.
در ماههای اخیر، در بحبوحه آشفتگی جنگ و بازسازی رهبری تندرو کشور، گسل فرهنگی در ایران دوباره پدیدار شده است: چگونه و آیا باید حجاب اجباری زنان را اجرا کرد.
.
در اوج درگیری با ایالات متحده در سال جاری، زنان بدون روسری اغلب در تجمعات حامی دولت و در رسانههای دولتی دیده میشدند. دولت و نیروهای امنیت داخلی مسائل مهمتری برای رسیدگی داشتند.
.
در یک ویدئو، زنی بیحجاب که پرچم ایران را حمل میکرد، گفت که همسرش در ارتش است و او به او افتخار میکند.
.
اما در هفتههای اخیر، درخواستها برای بازگرداندن رویکرد سختگیرانه در مورد آنچه روحانیون و سیاستمداران محافظهکار «برهنگی عمومی» مینامند، افزایش یافته است.
.
بسیاری از زنان ایرانی آشکارا این قانون را نادیده میگیرند – و به نظر میرسد مقامات در حال حاضر از راهاندازی سرکوب گسترده واهمه دارند. به نظر میرسد رژیم اولویتهای فوریتری دارد – ارائه درگیری با ایالات متحده به عنوان یک مبارزه وجودی، مدیریت پیامدهای عمیق اقتصادی و سازماندهی مجدد دستگاه امنیتی تحت رهبری مجتبی خامنهای.
.
با این حال، رسانههای دولتی داستانهایی را در مورد کافهها و سایر کسبوکارهایی که به دلیل عدم رعایت قوانین پوشش مجبور به تعطیلی شدهاند، برجسته کردهاند. بررسی سیانان از مقالات رسانههای ایرانی در پایان ماه گذشته، نمونههایی را در شش شهر از جمله تهران نشان داد.
.
چهار سال پیش، جنبش اعتراضی «زن زندگی آزادی» پس از مرگ مهسا امینی، زن جوانی که به اتهام بدحجابی در بازداشت پلیس جان باخت، شعلهور شد. این جنبش به شدت سرکوب شد.
.
عفو بینالملل در پایان سال ۲۰۲۴ گزارش داد که مقامات ایرانی «از طریق سرکوب فزاینده خشونتآمیز کسانی که قوانین سختگیرانه حجاب اجباری را نادیده میگیرند»، علیه زنان و دختران جنگ به راه انداختهاند.
.
اما این اعتراضات پیامدهای ماندگاری داشت. با وجود هشدارهای مکرر و اجرای پراکنده، نافرمانی گستردهای از مقررات رسمی، به ویژه در میان زنان جوان ایرانی، وجود دارد.
.
به گفته گروه حقوق بشری هرانا، در ۱۹ ژوئیه، دستکم هفت کافه و رستوران در تهران به دلیل عدم اجرای حجاب اجباری تعطیل شدند. این گروه همچنین لیستی از حسابهای رسانههای اجتماعی را که به دلیل نادیده گرفتن کدهای پوشش عمومی مسدود شدهاند، گردآوری کرده است.
.
هرانا گفت که مقامات از مفاهیم مبهمی مانند «نقض هنجارها»، «نقض عفت» و «عدم رعایت شئونات اسلامی» در پیگرد متخلفان استفاده میکنند. اما در یک مورد در این ماه، این گروه گفت که یک بوتیک «به دلیل کشف حجاب» تعطیل شده است، بدون ارائه جزئیات بیشتر.
.
روز دوشنبه، دادستانی تهران اعلام کرد که علیه تخلفات و جرایم «بیعفتی» در برخی کافهها و رستورانهای تهران، و همچنین مغازههایی که لباسهای «نامتعارف» یا نامناسب میفروشند، اقدامات جدی انجام خواهد داد.
.
خبرگزاری مهر به نقل از رئیس دادگستری استان گزارش داد که در استان خراسان جنوبی، ۱۰ کافه به دلیل نقض «هنجارهای اجتماعی و قوانین حجاب اجباری» تعطیل شدهاند.
.
کارزار بیوقفه رسانههای دولتی در این زمینه اغلب به امامان جمعه اشاره میکند که اصرار دارند حجاب بخشی از هویت فرهنگی ایران است و زنان باید عفت را رعایت کنند.
.
محمدجواد حاجعلیاکبری، امام جمعه تهران، ادعا کرد که تلاشهای سازمانیافتهای برای ترویج «برهنگی» وجود دارد و به برخی افراد پول پرداخت میشود تا با پوشش «نامناسب» در اماکن عمومی ظاهر شوند.
.
موارد برجستهای نیز وجود داشته است. در ماه ژوئن، پرستو احمدی، خواننده محبوب ایرانی، به همراه هشت نفر از اعضای گروه و تیم تولیدش، در قم به ۷۴ ضربه شلاق و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم شدند. احمدی در سال ۲۰۲۴ در رویدادی که به صورت زنده در کانال یوتیوب خود پخش کرده بود، با شانههای برهنه و موهای بدون پوشش ظاهر شده بود.
.
اتهامات شامل «توهین به عفت عمومی از طریق تولید و انتشار محتوای مبتذل و غیراخلاقی در پلتفرمهای فضای مجازی» بود.
.
تندروها فشار بر مقامات را افزایش میدهند. حسین شریعتمداری، سردبیر روزنامه کیهان، نوشت که اجرای حجاب هم یک وظیفه قانونی و هم یک وظیفه دینی برای مسئولان است.
.
یک برنامه تلویزیونی – «پارک وی» – که برای شهرداری تهران تولید میشود، چندین قسمت را به موضوع پوشش زنان اختصاص داده و خواستار اقدام علیه کسانی شده است که کدهای پوشش تایید شده را نادیده میگیرند. یکی از آنها گفت که «رفتارهای نامتعارف نباید توسط هیچ کس در اماکن عمومی مانند پارکها به نمایش گذاشته شود.»
.
زنان نیز برای مطالبه حجاب بسیج شدهاند. در یک تجمع کوچک در اصفهان در این هفته، روی یک پلاکارد نوشته شده بود: «نتانیاهو: زنان بیحجاب سربازان رایگان ما هستند.»
.
نتانیاهو چنین اظهارنظری را به طور رسمی نکرده است، اما این شعار بازتاب یک روایت گستردهتر است که توسط تندروهای ایرانی ترویج میشود و زنانی را که حجاب نمیپوشند، دستکم بیوفا به کشورشان معرفی میکند.
.
اما شواهد زیادی وجود دارد که بسیاری از زنان ایرانی از کارزارهای رسمی نمیترسند.
.
ویدئوهای رسانههای اجتماعی نشان میدهند که زنان جوان با کلاه ایمنی، اما بدون روسری، سوار بر اسکوتر هستند. دولت هنوز به وعده خود مبنی بر صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان عمل نکرده است.
.
این ویدئوها شامل کاروانهایی از زنان جوان سوار بر اسکوتر در تهران و سایر شهرها است. یک پست اینستاگرام گروهی از زنان را نشان میدهد که اعلام میکنند: «ما دختران موتورسوار شیراز هستیم! دختران شیراز، بزن بریم!»
.
یک حساب اینستاگرام دیگر ویدئویی از حدود ۲۰ موتورسوار زن در شهر مرکزی اصفهان منتشر کرد و آن را «بزرگترین رویداد موتورسواری زنان در اصفهان» توصیف کرد.
.
مانند بسیاری از مسائل اجتماعی و فرهنگی در ایران، به نظر برخی، پوشیدن حجاب در زمان جنگ و بحران اقتصادی یک اولویت نابجا است.
.
به نظر میرسد این شامل مسعود پزشکیان، رئیسجمهور نیز میشود. او با اشاره به مصاحبهای با یک روحانی محافظهکار گفت: «آن روحانی به حجاب اشاره کرد… خب، محلهها و مساجد وجود دارند – بروید و آنجا روی آن کار کنید! آیا واقعاً میتوانید رفتار مردم را از طریق قوانین تغییر دهید؟»
.
پزشکیان در ادامه گفت که دخترش گاهی با او مخالف است.
.
او پرسید: «آیا این به معنای آن است که باید او را مجبور کنم؟!»
.
«تغییر رفتار یک مسئله فرهنگی است؛ مربوط به باور است. شما نمیتوانید با زور در مردم باور ایجاد کنید.»
.
غلامعلی جعفرزاده ایمنآبادی، نماینده سابق مجلس، استدلال کرد که مقامات باید به جای حجاب، بر تورم و معیشت تمرکز کنند.
.
و یک رسانه غیررسمی مقالهای با عنوان: «تحریک به یک مردم خسته از جنگ - چه چیزی پشت بازگشت گشتهای حجاب و تعطیلی کسبوکارهاست؟» منتشر کرد.
.
مقامات ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷، ابتدا زنان را به پوشیدن حجاب تشویق کردند. پیش از آن، سلطنت تصویری سکولارتر و غربیتر از زنان را ترویج میکرد.
.
ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی ایران، حضور زنان در اماکن عمومی بدون «حجاب اسلامی» را جرمانگاری میکند، اگرچه دقیقاً مشخص نمیکند که این به چه معناست. یک قانون بسیار سختگیرانهتر که در سال ۲۰۲۴ تصویب شد، یک سیستم گستردهتر از مجازاتهای فزاینده و نظارت را معرفی میکرد، اما اجرای آن پس از مداخله شورای عالی امنیت ملی متوقف شد.
.
این امر تندروها را خشمگین کرده است. محمدتقی نقدعلی، یکی از نمایندگان مجلس ایران، این هفته گفت: «ما وضعیت برهنگی و فساد عمومی را در میان خود میبینیم… اسرائیل و آمریکا نمیتوانند ما را نابود کنند، اما این تباهی که فرهنگ دینی ما را فرا گرفته و برهنگی را به شکلی فاجعهبار و گسترده در جامعه گسترش میدهد، این کار را خواهد کرد.»
.
اما رژیم با احتیاط عمل میکند – در حال حاضر.
.
یک زن ۶۰ ساله تهرانی به سیانان گفت: «آنها هنوز جرأت نمیکنند به مردم در خیابان چیزی بگویند. دختران در تهران با تاپهای کوتاه، شورت و انواع لباسها بیرون میروند و روسری عملاً دیگر وجود ندارد.»
.
«فکر نمیکنم آنها بتوانند این دختران را دوباره مجبور به پوشیدن روسری کنند. اما باز هم، این همان چیزی بود که ما در زمان انقلاب فکر میکردیم. هرگز فکر نمیکردیم که آنها بتوانند ما را مجبور به پوشیدن آنها کنند، اما در نهایت، این کار را کردند.»