کاخ سفید بارها پیامهای متناقضی را درباره چشمانداز توافق با ایران ارسال کرده است، که این موضوع نشاندهنده چالشهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای یافتن راه حلی جهت خروج از درگیری چهارماهه با ایران است.
این الگو روز جمعه نیز ادامه یافت.
ترامپ صبح روز جمعه در پستی در شبکههای اجتماعی گفت که آماده اتخاذ «تصمیم نهایی» درباره یک توافق اولیه برای تمدید آتشبس شکننده است. با این حال، به گفته یک مقام کاخ سفید که نخواست نامش فاش شود، جلسه تقریباً دو ساعته در اتاق وضعیت در روز جمعه بدون هیچ اعلامیهای از سوی رئیسجمهور به پایان رسید.
این مقام رسمی اظهار داشت که ترامپ تنها در صورتی با توافق موافقت خواهد کرد که «خطوط قرمز» او را برآورده کند، شامل درخواستهای رئیسجمهور مبنی بر اینکه ایران باید برنامه هستهای خود را کنار بگذارد، ذخایر اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد و تنگه هرمز را باز کند.
این کشمکشها، الگویی را ادامه داد که طی آن هر دو طرف به نزدیک بودن توافق اشاره میکردند، اما سپس بر سر همان مسائلی که مدتهاست توافق را به بنبست کشاندهاند، از جمله سرنوشت اورانیوم و جاهطلبیهای هستهای ایران و همچنین آزادی کشتیرانی در آبراه حیاتی، ابراز اختلاف نظر میکردند.
معاملهگران در پی تغییرات ناگهانی در اظهارات رئیسجمهور، دچار نوسان شدهاند، اما امیدها به اینکه توافق آتشبس میتواند راه را برای پایان دادن به درگیری با ایران هموار کند، به افزایش ارزش سهام و ثبت رکوردهای هفتگی تاریخی کمک کرد.
با این حال، سرمایهگذاران با این خطر مواجه هستند که انتظاراتشان با تغییری دیگر در جهتگیری ترامپ برهم بخورد. کوین بوک، مدیر عامل شرکت مشاوره انرژی ClearView Energy Partners مستقر در واشنگتن، گفت: «تخفیف عدم قطعیت» در کار است و بازارهای سهام با «چالش ورود به آخر هفته بدون دانستن اینکه رئیسجمهور چه خواهد گفت» روبرو هستند.
ترامپ هیچ برنامه عمومی برای روز جمعه ندارد. او تمایل خود را برای آغاز حملات نظامی و سایر اطلاعیههای مهم پس از بسته شدن بازارهای آمریکا و در آخر هفتهها نشان داده است. بسیاری از کشورهای خاورمیانه در این هفته تعطیلات عید را پشت سر گذاشتهاند.
ترامپ در پست خود در روز جمعه، بار دیگر بر خواستههای خود مبنی بر عدم توسعه سلاحهای هستهای توسط ایران و بازگشایی هرمز بدون عوارض تاکید کرد. اما او نگفت که آیا ایران با این موارد موافقت کرده است یا خیر.
این پست تنها بر ابهاماتی که مذاکرات در روزهای اخیر را فرا گرفته بود، تاکید کرد. روز پنجشنبه، مقامات آمریکایی تایید کردند که مذاکرهکنندگان به یک تفاهمنامه برای تمدید ۶۰ روزه آتشبس و آغاز مذاکرات بیشتر درباره موضوع هستهای، در انتظار تایید ترامپ، دست یافته بودند.
با این حال، تنها چند ساعت پس از این تایید، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، از پشت تریبون کاخ سفید حتی از اذعان به یک توافق موقت خودداری کرد. معاون رئیسجمهور، جی.دی. ونس، بعدها به خبرنگاران گفت که طرفین «بر سر چند نکته زبانی در حال مذاکره هستند.»
بسنت سه «خط قرمز» را به عنوان پیششرط برای هرگونه توافق مطرح کرد: ایران تنگه هرمز را بازگشایی کند، اورانیوم با غنای بالا خود را تحویل دهد و برنامه هستهای خود را پایان دهد. با این حال، حتی در این نقاط حساس نیز، ترامپ پیامهای متناقضی درباره اینکه آیا و چگونه ممکن است سازش کند، ارسال کرده است.
درباره هرمز، ترامپ پیشتر گفته بود که ایران و آمریکا میتوانند تردد آن را در یک سرمایهگذاری مشترک مدیریت کنند. این هفته، ترامپ با قاطعیت گفت که هیچ کشوری به تنهایی تنگه را کنترل نخواهد کرد، اما آمریکا «بر آن نظارت خواهد کرد». درباره برنامه هستهای ایران، ترامپ گفته بود که تنها یک تعلیق دائمی را خواهد پذیرفت. اخیراً، او به خبرنگاران گفت که توقف ۲۰ ساله برنامه «کافی خواهد بود».
جانب ایران در مذاکرات نیز همچنان مبهم باقی مانده است. اوایل روز جمعه، رسانههای دولتی ایران اعلام کردند که تفاهمنامه نهایی نشده است و در روزهای اخیر تغییراتی داشته است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، گفت که آنها «هیچ اعتمادی به ضمانتها یا کلمات ندارند» و «هیچ اقدامی قبل از عمل طرف مقابل انجام نخواهد شد».
ترامپ اصرار دارد که عجلهای برای یک توافق بد ندارد، حتی با وجود اینکه انکار میکند جنگ، باتلاق نظامی که او مدتها درباره آن هشدار داده بود، نیست. این درگیری که او آن را یک «گشت و گذار» نامیده است، بسیار فراتر از جدول زمانی چهار تا شش هفتهای اولیه که مقامات دولت پیشبینی کرده بودند، رفته است.
ترامپ تحت فشار است تا به جنگ پایان دهد، با نظرسنجیهایی که نشان میدهد آمریکاییها با این درگیری مخالف هستند و افزایش قیمت بنزین نگرانیها درباره دستور کار اقتصادی او را تشدید کرده است. رئیسجمهور در ملاء عام گفته است که به فشارهای سیاسی اهمیتی نمیدهد، زیرا به دنبال کسب اهرم فشار در مذاکرات با ایران است.
با وجود تمام اظهارات ناهماهنگ، یک درک گسترده وجود دارد که ترامپ به تنهایی تصمیم نهایی را خواهد گرفت. بسنت گفت: «همه چیز به آنچه رئیسجمهور میخواهد انجام دهد، بستگی دارد.»