روند بیوقفه رشد سهام نیمهرساناها متوقف شده است؛ زیرا سرمایهگذاران شروع به بحث درباره یک خطر قدیمی کردهاند: خطر مازاد عرضه مجدد در صنعت تراشههای حافظه که به چرخهای بودن بدنام است.
سامسونگ الکترونیکس، با وجود پیشبینیهای فصلی قویتر از انتظار، یک سوم از اوج ماه ژوئن خود را از دست داده است؛ اسکی هاینیکس عرضه سهام موفقی در ایالات متحده داشت، اما سهام آن در کره جنوبی نزدیک به ۴۰ درصد کاهش یافته است؛ و مایکرون بیش از ۳۰ درصد افت کرده است.
نوسانات قیمت سهام، رقابت پرمخاطرهای را که بین تقاضا برای تراشههای حافظه از مراکز داده هوش مصنوعی از یک سو و سرمایهگذاریهای عظیم برای افزایش عرضه از سوی دیگر در جریان است، نشان میدهد.
با توجه به اینکه شرکتهای نیمهرسانا اکنون برخی از بزرگترین شرکتهای جهان از نظر ارزش بازار – و همچنین بهترین عملکرد را در سال گذشته داشتهاند – نتیجه این رقابت بر بازدهی میلیونها سرمایهگذار تأثیر خواهد گذاشت.
کوون سئوک-جون، استاد دانشگاه سونگکیونکوان در سئول، گفت که برنامههای توسعه از سوی تولیدکنندگان بزرگ تراشههای حافظه میتواند صنعت را تا سال ۲۰۲۸ به سمت عرضه بیش از حد سوق دهد، اگر تقاضای هوش مصنوعی ناامیدکننده باشد.
اسکی هاینیکس
در مصاحبههای اخیر، مقامات اسکی هاینیکس متعهد شدهاند که ظرفیت تولید را طی پنج سال آینده دو برابر و تا سال ۲۰۳۴ سه برابر کنند.
این شرکت برنامههای سرمایهگذاری به ارزش ۱۱۰۰ تریلیون وون (۷۳۹ میلیارد دلار) را اعلام کرده است، از جمله ۶۰۰ تریلیون وون در چهار کارخانه درام در یونگین تا سال ۲۰۳۳، ۱۰۰ تریلیون وون در کارخانه حافظه فلش خود در چئونگجو و ۴۰۰ تریلیون وون برای توسعه یک خوشه نیمهرسانا جدید در منطقه جنوب غربی کره جنوبی.
او گفت: «تولیدکنندگان تراشه این برنامهها را با این فرض که تقاضا از مراکز داده هوش مصنوعی برای دو تا سه سال آینده قوی باقی خواهد ماند، تدوین میکنند. اما اگر بازده سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی انتظارات را برآورده نکند، تقاضای حافظه کاهش خواهد یافت.»
مایکل بری، سرمایهگذاری که با کتاب و فیلم «بیگ شورت» (The Big Short) به شهرت رسید، گفت که افزایش هزینهها «آغاز پایان» چرخه صعودی فعلی است.
او در حساب ساباستک خود، موقعیت فروش (short position) در مایکرون را فاش کرد و استدلال کرد که این شرکت همچنان یک سهام چرخهای نمونه است.
او نوشت: «وقتی اوضاع خوب است، سهام بیش از حد پمپ میشود. وقتی اوضاع بد است، بیش از حد تخلیه میشود.»
حافظه دسترسی تصادفی پویا یا درام (DRam)، حافظه کوتاهمدتی است که رایانهها برای نگهداری اطلاعات هنگام انجام محاسبات از آن استفاده میکنند.
تراشههای حافظه به یک گلوگاه مهم در مراکز داده هوش مصنوعی تبدیل شدهاند، به طوری که تقاضا از عرضه پیشی گرفته و سودهای کوتاهمدت زیادی برای تولیدکنندگان اصلی به همراه داشته است.
سامسونگ الکترونیکس
سامسونگ الکترونیکس، به عنوان بخشی از یک اعلامیه دولتی اخیر، گفت که تا سال ۲۰۴۰، ۲۱۰۰ تریلیون وون (۱.۴ تریلیون دلار) در عملیات نیمهرسانای خود در کره جنوبی سرمایهگذاری خواهد کرد. این شرکت این مبلغ را بین کسبوکارهای حافظه و تولید قراردادی تراشه خود تفکیک نکرده است.
اما درام یک صنعت بسیار چرخهای است که مستعد رونق و رکود است. سه تامینکننده غالب امروزی، بازماندگان بازاری هستند که در دهه ۱۹۹۰ حدود ۲۰ بازیگر داشت. بیشتر آنها با افزایش سرسامآور سرمایهگذاریهای لازم برای رقابتی ماندن، از بین رفتند.
در هفتههای اخیر، هر سه شرکت برخی از بزرگترین سرمایهگذاریهایی را که این صنعت تاکنون به خود دیده است، اعلام کردهاند، از جمله آنچه دولت کره جنوبی آن را «جهش بزرگ» نامید – سرمایهگذاری مشترک سامسونگ و اسکی هاینیکس که هدف آن دو برابر کردن تولید درام کره جنوبی در عرض پنج سال است.
اگرچه بیشتر تأسیسات جدید احتمالاً قبل از سال ۲۰۳۰ به بهرهبرداری نمیرسند، اما این توسعه شامل سرمایهگذاریهایی بیش از ۲۰۰۰ تریلیون وون (۱.۵ تریلیون دلار) طی ۱۵ سال آینده خواهد بود که نگرانیها را در مورد یک چرخه رونق و رکود دیگر افزایش میدهد.
علاوه بر این افزایش عرضه، پایداری تقاضای درام نیز زیر سوال رفته است، و سرمایهگذاران در مورد اینکه آیا به اصطلاح «هایپراسکیلرها» (شرکتهای بزرگ ارائهدهنده خدمات ابری) میتوانند هزینههای تهاجمی خود در زمینه هوش مصنوعی را حفظ کنند، تردید دارند.
گزارشها مبنی بر اینکه متا قصد دارد ظرفیت محاسباتی اضافی خود را بفروشد، این نگرانی را افزایش داده است که تقاضا ممکن است پس از ساخت موج اول زیرساخت هوش مصنوعی کاهش یابد.
مایکرون
مایکرون وعده داده است که تا سال ۲۰۳۵ بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار در ایالات متحده سرمایهگذاری کند، از جمله برای کارخانههای جدید در آیداهو، نیویورک و ویرجینیا.
این شرکت همچنین در کارخانه درام خود در هیروشیما، ژاپن، و سایر عملیات جهانی مانند هند سرمایهگذاری میکند.
با این حال، برخی تحلیلگران استدلال میکنند که این چرخه با چرخههای قبلی متفاوت است. دانیل کیم، تحلیلگر مککواری در سئول، گفت: «تجربه، دشمن شماره یک شماست؛ زیرا هر چرخهای متفاوت است.»
او با اشاره به تعداد بیشتر ویفرهای سیلیکونی مورد نیاز برای ساخت حافظه با پهنای باند بالا (HBM)، که پرتقاضاترین نوع برای هوش مصنوعی است، گفت: «جریمه مصرف ویفر HBM در حال بدتر شدن است، در حالی که مقیاسبندی درام از نظر فنی دشوارتر میشود.»
کمبود درام به حدی بوده است که مشتریان قراردادهای عرضه چند ساله با سامسونگ، اسکی هاینیکس و مایکرون امضا کردهاند که نشاندهنده تمرکز بر تضمین عرضه است.
یک مدیر اجرایی در صنعت حافظه گفت که این انواع جدید قراردادها، که شامل پرداختهای اولیه است که مشتریان را به تعهدات چند ساله و کف قیمتها متعهد میکند، نشاندهنده منافع متقابل در جلوگیری از «نوسانات صنعتی است که در آن با عرضه و تقاضای بیش از حد مواجه میشویم.»
تحلیلگران خاطرنشان میکنند که ساخت کارخانههای جدید معمولاً سالها طول میکشد. ساخت پروژه یونگین اسکی هاینیکس در سال ۲۰۱۹ اعلام شد؛ انتظار میرود تولید محدود آن تنها در پایان سال ۲۰۲۷ آغاز شود. نومورا تخمین میزند که هرگونه تسریع در برنامههای ساخت و ساز موجود، حداقل پنج سال طول میکشد تا به طور معنیداری بر عرضه تأثیر بگذارد.
چانگشین مموری تکنولوژیز (CXMT)
CXMT در حال حاضر سه کارخانه تولید ویفرهای ۱۲ اینچی درام را اداره میکند و میگوید که «متعهد به گسترش مداوم ظرفیت تولید و افزایش سهم بازار جهانی خود است.»
بر اساس گزارش شرکت تحقیقاتی سمیآنالیز (SemiAnalysis)، CXMT تا پایان سال جاری ظرفیت تولید ۳۵۰,۰۰۰ ویفر جدید در ماه را خواهد داشت – نزدیک به ۳۸۵,۰۰۰ ویفر مایکرون – و تا پایان سال ۲۰۲۸ به ۵۰۰,۰۰۰ ویفر خواهد رسید.
ساخت کارخانههای جدید تنها مسئله سرمایهگذاری نیست، بلکه به اخذ مجوزها، مهندسان ماهر و کارگران ساختمانی نیز نیاز دارد. به ویژه در ایالات متحده، مایکرون برای منابع با همان مشتریان زیرساخت هوش مصنوعی که به آنها خدمات میدهد، رقابت میکند.
کوون از دانشگاه سونگکیونکوان گفت که عرضه بیش از حد در HBM کمتر محتمل است؛ زیرا این تراشهها بسیار سفارشی هستند. با این حال، او گفت که درام معمولی ممکن است از سال ۲۰۲۹ با ظرفیت مازاد مواجه شود.
بزرگترین عدم قطعیت، چین است. چانگشین مموری تکنولوژیز (ChangXin Memory Technologies) برای عرضه سهام ۹.۸ میلیارد دلاری آماده میشود که میتواند به تامین مالی توسعه ظرفیت بیشتر کمک کند و به آن در شکستن سلطه دیرینه سه بازیگر اصلی یاری رساند.
مورگان استنلی تخمین میزند که چین تا سال ۲۰۲۸ حدود ۳۰ درصد از افزایش خالص ویفرهای درام را به خود اختصاص خواهد داد که پس از کره جنوبی در رتبه دوم قرار میگیرد.
کوون گفت: «چین متغیر تعیینکننده خواهد بود. شرکتهای کرهای میگویند که سرمایهگذاریهای خود را بسته به شرایط بازار تنظیم خواهند کرد. اما اگر CXMT تهاجمیتر از حد انتظار گسترش یابد، کنترل عرضه برای آنها دشوارتر خواهد شد.»
گزارشهای اضافی از دانیل تودور در سئول، هری دمپسی در توکیو و ویلیام سندلاند در هنگ کنگ