متحده هیچ توجیه امنیتی ملی مشروعی برای آغاز جنگ علیه کوبا ندارد. اما قدرت نظامی غالب ایالات متحده، همانطور که در ونزوئلا نشان داده شد، ممکن است کاخ سفید را به این باور برساند که، همانطور که خود ترامپ عنوان کرد، «من میتوانم هر کاری که میخواهم با کوبا انجام دهم.»
مقامات ارشد ایالات متحده ممکن است جزیره فقیرنشین را فرصتی برای یک پیروزی سریع بدانند تا جنگ نه چندان سریع در ایران را جبران کنند. وزارت دفاع ایالات متحده پروازهای جمعآوری اطلاعات را در نزدیکی سواحل کوبا افزایش داده است، و ناو هواپیمابر یو.اس.اس. نیمیتز در ۲۰ می، روز استقلال کوبا، وارد منطقه کارائیب شد. فرماندهی جنوبی ایالات متحده اخیراً ویدیویی را در پلتفرم X با عنوان «کشنده. دقیق. آماده» منتشر کرد که هواپیماها، هلیکوپترها، تانکها، شناورهای تهاجمی آبیخاکی و نیروهای زمینی را نشان میداد و با یک عکس هوایی از کوبا به پایان میرسید.
یک حمله محدود برای دستگیری کاسترو احتمالاً موفق خواهد بود، هرچند ممکن است پرهزینهتر از دستگیری مادورو و کماثرتر باشد. کاسترو، که به زودی ۹۵ ساله میشود، نزدیک به یک دهه پیش بازنشسته شد. اگرچه او هنوز نفوذ زیادی دارد، اما اداره روزمره کشور را بر عهده ندارد، بنابراین خروج او رژیم را به همان شکلی که ربوده شدن مادورو در ونزوئلا ایجاد کرد، مختل نخواهد کرد.
سیصد پهپاد مانع از ارتش ایالات متحده نخواهند شد اگر ترامپ تصمیم به آغاز یک کارزار بمباران به سبک ایران بگیرد. اما درس ایران این است که نمیتوان تغییر رژیم را از طریق هوا ایجاد کرد، حتی زمانی که مخالفان گسترده و سازمانیافتهای علیه دولت در زمین وجود داشته باشد—چیزی که در کوبا وجود ندارد.
کشتن رهبری یک ملت با ترورهای هدفمند نیز کافی نیست. همانطور که خود ترامپ در مورد ایران توضیح داد: «سطح اول از بین رفته، سطح دوم از بین رفته، نیمی از سطح سوم از بین رفته»، و با این حال رژیم انعطافپذیرتر از قبل از آغاز جنگ به نظر نمیرسد.
در انتهای طیف عملیات نظامی، تهاجم و اشغال تمامعیار جزیره قرار دارد، مانند عملیاتی که ایالات متحده برای دستگیری مانوئل نوریگا، رئیسجمهور پاناما در سال ۱۹۸۹ آغاز کرد – یکی دیگر از سران کشورها که در ایالات متحده کیفرخواست دریافت کرده بود. اما این کار، دولت ترامپ را مسئول کوبای اشغالی میساخت، با بیش از ۱۰ میلیون نفر که از کمبود غذا، دارو، سوخت و برق رنج میبرند.
به نظر میرسد برخی از مقامات ایالات متحده بر این باورند که اگر وضعیت اقتصادی به اندازه کافی بد شود، کوباییها به جای سوار شدن بر قایقها و ترک کشور، قیام کرده و دولت را سرنگون خواهند کرد. در واقع، این از زمان یادداشت بدنام مالوری در سال ۱۹۶۰، که در آن لستر دی. مالوری، معاون دستیار وزیر امور خارجه در امور بینالملل، توصیه کرد که «هر وسیله ممکنی باید فوراً برای تضعیف زندگی اقتصادی کوبا به کار گرفته شود... برای کاهش دستمزدهای پولی و واقعی، ایجاد گرسنگی، ناامیدی و سرنگونی دولت،» انگیزه پنهان تحریم بوده است.
پس از بیش از ۶۵ سال، واشنگتن همچنان این استراتژی را دنبال میکند. مقامات ایالات متحده، پس از محروم کردن یک کشور کامل، اکنون در تلاشند تا مردم کوبا را درگیر و تحریک کنند. در یک پیام ویدئویی به زبان اسپانیایی در ۲۰ می – همان روزی که کاسترو کیفرخواست دریافت کرد – روبیو تمام مشکلات اقتصادی کشور را به گردن رهبران آن انداخت، هرگونه مسئولیت ایالات متحده را انکار کرد و پیشنهاد واشنگتن برای ارائه ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه را که قرار بود از طریق کلیسای کاتولیک توزیع شود، تکرار کرد.
روبیو گفت: «من میدانم که امروز شما... در حال تحمل سختیهای غیرقابل تصوری هستید. امروز میخواهم حقیقت را در مورد دلیل رنج شما با شما در میان بگذارم... تنها چیزی که مانع آیندهای بهتر میشود، کسانی هستند که کشور شما را کنترل میکنند.»
همان روزی که روبیو مردم کوبا را علیه دولتشان تحریک میکرد، ارنستو سوبرون گوزمان، سفیر کوبا در سازمان ملل، تلاش میکرد مذاکرات را زنده نگه دارد.
او به نیویورک تایمز گفت: «کوبا مایل است در مورد همه چیز با ایالات متحده گفتگو کند. هیچ موضوع تابویی در گفتگوهای ما وجود ندارد – بر اساس متقابل بودن و برابری.» روبیو، هنگامی که در مورد چشمانداز یک توافق مذاکراتی پرسیده شد، گفت: «احتمال وقوع آن، با توجه به افرادی که در حال حاضر با آنها سروکار داریم، زیاد نیست.»
توافقی که منافع هر دو کشور را تامین کند، هنوز هم باید ممکن باشد، اما مذاکرات موفق نیازمند مصالحه است. به نظر میرسد دولت ترامپ به این موضوع علاقهای ندارد و در عوض بر تغییر کامل رژیم به هر وسیله لازم اصرار میورزد.
در طول دههها از سال ۱۹۵۹، بسیاری از رؤسای جمهور ایالات متحده به مداخله در کوبا فکر کردهاند. ترامپ در ۲۱ می بازتاب داد: «به نظر میرسد من کسی خواهم بود که این کار را انجام میدهد.»