میانجیها اعلام کردند که پیشرفت در مسیر توافق برای پایان دادن به جنگ با ایران، روز دوشنبه کند شد، چرا که دو طرف بر سر اشاره به برنامه هستهای کشور و تخفیفهای مالی برای تهران، بر مواضع خود پافشاری کردند.
این کندی پس از آخر هفتهای رخ داد که با اظهارات پرزیدنت ترامپ و دیگر مقامات دولتی مبنی بر نزدیک بودن توافق آغاز شد و با سخنان ترامپ مبنی بر اینکه او برای نتیجهگیری عجله نخواهد کرد اگر توافق صحیح نباشد، به پایان رسید.
پس از انتشار گزارشهای اولیه درباره توافق، ترامپ با انتقاد اعضای تندروتر حزب خود مواجه شد که نگران بودند توافق میتواند تنگه هرمز را باز کرده و فشار مالی بر رژیم ایران را کاهش دهد، اما برنامه هستهای این کشور را دستنخورده باقی بگذارد.
ترامپ اوایل روز دوشنبه در شبکههای اجتماعی گفت: «معامله با ایران یا عالی و معنادار خواهد بود، یا اصلاً هیچ توافقی نخواهد بود.» او منتقدان جمهوریخواه و دموکرات خود را به ندانستن هیچ چیز درباره توافق در حال مذاکره متهم کرد.
دو طرف در حال کار بر روی یک تفاهمنامه هستند که به درگیریها پایان داده و محدودیتهای ترافیک کشتیرانی در تنگه هرمز را طی ۳۰ روز لغو میکند و زمینه را برای مذاکرات در مورد برنامه هستهای ایران در فاز دوم فراهم میآورد. یک مقام ارشد دولت آمریکا روز یکشنبه گفت که لغو تحریمها به پیشرفت در مذاکرات بستگی خواهد داشت.
میانجیها اظهار داشتند که آمریکا به دنبال تعهدات واضحتر از ایران در مورد برنامه هستهای این کشور است، در حالی که مذاکرهکنندگان ایرانی بر جزئیات از سوی آمریکا در مورد لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکه شده، پافشاری میکنند.
میانجیها گفتند که مقامات آمریکایی نگرانند ایران پس از تامین برخی معافیتها، در مسائل هستهای تعلل کند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه گفت که در بسیاری از مسائل در مذاکرات پیشرفت حاصل شده است، اما توافق قریبالوقوع نیست.
فشاری بر هر دو طرف برای رسیدن به توافق وجود دارد. ترامپ مشتاق است به جنگی پایان دهد که در داخل کشور محبوبیت ندارد و قیمت بنزین را افزایش داده و بر مصرفکنندگان فشار وارد کرده است. ایران نیز پس از آنکه جنگ و محاصره آمریکا بر فشار یک بحران اقتصادی رو به وخامت افزود، مشتاق تامین کمکهای مالی است.
کشورهای خلیج فارس نیز به طور کلی از این تلاش حمایت میکنند، اگرچه نگرانند که آمریکا قبل از رفع نگرانیهای امنیتی ناشی از بمباران منطقه توسط ایران در طول جنگ، از تعهدات خود دست بکشد.
میانجیها گفتند که کشورهای عربی از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی، آنها را تحت فشار قرار دادهاند تا یک بند روشن در تفاهمنامه بگنجانند که آزادی ناوبری در تنگه هرمز را تضمین کند.
ایران تا کنون با لغو عوارض کشتیهای عبوری از این آبراه استراتژیک برای مدت مذاکرات موافقت کرده است. اما سخنگوی وزارت امور خارجه گفت که این کشور همچنان بر نقش خود در مدیریت تنگه تأکید دارد و در مورد دریافت عوارض برای خدمات ترانزیت و حفاظت بحث کرده است.
اسرائیل نیز نگران است که آمریکا توافقی را انجام دهد که فشار اقتصادی و نظامی بر تهران را کاهش داده و دست آن را ببندد، به ویژه در مبارزه با شبهنظامیان حزبالله تحت حمایت ایران در لبنان.
یک فرد مطلع گفت که اسرائیل از طریق تماسهای آمریکایی خود و علناً از طریق رسانهها، برای یک توافق سختتر با تعهدات بیشتر از سوی ایران فشار میآورد.
میانجیها گفتند یکی از نگرانیها این است که چه کسی در ایران تصمیمگیرنده اصلی است، زیرا آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر عالی ایران، از زمان انتصابش در ماه مارس دیده و شنیده نشده است. آنها گفتند در تلاشند تا نظرات وی را در مورد مسائل مختلفی که در پیشنویس متن مورد بحث قرار گرفته، تعیین کنند.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران به اختلافات در دولت آمریکا نیز اشاره کرد.
به نقل از رسانههای دولتی، او گفت: «چون سیاستگذاری و تصمیمگیری در آمریکا دچار نوعی بیثباتی نهادی است، شاهد تغییرات مکرر در مواضع هستیم.»
ترامپ بعدها گفت که میخواهد عربستان سعودی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و اردن به پیمانهای ابراهیم بپیوندند — دستاورد سیاست خارجی شاخص او در دوره اول ریاست جمهوری که تحت آن کشورهایی از جمله امارات متحده عربی و بحرین روابط دیپلماتیک با اسرائیل برقرار کردند. او گفت افتخار خواهد کرد اگر ایران نیز پس از امضای توافق صلح کنونی که در حال بحث است، به این پیمان بپیوندد، و ایده یک توافق ترکیبی برای پایان دادن به جنگ و انزوای منطقهای اسرائیل را مطرح کرد.
ترامپ در شبکههای اجتماعی گفت: «این مهمترین توافقی خواهد بود که هر یک از این کشورهای بزرگ، اما همیشه درگیر نزاع، تا کنون امضا کردهاند. هیچ چیز در گذشته یا آینده بر آن پیشی نخواهد گرفت.»
مصر و اردن پیش از این معاهدات صلح و روابط دیپلماتیک با اسرائیل دارند. عربستان سعودی قبل از جنگ در غزه نزدیک به پیوستن به این پیمانها بود، اما از آن زمان اصرار داشته که اسرائیل ابتدا به مسیری به سمت یک کشور فلسطینی متعهد شود. روابط ترکیه و قطر با اسرائیل تحت فشار فزایندهای قرار گرفته است. رئیس جمهور اذعان کرد که برخی از کشورها دلایلی برای عدم پیوستن دارند، اما گفت که بقیه باید این کار را انجام دهند، با شروع از عربستان سعودی و قطر.
ترامپ در شبکههای اجتماعی گفت: «اگر آنها نپذیرند، نباید بخشی از این توافق باشند، زیرا این نشاندهنده نیت بد است.»