دونالد ترامپ اعلام کرد که توافق بین آمریکا و ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و تمدید آتشبس «اکنون کامل شده است»، و افزود که محاصره دریایی چند هفتهای بنادر ایران را لغو میکند.
رئیسجمهور آمریکا در شبکههای اجتماعی نوشت: «بدین وسیله من بازگشایی رایگان تنگه هرمز را به طور کامل مجاز میدانم و همزمان، رفع فوری محاصره دریایی ایالات متحده را نیز مجاز میکنم. کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید! بگذارید نفت جاری شود!»
پست او دقایقی پس از آن منتشر شد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، یکی از میانجیها، اعلام کرد که آمریکا و ایران توافقی را نهایی کرده و «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها» را اعلام کردهاند.
شریف گفت که مراسم رسمی امضای توافق روز جمعه در سوئیس برگزار خواهد شد.
شریف در پستی در پلتفرم X گفت: «با اجرایی شدن این توافق، میانجیها مجموعهای از نشستها را این هفته تسهیل خواهند کرد. این بحثهای پیش از اجرا، پایه و اساس مذاکرات فنی و مراسم رسمی امضا را فراهم خواهد کرد.»
ایران بلافاصله در این خصوص اظهارنظری نکرد.
اگر این توافق اجرا شود، باید به کاهش بحران جهانی انرژی کمک کند و پایههایی برای پایان دائمی جنگ بیش از ۱۰۰ روزه فراهم آورد.
این پیشرفت دیپلماتیک پس از یک هفته فعالیت پرهیاهوی میانجیهای منطقهای در میان درگیریهایی صورت میگیرد که تهدید میکردند دشمنان را بار دیگر به یک درگیری تمامعیار بکشانند.
این موفقیت ظاهری ساعاتی پس از آن حاصل شد که ترامپ پس از حمله اسرائیل علیه حزبالله، گروه شبهنظامی تحت حمایت ایران، در حومه جنوبی بیروت، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را مورد انتقاد قرار داد. اسرائیل اعلام کرد که این حمله در پاسخ به شلیک پهپادهای حزبالله به شمال اسرائیل بوده است.
رئیسجمهور آمریکا گفت که حمله اسرائیل در روز یکشنبه، که تهدید میکرد تلاشهای او برای دستیابی به توافق را از مسیر خارج کند، «نباید اتفاق میافتاد»، و افزود در حالی که اسرائیل حق دفاع از خود را دارد، حملهای که به آن پاسخ داده شد «بسیار کوچک و بیمعنی بود.»
ترامپ روز شنبه گفته بود که انتظار دارد این توافق روز یکشنبه امضا شود، در حالی که شریف در آخر هفته گفته بود که امضای آن به صورت «الکترونیکی» خواهد بود.
پس از آنکه آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه جنگ علیه ایران را آغاز کردند، این درگیری به سرعت در سراسر خاورمیانه گسترش یافت؛ جمهوری اسلامی نیز در واکنش به آن رگباری از موشکها و پهپادها را به سمت متحدان واشنگتن در خلیج فارس شلیک کرد. این درگیری قیمت نفت و گاز را به بالاترین حد خود در سالیان اخیر رساند و تجارت و گردشگری در منطقه را به شدت مختل کرد.
پاکستان و قطر تلاشهای میانجیگری را برای تمدید ۶۰ روزه آتشبس ۸ آوریل، بازگشایی تنگه هرمز و تضمین توافقی بر سر چارچوب مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران رهبری کردهاند.
حمله اسرائیل به بیروت در حالی اتفاق افتاد که مذاکرهکنندگان قطری روز یکشنبه در هماهنگی با آمریکا، برای نهایی کردن توافق در تهران بودند.
بر اساس مفاد این توافق، تنگه هرمز، که تهران عملاً از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آن را بسته بود، طی ۳۰ روز اول و همزمان با پاکسازی مینها توسط نیروهای ایرانی، به تدریج بازگشایی خواهد شد. ایران در طول دوره ۶۰ روزه عوارضی دریافت نخواهد کرد.
ایالات متحده نیز محاصره دریایی بنادر ایران را لغو خواهد کرد.
ایران مجدداً تأیید خواهد کرد که سلاح هستهای را تهیه یا توسعه نخواهد داد. به گفته یک منبع مطلع، تهران و واشنگتن در مورد نحوه دفع ذخایر اورانیوم غنیشده ایران تحت یک سازوکار توافقشده، مذاکره خواهند کرد.
حداقل تعهد این خواهد بود که تمام اورانیوم در محل تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی رقیق شود. ایران بیش از ۹۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ذخیره دارد.
بیشتر آن در سطوح غنیسازی پایین قرار دارد، اما ۴۴۰ کیلوگرم آن به غنای نزدیک به تسلیحات رسیده است. تهران همواره تاکید کرده که برنامه هستهایاش برای اهداف صلحآمیز غیرنظامی است.
افراد مطلع از مذاکرات گفتهاند که هرگونه تخفیف تحریمها برای ایران، از جمله آزادسازی داراییهای مسدود شده آن در خارج از کشور، مرحلهای بوده و به پیشرفت مذاکرات هستهای بستگی خواهد داشت که پس از امضای یادداشت تفاهم آغاز خواهد شد.
اما به گفته یکی از افراد مطلع از مذاکرات، آمریکا به ایران برای فروش نفت در طول مدت تمدید ۶۰ روزه آتشبس معافیت خواهد داد.
بازگشایی تنگه هرمز، که حدود یک پنجم نفت و گاز جهان معمولاً از آن عبور میکند، یکی از اولویتهای ترامپ بوده است. بسته شدن آن بدترین بحران جهانی انرژی در دهههای اخیر را رقم زده و قیمت سوخت در آمریکا را پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر افزایش داده است.
درگیری اسرائیل و حزبالله به عاملی پیچیده برای تلاشهای دیپلماتیک جهت دستیابی به توافق آمریکا و ایران تبدیل شد، زیرا تهران اصرار داشت که این موضوع باید بخشی از توافق باشد، که نتانیاهو با آن مخالفت کرده است.
پس از حمله اسرائیل به بیروت، ترامپ در Truth Social نوشت: «ما بسیار نزدیک به توافقی هستیم که صلح را به منطقه، از جمله لبنان، خواهد آورد و همه طرفها باید از درگیری دست بردارند. این میتواند آغاز صلحی طولانی و زیبا باشد – بیایید آن را خراب نکنیم!»
رئیسجمهور آمریکا همچنین گفت که دیگر نباید حملهای از سوی اسرائیل «در هیچ کجای لبنان» صورت گیرد.
این توافق شامل فراخوانی برای پایان دادن به تمامی خصومتهای منطقهای، از جمله جنگ اسرائیل و حزبالله است.