میانجیها بر این باورند که در حال نهایی کردن توافقی برای تمدید ۶۰ روزه آتشبس آمریکا با ایران و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات پیرامون برنامه هستهای جمهوری اسلامی هستند.
افرادی که در جریان مذاکرات پرمخاطره قرار گرفتهاند، اظهار داشتند که این توافق شامل بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و تعهد به گفتگو در مورد رقیق کردن یا تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده با درصد بالای ایران خواهد بود.
آمریکا همچنین محاصره بنادر ایران را کاهش داده و با لغو تحریمها و آزادسازی مرحلهای داراییهای مسدودشده تهران در خارج از کشور موافقت خواهد کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز شنبه گفت که تهران در حال گفتگو درباره «تفاهمنامهای» برای پایان دادن به جنگ به عنوان فاز اول یک توافق است، پیش از آنکه جزئیات یک توافق گستردهتر را ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز بررسی کند.
او اظهار داشت: «ما اکنون در حال نهایی کردن این تفاهمنامه هستیم.»
میانجیها امیدوارند که شروط این توافق، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا را از سرگیری حملات به جمهوری اسلامی منصرف کند.
یک دیپلمات مطلع از مذاکرات گفت: «به نظر میرسد توافق در مسیر درستی پیش میرود. اکنون برای بررسی نزد آمریکاییهاست.» وی افزود: «ایرانیها احتمالاً آمادهاند تا در مورد انرژی هستهای امتیازات بیشتری بدهند، اما این کار را در حین جنگ انجام نخواهند داد — این توافق به پر کردن این شکاف کمک میکند.»
نشانههای پیشرفت پس از آن حاصل شد که مذاکرهکنندگان پاکستانی و قطری در روزهای پنجشنبه و جمعه مذاکرات مهمی با همتایان ایرانی خود داشتند.
میانجیها در تماس منظم با استیو ویتکوف، فرستاده آمریکا، بودند در حالی که با هیئت ایرانی به سرپرستی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، گفتگو میکردند.
قالیباف، یکی از رهبران غیرنظامی ارشد ایران در زمان جنگ، به مارشال عاصم منیر، مذاکرهکننده اصلی پاکستان، گفت که تهران از «حقوق» خود، به ویژه در برخورد با آمریکا، که «صادق نبوده و نمیتوان به آن اعتماد کرد»، عقبنشینی نخواهد کرد.
اما او افزود که ایران از دیپلماسی برای تأمین «حقوق و منافع مشروع» خود استفاده خواهد کرد. به گزارش رسانههای ایرانی، قالیباف همچنین گفت که ایران در طول آتشبس که در اوایل آوریل آغاز شد، قابلیتهای نظامی خود را بازسازی کرده و آماده است تا در صورت ارتکاب «حماقت» توسط آمریکا و از سرگیری جنگ، با پاسخی «کوبندهتر» واکنش نشان دهد.
بقایی با تأکید بر وضعیت شکننده پیشرفت، گفت که هر دو طرف هم «بسیار دور و هم بسیار نزدیک» به توافق هستند.
بقایی اظهار داشت: «از یک سو، ما تجربه اظهارات متناقض و مواضع متغیر طرف آمریکایی را داریم. آنها چندین بار مواضع متضاد مطرح کردهاند. ما نمیتوانیم کاملاً مطمئن باشیم که این رویکرد تغییر نخواهد کرد.»
«از سوی دیگر، دیدگاهها [طرفین] به هم نزدیکتر میشوند، نه به این معنا که در مورد مسائل مهم به توافق رسیدهایم، بلکه به این معنا که میتوانیم بر اساس مجموعهای از پارامترها به یک راهحل رضایتبخش دوجانبه دست یابیم.»
یکی از موانع بزرگ، اصرار ترامپ بر این بوده است که ایران باید ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح تسلیحاتی خود را تحویل دهد و این جمهوری هرگز نباید ظرفیت توسعه سلاح هستهای را داشته باشد.
رئیسجمهور آمریکا همچنین خواستار برچیدن سه سایت اصلی هستهای ایران — نطنز، فردو و اصفهان — شده است که آمریکا پس از پیوستن به جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه این جمهوری در ژوئن گذشته، آنها را بمباران کرد.
اعتقاد بر این است که اورانیوم غنیشده با درصد بالا در زیر آوارهای این سایتها، عمدتاً در اصفهان، قرار دارد.
تلاش فشرده برای نهایی کردن توافق و تداوم آتشبس شکننده که در ۸ آوریل توافق شد، در بحبوحه ترس از این موضوع صورت میگیرد که اگر توافقی حاصل نشود، ترامپ حملات خود را به جمهوری اسلامی در عرض چند روز از سر خواهد گرفت و جنگی را که در سراسر خاورمیانه گسترش یافته است، تشدید خواهد کرد.
ترامپ روز دوشنبه گفت که آمریکا از ازسرگیری حملات به ایران — که به گفته او قرار بود روز بعد آغاز شود — خودداری کرده است و افزود که «مذاکرات جدی» با تهران در حال انجام است. او گفت که عربستان سعودی، قطر و امارات از او خواستهاند حمله نظامی را به حالت تعلیق درآورد.
متحدان منطقهای واشنگتن نگرانند که ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل باعث تلافیجویی ایران با حمله به کشورهای حاشیه خلیج فارس شود، که بیشترین آسیب را از حملات جمهوری اسلامی دیدهاند، و بدترین بحران انرژی جهانی در دهههای اخیر را تشدید کند.