واشینگتن دیسی
اگر در مورد وضعیت مذاکرات بین آمریکا و ایران سردرگم هستید، تنها نیستید. دیپلماتها در واشینگتن تعطیلات طولانی روز یادبود را با این امید آغاز کردند که توافقی قریبالوقوع باشد. مقامات پاکستان و قطر که در میانجیگری کمک میکنند، روز جمعه از تهران، پایتخت ایران، بازدید کردند. پس از تماس با رهبران منطقه در روز شنبه، پرزیدنت دونالد ترامپ گفت که توافق «عمدتاً مذاکره شده» و «به زودی» رونمایی خواهد شد.
با این حال، روز یکشنبه، رئیسجمهور آمریکا گفت که نمایندگانش نباید برای نهایی کردن آن «عجله کنند». مشاوران او اکنون میگویند که ممکن است یک هفته دیگر طول بکشد. برای اطمینان بیشتر، آقای ترامپ همچنین تصویری از یک هواپیمای جنگی آمریکایی را با بمبی که روی آن نوشته شده بود «از توجه شما به این موضوع سپاسگزاریم»، منتشر کرد.
آمریکا و ایران تقریباً دو ماه است که وارد یک آتشبس شدهاند که در ابتدا قرار بود دو هفتهای باشد. آنها واقعاً به توافق نزدیکتر شدهاند، اما نه از نوع توافقی که آقای ترامپ برای پایان جنگ پیشنهاد میکند. در بهترین حالت، این توافق احتمالاً زمان بیشتری برای مذاکرات پیچیدهتر آینده فراهم خواهد کرد؛ این توافقی خواهد بود برای ادامه بحث درباره یک توافق نهایی. و هنوز هم موانعی برای رسیدن به یک پیمان محدود، چه در تهران و چه در واشینگتن، وجود دارد.
توافق در حال ظهور احتمالاً آتشبس موجود را حداقل ۶۰ روز دیگر تمدید میکند و مجموعهای از اصول کلی را مشخص میسازد: بازگشایی تنگه هرمز، اعمال محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران، و اعطای معافیت از تحریمها به ایران. هر دو طرف تابستان را صرف مذاکره در مورد نحوه اجرای این اصول خواهند کرد. به عنوان مثال، در یک توافق اولیه، ایران احتمالاً با یک تعلیق چندساله غنیسازی اورانیوم موافقت خواهد کرد. آمریکا و ایران هنوز باید جزئیات را مشخص کنند: چه کسی بر پایبندی ایران نظارت خواهد کرد؟ ایران باید به چه نقاط عطفی دست یابد تا آمریکا تحریمها را بردارد؟
حتی در مورد این اصول نیز، نقاط اختلاف جدی باقی مانده است. یکی از آنها، خواسته ایران مبنی بر دریافت منافع اقتصادی قابل توجه به محض امضای توافق است. مقامات آمریکایی میگویند مایلند مجوز صادرات مقداری نفت به ایران را صادر کنند، اما اقدامات بیشتری – مانند آزاد کردن میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده ایران در بانکهای خارجی – را تا زمانی که پیشرفت در مذاکرات هستهای حاصل نشود، انجام نخواهند داد.
اختلاف دیگر بر سر ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرمی اورانیوم غنیشده نزدیک به درجه تسلیحات توسط ایران متمرکز است. رئیسجمهور آمریکا و متحدانش ادعا میکنند که ایران با انتقال آن به خارج از کشور موافقت کرده است. ایران میگوید چنین کاری نخواهد کرد، اگرچه مایل است اورانیوم را در محل به سطح خلوص پایینتری تقلیل دهد. مذاکرهکنندگان به دنبال یک سازش هستند: شاید آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد نظارتی هستهای سازمان ملل، بتواند این مواد را در اختیار گرفته و بر رقیقسازی آن نظارت کند.
ایران برای رفع محاصره بنادرش توسط آمریکا که تولید نفت آن را فلج کرده و ممکن است به زودی باعث توقف زیانبار چاههای نفتش شود، به یک توافق نیاز دارد. ذخیره نفت خشکی آن بیش از ۸۰٪ پر شده است. اما رهبران ایران گمان میکنند که آقای ترامپ حتی به فوریت بیشتری به توافق نیاز دارد و بنابراین در حال حاضر تمایلی به دادن امتیازات بیشتر ندارند.
این اختلافات یکی از دلایل تغییر موضع ظاهری آقای ترامپ است. مشکل دیگر او سیاسی است. او در دوره اول ریاستجمهوری خود، برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، توافق هستهای با ایران که توسط باراک اوباما مذاکره و در سال ۲۰۱۵ امضا شده بود، را کنار گذاشت. رئیسجمهور ده سال را صرف حمله به برجام به عنوان «یکی از بدترین توافقات تاریخ» کرده است.
با این حال، توافقی که او اکنون در حال مذاکره درباره آن است، بیشباهت به توافقی نیست که آن را تحقیر میکرد. مایک پمپئو، که بیشتر دوره اول ریاستجمهوری ترامپ به عنوان وزیر امور خارجه خدمت میکرد، توافق جدید را با برجام مقایسه کرد و آن را نامطلوب خواند. او در رسانههای اجتماعی نوشت: «به هیچ وجه آمریکا اول نیست.» استیون چئونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، در پاسخ گفت که آقای پمپئو «هیچ ایدهای ندارد که چه میگوید.»
شاید آقای ترامپ بتواند سخنان افرادی مانند آقای پمپئو را نادیده بگیرد، کسی که دوران سیاسیاش ممکن است از پیش به پایان رسیده باشد. اما مخالفت در کنگره مشکل بزرگتری است: بسته به نحوه ساختار توافق، ممکن است قانون سال ۲۰۱۵ را فعال کند که مستلزم بررسی آن توسط کنگره است. قانونگذاران جمهوریخواه که معمولاً مطیع هستند، شروع به ناآرامی کردهاند. آنها وحشتزده هستند که قیمتهای بالای بنزین (که اکنون به طور متوسط بالای ۴.۵۰ دلار در هر گالن است) در انتخابات میاندورهای نوامبر برایشان گران تمام شود. آنها همچنین از چندین تصمیم اخیر آقای ترامپ خشمگین هستند، از صندوق ۱.۸ میلیارد دلاری که او با پول مالیاتدهندگان برای متحدان سیاسی ایجاد کرد تا حمایتش از کن پکستون، مردی که به دلیل رشوه خواری توسط اعضای حزب خودش استیضاح شده بود، به عنوان نامزد بعدی جمهوریخواهان برای سنای تگزاس.
راجر ویکر، رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا، توافق در حال ظهور با ایران را «فاجعهای» خواند که «ارزش کاغذ نوشته شده روی آن را ندارد.» لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه و معتمد ترامپ، هشدار داد که این توافق ممکن است «تغییر عمدهای در توازن قدرت در منطقه» ایجاد کند.
با این حال، انتقادات از هر دو طرف وارد است. در ۱۹ مه، سنا پس از آنکه چهار جمهوریخواه از حزب خود جدا شدند تا یک قطعنامه قدرتهای جنگی را پیش ببرند، آن را تصویب کرد. قرار بود مجلس نمایندگان در ۲۱ مه در مورد یک لایحه مشابه رأیگیری کند. وقتی به نظر میرسید که این لایحه ممکن است تصویب شود، مایک جانسون، رئیس مجلس، ناگهان مجموعه رأیگیریها را متوقف کرد و مجلس را به تعطیلات طولانی فرستاد. آقای ترامپ در مخمصه است: یک توافق میتواند فراکسیون او را دو پاره کند، اما یک دور دیگر از درگیری نیز میتواند همین کار را انجام دهد.
کمک میکند که متحدان عرب آمریکا نیز برای رسیدن به توافق فشار میآورند. حتی امارات متحده عربی، که تاکنون ستیزهجوترین آنها بوده است، در روزهای اخیر به آرامی از آقای ترامپ خواسته است تا به جنگ پایان دهد. همه در منطقه خلیج فارس به شدت خواهان بازگشایی تنگه و پایان ماهها بحران اقتصادی هستند. معاملهگران نفت از صحبتها درباره توافق هیجانزده شدند. نفت برنت هنگام گشایش بازارهای آسیا در صبح دوشنبه، ۶ درصد کاهش یافت و به ۹۴ دلار در هر بشکه رسید. با این حال، یک توافق اولیه ممکن است تسکین فوری به همراه نداشته باشد.
فرض کنید ایران با بازگشایی تنگه موافقت کند. برای از سرگیری جریان نفت و گاز، تانکرهای نفتکش باید به منطقه بازگردند. برخی از آنها اکنون در اقیانوس اطلس بارگیری میکنند؛ ماهها طول میکشد تا تحویلهای فعلی خود را تکمیل کرده و به خلیج فارس بازگردند. سپس تولیدکنندگان باید چاههای نفت و کارخانههای مایعسازی گاز از کار افتاده را مجدداً راهاندازی کنند، فرآیندی دشوار که ممکن است هفتهها طول بکشد. همه اینها بسیار بیشتر از ۶۰ روز زمان میبرد. این وضعیت تولیدکنندگان، شرکتهای حمل و نقل و بیمهگران را با یک دوراهی مواجه میکند: آیا آنها میتوانند بر روی بازگشت به حالت عادی در خلیج فارس قمار کنند در حالی که هیچ تضمینی برای رسیدن آمریکا و ایران به یک توافق نهایی، و یا تمدید مجدد آتشبس وجود ندارد؟
برخی از دیپلماتها و تحلیلگران در واشینگتن فکر میکنند که آقای ترامپ نمیخواهد جنگ را درست قبل از انتخابات میاندورهای از سر بگیرد. برخی دیگر معتقدند که او از پیش انتخابات را بیاهمیت دانسته و نگرانند که مذاکرات تابستانی با درگیریهای پاییزی به پایان برسد. به هر حال، حتی اگر آمریکا و ایران در روزهای آینده به توافق برسند، عدم اطمینان احتمالاً برای ماهها ادامه خواهد داشت. ¦