عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به عصرایران گفت که یک کمیته فرعی شش نفره در شورای عالی امنیت ملی مسئول تصمیمگیریهای «لحظهای» در طول مذاکره بر سر تفاهمنامه اکنون منحل شده با ایالات متحده بوده است. او همچنین اعتراف کرد که هرگز با رهبر معظم ایران، مجتبی خامنهای، دیدار نکرده است.
کارشناسان بارها نقش خامنهای را زیر سؤال بردهاند؛ او از زمان مجروح شدن در همان حملهای که منجر به کشته شدن پدرش، آیتالله علی خامنهای، رهبر پیشین، در ماه فوریه شد، دیده نشده است.
در غیاب خامنهای جدید، تحلیلگران و مفسران جهانی به طور فزایندهای به محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، به عنوان مغزهای متفکر پشت مسیر تهران نگاه کردهاند.
عراقچی اعتراف کرد: «یک کمیته شش نفره متشکل از افرادی مانند رئیسجمهور، قالیباف، دبیر شورای عالی امنیت ملی و خودم وجود داشت که برای مذاکرات در لحظه تصمیمگیری میکردند، زیرا ارتباط با بالا دشوار بود.»
این کمیته که شامل همه ۱۱ عضو شورای عالی امنیت ملی نمیشود، بنا بر گزارشها تنها شامل عراقچی، مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران، قالیباف، و محمدباقر ذوالقدر دبیر شورای عالی امنیت ملی و دو نفر دیگر که نامشان فاش نشده است، میشود.
عراقچی گفت این کمیته پس از جنگ ۱۲ روزه تشکیل شد و در ابتدا توسط شهید شمخانی، از چهرههای قدیمی سپاه پاسداران ایران، اداره میشد و در ابتدا یک کمیته هستهای محسوب میشد، قبل از اینکه تحت ریاست علی لاریجانی به یک کمیته مذاکرهکننده تبدیل شود.
عراقچی اظهار داشت: «تمام بحثهای مربوط به مذاکرات در این کمیته انجام میشد و مصوبات آن دقیقاً همان رویه شورای عالی امنیت ملی را دنبال میکرد. در آنجا، عبارات جالبی درباره مذاکرهکنندگان به کار برده شد.»
وزیر امور خارجه افزود: «من تاکنون آقای مجتبی را ندیدهام و فکر نمیکنم در دوران کنونی کسی جز چند نفر او را دیده باشد. او همیشه یکی از شایستهترین رهبران محسوب میشد و تصمیم نهایی توسط مجلس خبرگان گرفته میشد. انتخاب او به جهان نشان داد که هیچ تغییری در آرمانها و اصول جمهوری اسلامی رخ نداده و نخواهد داد.»
مؤسسه مطالعات جنگ تحلیلی از اظهارات عراقچی منتشر کرد و خاطرنشان کرد که این اظهارات نقش محدود خامنهای را در تصمیمگیریها طی چند ماه گذشته نشان میدهد.
دکتر مناحم مرهوی، پژوهشگر متخصص در ایران مدرن و اسلام شیعه، به جروزالم پست گفت که او فکر میکند اظهارات عراقچی تلاشی برای جلب حمایت از خط مذاکرات او «و هدایت انتقادات بیشتر به سمت سپاه پاسداران، با این مفهوم که آنها ناخواسته به منافع خارجی خدمت میکنند» بوده است.
وزیر در طول مصاحبه تأکید کرد که ایران در حال پیروزی در جنگ است، اما از پیگیری مذاکرات برای پایان دادن یا توقف درگیری دفاع کرد. این اظهارات پس از آن مطرح شد که وال استریت ژورنال گزارش داد وحیدی در مذاکرات پاکستان بر خطوط سختگیرانهتری اصرار داشت و عراقچی و پزشکیان را نادیده گرفت.
عراقچی گفت: «جنگ باید در نقطه پیروزی به پایان برسد. جنگها یا با پیروزی نظامی مطلق یا با مذاکره به پایان میرسند. پیروزی نظامی مطلق به این معنی است که طرف مقابل دستهای خود را بالا میبرد و تسلیم میشود، مانند آنچه برای صدام اتفاق افتاد. وقتی ما قادر به انجام این کار نیستیم، باید مذاکرات برگزار شود.» او افزود: «مذاکرات باید زمانی برگزار شود که ما در جبهه نظامی برتری داریم. ادامه جنگ یک خطر بود و ما نمیتوانیم با جان مردم و سرنوشت کشور ریسک کنیم.
دستاوردهای استراتژیک ما در دو هفته اول جنگ تکمیل شد، اگرچه ما متحمل خساراتی شدیم. اگر ۱۰ روز زودتر آتشبس را پذیرفته بودیم، دستاوردهای ما همچنان پابرجا بود. ما باید محاسبه کنیم که آیا جنگ موقعیت ما را در مذاکرات بیشتر تقویت میکند یا به دلیل خسارات اضافی، موقعیت ما را تضعیف میکند؟ اگر زیرساختهای ما در وضعیتی باشد که مردم از گاز و برق محروم شوند، آیا میتوانیم در زمینه مذاکره قویتر شویم؟ بنابراین، شناخت نقطه مذاکره بسیار مهم است.»
مرهوی گفت که او فکر میکند این اظهارات نشان میدهد که کشمکش قدرت جاری در ایران «وارد مرحله جدیدی شده است» و غیاب یک رهبر مؤثر، این کشمکش را اکنون «آشکارتر» از قبل کرده است. او اظهار داشت: «من فکر میکنم این یک کشمکش قدرت است که پس از مرگ خامنهای پدر، وارد مرحله جدیدی شده است، اما تفاوت چندانی ندارد. با این حال، به دلیل غیاب یک رهبر مؤثر، تا حدودی آشکارتر شده است.»
او در پایان گفت: «نتیجه نهایی: وحیدی و همکارانش کسانی هستند که تصمیمات را میگیرند و به مذاکرهکنندگان فضای مانور میدهند تا آمریکا را فریب دهند.»