محققان دانشگاه ویسکانسین-مدیسون و پرینستون در ایالات متحده دریافتند که بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴، مقادیر زیادی اورانیوم به عنوان بخشی از زنجیره تأمین کبالت این کشور، از جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) استخراج، غلیظ و صادر شده است. برآوردها نشان میدهد که ۲,۰۰۰ تا ۵,۰۰۰ تن متریک (۴.۴ تا ۱۱ میلیون پوند) ماده رادیواکتیو صادر شده است، حتی با وجود اینکه کنگو دههها است که تولید اورانیوم را گزارش نکرده است.
اورانیوم به عنوان یک ماده رادیواکتیو، هم برای تولید انرژی بدون کربن و هم برای ساخت سلاحهای هستهای مفید است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) بر جابجایی اورانیوم طبیعی و همچنین کیک زرد (اورانیوم غلیظشده) نظارت میکند تا اطمینان حاصل شود که این ماده منحصراً برای اهداف صلحآمیز استفاده میشود و استانداردهای سختگیرانه ایمنی و امنیتی جهانی در طول حمل و نقل آن رعایت میگردد.
برای اطمینان از انطباق با معاهدات عدم اشاعه، آژانس بینالمللی انرژی اتمی اصرار دارد که کشورهای صادرکننده و واردکننده، نقل و انتقالات را به این آژانس گزارش دهند و موجودی مواد هستهای قابل ردیابی باقی بماند. با توجه به تولید سالانه ۵۵,۰۰۰ تا ۶۵,۰۰۰ تن اورانیوم طبیعی، میزان اورانیوم صادرشده از کنگو بدون اطلاع آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اهمیت زیادی پیدا میکند.
جمهوری دموکراتیک کنگو منبع اصلی کبالت در جهان است، مادهای کلیدی در راستای گذار سیاره به منابع انرژی پاکتر. از وسایل نقلیه الکتریکی (EVs) گرفته تا نیروگاههای انرژی خورشیدی و بادی، همه فناوریهای انرژی پاک برای ذخیره انرژی به باتریهای لیتیوم-یون متکی هستند.
کبالت در باتری لیتیوم-یون حیاتی است، زیرا کاتد (الکترود مثبت) را تشکیل میدهد که چگالی انرژی بالا و پایداری را به باتری میبخشد. منطقه کمربند مس در کنگو جایی است که بیشتر کبالت جهان از آنجا تأمین میشود. با این حال، در این منطقه، کبالت به طور طبیعی با اورانیوم همراه است.
رایان مانزوک، محقق دانشگاه ویسکانسین-مدیسون و دانشگاه پرینستون که در این کار مشارکت داشته است، توضیح داد: «هنگامی که شرکتها به طور خاص برای کانی کبالت در این منطقه معدنکاری میکنند، مقادیر نسبتاً بالایی اورانیوم نیز استخراج میکنند، زیرا اورانیوم همراه کبالت است.»
«و هنگامی که در نزدیکی مکانی که قبلاً برای اورانیوم معدنکاری میشده است، کبالت استخراج میکنید، که در مورد کنگو صادق است، ممکن است مقدار زیادی اورانیوم با آن همراه باشد.»
مگر اینکه اورانیوم از کبالت جدا شود، در طول استخراج و فرآوری همراه آن باقی میماند و به عنوان ماده خام صادر میشود.
چین میزبان حدود ۹۵ درصد از پالایشگاههای کبالت جهان است. بنابراین، بخش عمدهای از این اورانیوم به چین ارسال شده است. ۲,۰۰۰ تا ۵,۰۰۰ تن متریک اورانیوم تخمینزده شده برای تولید ۶۰۰ تا ۱,۵۰۰ کلاهک هستهای کافی است. این مطالعه نشان داده است که اگر برای اهداف صلحآمیز استفاده شود، میتواند یک راکتور آب سبک را تا ۲۵ سال سوخترسانی کند.
سباستین فیلیپ، کارشناس امنیت هستهای و استادیار دانشگاه ویسکانسین-مدیسون، افزود: «از آنجایی که این اورانیوم اعلامنشده و به طور رسمی به عنوان استخراجشده گزارش نشده است، هیچ محدودیتی برای استفاده نهایی آن وجود ندارد. این اورانیوم میتواند در یک برنامه انرژی هستهای غیرنظامی یا در یک برنامه نظامی به کار رود، زیرا هیچکس نمیپرسد این اورانیوم به کجا میرود. این در اسناد رسمی ثبت نشده است.»
محققان فکر نمیکنند که این کار عمداً انجام شده باشد، اما حجم اورانیوم صادرشده بدون دخالت آژانس بینالمللی انرژی اتمی نگرانیهایی را ایجاد میکند. این تیم همچنین تخمین میزند که بین ۱,۰۰۰ تا ۴,۰۰۰ تن متریک اورانیوم در باطلههای معدنی – جریان پسماند حاصل از معدنکاری – رها شده است که نگرانیهای بهداشتی را برای معدنچیان و جوامع نزدیک معادن ایجاد میکند.
فیلیپ در بیانیه مطبوعاتی نتیجهگیری کرد: «بر اساس آنچه یافتیم، فکر میکنم نیاز به یک ممیزی ملی گسترده از معدنکاری در کنگو و قوانین جدید برای جداسازی اورانیوم از زنجیره تأمین کبالت وجود دارد. همچنین نیاز به مکانیسمهای نظارت و پایش برای اطمینان از انجام این کار به شیوهای مسئولانه از نظر زیستمحیطی وجود دارد.»
یافتههای این تحقیق در نشریه Nature Communications منتشر شد.