اسپیس‌ایکس آزمایش موفقیت‌آمیز استارشیپ را در بحبوحه تشدید نبرد زیست‌محیطی تکمیل کرد

اسپیس‌ایکس در طول شب جمعه تا شنبه به وقت اسرائیل، سیزدهمین پرواز آزمایشی سیستم استارشیپ (Starship) خود را با موفقیت پرتاب کرد که دومین پرواز از نسل جدید V3 آن محسوب می‌شود. این فضاپیما ۲۰ ماهواره نسل بعدی استارلینک (Starlink) را مستقر کرد، یک موتور را در فضا دوباره روشن کرد و یک فرود کنترل‌شده در اقیانوس هند را به پایان رساند.

این پرتاب پس از دو بار تعویق انجام شد. شمارش معکوس قبلی در لحظات پایانی خود متوقف شد، پس از آنکه چندین موتور تقویت‌کننده سوپر هوی (Super Heavy) طبق برنامه عمل نکردند و اسپیس‌ایکس مجبور به تعویض دو موتور شد. تلاش بعدی نیز به دلیل شرایط نامساعد آب و هوایی به تعویق افتاد. در طول پرواز تکمیل‌شده، مرحله بالایی استارشیپ بیشتر اهداف اصلی خود را محقق کرد. تقویت‌کننده مانور بازگشت خود را به پایان رساند و به منطقه فرود تعیین‌شده رسید، اما تنها پنج موتور از ۱۳ موتوری که برای کاهش سرعت فرود آن در نظر گرفته شده بودند، دوباره روشن شدند و باعث شد که با سرعت بالا به خلیج مکزیک برخورد کند، به جای اینکه طبق برنامه بر فراز آب شناور بماند.

مانند آزمایش‌های قبلی، این پرواز زیرمداری بود و یک مدار کامل به دور زمین را طی نکرد. استارشیپ از تاسیسات استاربیس (Starbase) اسپیس‌ایکس در جنوب تگزاس بلند شد، یک مسیر قوسی را در فضا طی کرد، بر فراز اقیانوس هند وارد جو شد و پس از چرخش به حالت عمودی، یک فرود کنترل‌شده را به پایان رساند.

در طول ماموریت تقریباً یک ساعته، این فضاپیما با موفقیت ۲۰ ماهواره ارتقا یافته استارلینک V3 را در فضای زیرمداری مستقر کرد. این ماهواره‌های قدرتمندتر، که برای ارائه پهنای باند بیشتر و سرعت اینترنت سریع‌تر طراحی شده‌اند، به طور خلاصه با شبکه موجود استارلینک اسپیس‌ایکس ارتباط برقرار کردند، قبل از اینکه مسیر استارشیپ را به سمت جو دنبال کرده و طبق برنامه بسوزند.

این آزمایش اولین استقرار ماهواره‌های عملیاتی V3 را نشان داد، پس از آنکه پرواز قبلی ۲۰ نسخه آزمایشی با اندازه و شکل مشابه را حمل کرده بود. اسپیس‌ایکس امیدوار است با استفاده از استارشیپ، شبکه استارلینک را با ماهواره‌های جدید گسترش دهد و در نهایت اتصال مستقیم ماهواره‌ای را به تلفن‌های همراه استاندارد در خارج از مناطق پوشش سلولی معمولی فراهم کند.

استارشیپ همچنین یک احتراق موتور در فضا را به پایان رساند و با آسیب ظاهراً محدود به سپر حرارتی خود، که پیشرفتی نسبت به آزمایش‌های قبلی بود، از جو بازگشت. سپس فضاپیما موتورهای خود را دوباره روشن کرد، به حالت عمودی درآمد و در اقیانوس هند فرود آمد و مانوری را شبیه‌سازی کرد که در آینده برای فرود در تگزاس استفاده خواهد کرد.

تقویت‌کننده سوپر هوی در بازگشت خود موفقیت کمتری داشت. پنج موتور نتوانستند دوباره روشن شوند و سرعت فرود آن را کاهش دهند، که باعث شد با سرعت بیشتری از آنچه برنامه‌ریزی شده بود به خلیج مکزیک برخورد کند. اسپیس‌ایکس اعلام کرد که هدف آن یک فرود نرم‌تر بوده است.

مشکل مشابهی در آزمایش قبلی رخ داد، زمانی که چهار موتور نتوانستند دوباره روشن شوند و تقویت‌کننده نیز به شدت به آب برخورد کرد. با وجود مشکل تقویت‌کننده، آخرین پرواز بیشتر اهداف اصلی خود را به پایان رساند و پیشرفت قابل توجهی نسبت به ماموریت‌های قبلی داشت.

اسپیس‌ایکس همچنین به دلیل برنامه‌های توسعه سایت پرتاب استارشیپ خود در جنوب تگزاس با اقدامات قانونی روبرو است.

سازمان‌های زیست‌محیطی از دادگاه فدرال درخواست کرده‌اند تا مبادله زمین بین اسپیس‌ایکس و سازمان شیلات و حیات وحش ایالات متحده را متوقف کند. بر اساس این توافق، اسپیس‌ایکس تقریباً ۳۰۰۰ دونم، حدود ۷۴۰ هکتار، از پناهگاه ملی حیات وحش دره ریو گراند سفلی (Lower Rio Grande Valley National Wildlife Refuge) را در ازای قطعات کوچکتر متعلق به شرکت در منطقه، که همه آنها به هم پیوسته نیستند، دریافت خواهد کرد.

گروه‌های زیست‌محیطی به دلیل این اقدام از سازمان شیلات و حیات وحش شکایت کرده‌اند و استدلال می‌کنند که این کار به پناهگاه آسیب می‌رساند و چندین قانون را نقض می‌کند. آنها اکنون به دنبال حکم توقف هستند تا از انجام این مبادله تا زمان تصمیم‌گیری در مورد پرونده جلوگیری کنند.

شرکت چینی اورین‌اسپیس (Orienspace) این هفته با موفقیت ماهواره‌هایی را با استفاده از یک موشک سوخت جامد به فضا پرتاب کرد. این سومین پرتاب موشک گراویتی-۱ (Gravity-1) بود و مانند دو پرتاب قبلی، از عرشه یک کشتی در دریا انجام شد.

این موشک ۹ ماهواره را حمل می‌کرد. خبرگزاری شین‌هوای چین گزارش داد که آنها طبق برنامه وارد مدارهای تعیین‌شده خود شدند، اما جزئیات بیشتری در مورد خود ماهواره‌ها ارائه نکرد.

گراویتی-۱ یک موشک نسبتاً کوچک است که ۳۰ متر یا حدود ۹۸ فوت ارتفاع دارد. این موشک می‌تواند با کمک چهار تقویت‌کننده سوخت جامد، تقریباً ۶.۵ تن متریک را به مدار پایین زمین حمل کند. برای مقایسه، فالکون ۹ (Falcon 9) اسپیس‌ایکس که با سوخت مایع کار می‌کند، می‌تواند تقریباً ۲۳ تن متریک را به مدار پایین زمین حمل کند.

اولین پرتاب گراویتی-۱ در سال ۲۰۲۴ و دومین آن در اکتبر ۲۰۲۵ انجام شد. این شرکت اعلام کرد که انتظار برای پرتاب بعدی به این طولانی نخواهد بود و انتظار می‌رود در ماه‌های آینده انجام شود.

برخلاف پرتاب‌های قبلی که تنها در چند کیلومتری ساحل انجام می‌شدند، این پرتاب در فاصله دوری از دریا، حدود ۱۷۰ کیلومتر یا ۱۰۶ مایل شرق شانگهای، صورت گرفت. پرتاب از دریا انعطاف‌پذیری بیشتری در انتخاب محل پرتاب فراهم می‌کند و خطر را برای مناطق پرجمعیت کاهش می‌دهد.

این شرکت همچنین در حال توسعه دو مدل موشک بزرگتر است. هر دو از سوخت جامد استفاده خواهند کرد و احتمالاً از کشتی‌ها در دریا پرتاب خواهند شد.

شو گوانگ‌انگ (Xu Guangang)، طراح ارشد موشک گراویتی-۱، گفت که پرتاب‌های دریایی موشک‌های سوخت جامد به ایجاد زیرساخت برای پرتاب موشک‌های سوخت مایع از دریا کمک می‌کند. او افزود که این شرکت همچنین در حال بررسی روش‌های پرتاب دیگر، از جمله استفاده از سکوهای حفاری دریایی است.

ناسا و شرکت آمریکایی دراپر (Draper) لغو یک ماموریت بدون سرنشین را که قرار بود در سمت دور ماه فرود آید، اعلام کردند.

دراپر در سال ۲۰۲۲ قراردادی با ناسا برای انجام این ماموریت در سال ۲۰۲۵ به عنوان بخشی از برنامه خدمات باربری قمری تجاری (Commercial Lunar Payload Services) برنده شد. تحت این برنامه، ناسا ماموریت‌های فرودگرهای قمری توسعه یافته توسط بخش خصوصی را تامین مالی می‌کند که قرار است آزمایش‌های ناسا را نیز به ماه ببرند.

این شرکت ۷۳ میلیون دلار بودجه دریافت کرد و با شعبه آمریکایی شرکت ژاپنی آیسپیس (ispace) برای توسعه خود فرودگر همکاری کرد. قرار بود این فرودگر در نزدیکی قطب جنوب ماه فرود آید، منطقه‌ای که ناسا به دلیل برنامه‌های خود برای ایجاد یک پایگاه دائمی در آنجا، به طور فزاینده‌ای بر آن تمرکز کرده است.

محققان برای اولین بار یک جرم سیاره‌ای را کشف کرده‌اند که تعریف ماه را برآورده می‌کند: این جرم به دور یک جرم سیاره‌ای دیگر می‌چرخد که خود به دور یک ستاره می‌چرخد.

محققان، به رهبری دانشمندان رصدخانه جنوبی اروپا (European Southern Observatory) در شیلی، این جرم را در سیستم ستاره‌ای CD-35 2722، در فاصله حدود ۷۳ سال نوری، پیدا کردند. ستاره آن بسیار کوچکتر از خورشید است.

به دور آن ستاره یک کوتوله قهوه‌ای (brown dwarf) می‌چرخد، جرمی که برای سیاره بودن بسیار بزرگ و برای ستاره بودن بسیار کوچک است. این کوتوله قهوه‌ای جرمی حدود ۳۰ برابر مشتری دارد.

هنگامی که محققان تغییرات در چرخش آن را اندازه‌گیری کردند، جرم دیگری را در حال چرخش به دور آن تشخیص دادند. به نظر می‌رسد آن جرم نیز از مشتری پرجرم‌تر و از گاز تشکیل شده است. این کشف هنوز منتظر تأیید نهایی از طریق اندازه‌گیری‌های اضافی است.

کوین هوی (Kevin Hoy)، که رهبری این مطالعه را بر عهده داشت، گفت که این جرم به اندازه کافی عظیم است که به عنوان یک سیاره واجد شرایط باشد، اما چون به دور جرم دیگری می‌چرخد که خود به دور یک ستاره می‌چرخد، محققان آن را یک ماه در نظر می‌گیرند. با این حال، او خاطرنشان کرد که این جرم تفاوت زیادی با ماه‌های کوچک و سنگی موجود در منظومه شمسی ما دارد.

فضانوردان در ماموریت‌های طولانی‌مدت، در شرایط ریزگرانش (microgravity)، توده عضلانی و استخوانی خود را از دست می‌دهند. این پدیده برای دهه‌ها شناخته شده است، اما در مورد فرآیندهای سلولی و مولکولی که باعث آن می‌شوند، اطلاعات بسیار کمی وجود دارد.

یک مطالعه جدید به رهبری دانشمندان دانشگاه توکیو و موسسه ریکِن (Riken) ژاپن نشان داد که میتوکندری (mitochondria)، اندامک‌های مسئول تولید انرژی در سلول‌ها، مقصر هستند.

مطالعات قبلی نیز نشان داده بودند که میتوکندری ممکن است مسئول برخی از اثرات ریزگرانش بر بدن باشد. مطالعه جدید این فرآیند را بیشتر محدود می‌کند و به تولید پروتئین میتوکندریایی اشاره دارد.

بیشتر DNA ما در هسته سلول متمرکز شده است، اما میتوکندری نیز DNA خاص خود را دارد که دستورالعمل‌هایی برای تولید پروتئین‌های خاص را حمل می‌کند.

مطالعه‌ای که یک دهه پیش بر روی کرم‌هایی که به فضا فرستاده شده بودند انجام شد، نشان داد که قرار گرفتن در معرض ریزگرانش بر رونویسی DNA (DNA transcription) تأثیر می‌گذارد، فرآیندی که در آن بخش‌های کوتاه DNA به مولکول‌های RNA پیام‌رسان (messenger RNA) کپی می‌شوند که به عنوان الگو برای تولید پروتئین عمل می‌کنند.

در مطالعه جدید، فضانوردان در ایستگاه فضایی بین‌المللی، کشت‌هایی از سلول‌های انسانی را که توسط محققان آماده شده بودند، رشد دادند. هر کشت برای ۲۴ یا ۴۸ ساعت رشد داده شد و سپس منجمد شد.

کشت‌های کنترل دقیقاً همان درمان را دریافت کردند اما در یک سانتریفیوژ (centrifuge) در ایستگاه نگهداری شدند که گرانش زمین را شبیه‌سازی می‌کرد.

هنگامی که کشت‌های منجمد به زمین بازگشتند، محققان دریافتند که میتوکندری در سلول‌های در معرض ریزگرانش، RNA پیام‌رسان کمتری نسبت به سلول‌های کنترل داشتند و پروتئین‌های کمتری تولید می‌کردند.

اثر مشابهی، هرچند از نظر آماری کمتر معنی‌دار، در سلول‌های کرم که تا چهار روز در شرایط ریزگرانش رشد کرده بودند، مشاهده شد.

در آزمایش‌های اضافی روی زمین، محققان از یک کلینوستات (clinostat)، دستگاهی که شرایط گرانش کاهش‌یافته را شبیه‌سازی می‌کند، استفاده کردند. آنها دریافتند که تولید پروتئین میتوکندریایی با هر روز اضافی در این شرایط کاهش می‌یابد.

گام بعدی بررسی اثرات خاص ریزگرانش بود: اینکه میتوکندری کدام پروتئین‌ها را از تولید باز می‌دارد و چه چیزی این فرآیند را آغاز می‌کند، یا اینکه سلول‌ها چگونه حس می‌کنند که در ریزگرانش قرار دارند.

محققان گمان می‌کردند که چسبندگی سلول به سلول یکی از فرآیندهای درگیر است. سلول‌ها در بافت از طریق پروتئین‌های روی سطح خود به سلول‌های همسایه متصل می‌شوند.

هنگامی که محققان پروتئین‌هایی را که پیوندهای سلول به سلول را تقویت می‌کنند به کشت‌های سلول‌های انسانی و موش اضافه کردند، دریافتند که اثر بر میتوکندری ناپدید شد. میتوکندری در سلول‌هایی که در کلینوستات قرار داده شده بودند، به طور عادی به تولید پروتئین ادامه دادند.

در مقابل، درمان کشت‌ها با پروتئین‌هایی که چسبندگی سلول به سلول را مختل می‌کنند، باعث کاهش قابل توجهی در تولید پروتئین میتوکندریایی شد.

توماس کوریدون (Thomas Corydon)، زیست‌شناس فضایی در دانشگاه آرهوس (Aarhus University) دانمارک که در این مطالعه شرکت نداشت، گفت که ریزگرانش به کاهش یا تغییر بیان ژن (gene expression) معروف است و این تحقیق شواهدی از چگونگی وقوع این امر در سطح پروتئین ارائه می‌دهد. او افزود که این یافته‌ها می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر فضانوردان و آمادگی برای ماموریت‌های فضایی داشته باشد.

شینتارو ایواساکی (Shintaro Iwasaki)، رهبر تیم تحقیقاتی، افزود که دانشمندان اکنون در حال جستجوی داروها یا سایر مولکول‌های کوچک هستند که می‌توانند تولید پروتئین میتوکندریایی را فعال کنند. آنها امیدوارند چنین درمانی بتواند تحلیل رفتن عضلات و استخوان‌ها را در طول ماموریت‌های فضایی طولانی‌مدت کند کند.

محققان همچنین امیدوارند این رویکرد بتواند به درمان بیماری‌هایی مانند سارکوپنی (sarcopenia) کمک کند، که باعث از دست دادن توده عضلانی، به ویژه در افراد مسن می‌شود.

• اتای نِوو، موسسه آموزش علوم دیویدسون، بازوی آموزشی موسسه علوم وایزمن