آنکارا — ترکیه از مذاکرات اسرائیل و سوریه با میانجیگری آمریکا استقبال کرده، اما بدبین است که اسرائیل آماده پذیرش یک دولت سوریه قدرتمند با پشتیبانی آنکارا باشد.
وزیر خارجه سوریه، اسعد الشیبانی، و رئیس موساد، رومان گوئوفمن، روز یکشنبه گذشته در اردن و تحت میانجیگری آمریکا مذاکراتی را برگزار کردند که هدفشان کاهش تنشها و احیای مذاکرات امنیتی اسرائیل و سوریه بود. این گفتگوها همچنین به تنشهای اسرائیل-ترکیه پس از حمله ۱۸ اوت اسرائیل به پایگاه ابو الضهور در شمال سوریه، تقریباً ۷۰ کیلومتر (۴۳ مایل) از مرز ترکیه، پرداخت.
نزدیکی حملات به مرز ترکیه، ترسها را درباره رویارویی مستقیم میان اسرائیل و ترکیه افزایش داده است. در حالی که طرف اسرائیلی به تلاشهای ادعایی ترکیه برای استقرار فناوریهای نظامی پیشرفته در پایگاه هوایی نظامی متروکه اشاره کرد، آنکارا این ادعا را رد کرد و نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، را به انجام این حملات برای تقویت جایگاه سیاسیاش پیش از انتخابات سراسری پارلمانی در کشور در ماه اکتبر متهم کرد.
این تنشها واشنگتن را بر آن داشت تا تلاشهای کاهش تنش میان ترکیه و اسرائیل را تشدید کند.
یک مقام امنیت ملی ترکیه که به شرط ناشناس بودن با آل-مونیتور صحبت کرد، گفت آنکارا از مذاکرات سوریه-اسرائیل با واسطهگری آمریکا پشتیبانی میکند، اما آیا دو طرف به طور مساوی به توافقی امنیتی متعهد هستند که نقض نکنند، مورد پرسش است.
«ما حسن نیتی را که در سمت سوریه، با دولت الشرع، میبینیم، در سمت دولت نتانیاهو نمیبینیم»، این مقام به آل-مونیتور گفت.
این مقام گفت که در حالی که ترکیه خواهان سوریهای آباد، پایدار و کارآمد است، اسرائیل تاکنون متعهد به چشماندازی مشابه نشده است.
اسرائیل همچنان به شدت نگران پیشینه اسلامگرایانه رئیسجمهور سوریه، احمد الشرع، است و روابط نظامی رو به گسترش میان آنکارا و دمشق را تهدیدی بالقوه بلندمدت امنیتی میبیند. ترکیه و سوریه در اوت ۲۰۲۵ یک یادداشت تفاهم همکاری نظامی امضا کردند، بر اساس آن آنکارا در حال حاضر آموزش، مشاوره و پشتیبانی فنی را به نیروهای سوریه ارائه میدهد تا به بازسازی ظرفیت نظامی کشور کمک کند.
خطوط قرمز اسرائیل
آنکارا مذاکرات را عمدتاً ابزاری برای مدیریت تنشها و جلوگیری از رویارویی تصادفی ترکیه-اسرائیل در سوریه میبیند، نه فرآیندی که احتمالاً اختلافات راهبردی عمیقتر دو کشور را حل کند. این اختلافات حول محور پشتیبانی ترکیه از بازسازی دولت و ظرفیت نظامی سوریه و عزم اسرائیل برای حفظ آزادی عمل خود میچرخد.
با این حال، کارشناسان میگویند که مذاکرات اسرائیل و سوریه بعید است منجر به توافقی شود که در آن اسرائیل بازسازی یک ارتش سوریه مستقل با قابلیتهای معنادار را بپذیرد.
«ترکیه نیز موافق توافقی بین دو طرف است که حاکمیت سوریه را محترم بشمارد»، اومر اونهان، سفیر سابق ترکیه در دمشق، به آل-مونیتور گفت.
«اما اسرائیل به دنبال توافق معقولی با سوریه نیست. آنها سیاستی را دنبال میکنند که هدفش جلوگیری از سرپا گرفتن سوریه است و حاکمیت سوریه را محترم نمیشمارند»، او افزود.
مسئولان امنیتی اسرائیل بارها هشدار دادهاند که استقرار رادار و پدافند هوایی ترکیه در سوریه میتواند آزادی عمل نیروی هوایی اسرائیل، از جمله توانایی استفاده از فضای هوایی سوریه برای عملیات علیه ایران را محدود کند. ارتش سوریه توانمندتر، بهویژه یکی مجهز به رادار مدرن، پدافند هوایی و سیستمهای فرماندهی با پشتیبانی ترکیه، میتواند این مأموریتها را پیچیده کرده و برتری عملیاتی بزرگ اسرائیل را کاهش دهد.
«[اسرائیل] نمیخواهد سوریه ارتش خود را بازسازی کند»، جاشوا لندیس، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه اکلاهما، به آل-مونیتور گفت. «و اصرار دارد که خطوط قرمزی دارد تا از کمک ترکیه به سوریه برای بازسازی ارتش خود جلوگیری کند.»
یک منبع امنیتی اسرائیلی به آل-مونیتور گفت که حمله به ابو الضهور بر اساس اطلاعات خاصی بود که نشان میداد دمشق استقرار ترکیه در شمال سوریه را مجاز دانسته است، که ممکن است شامل سیستمهای راداری باشد.
ترکیه و اسرائیل در آوریل ۲۰۲۵ بر سر مکانیسمی برای جلوگیری از درگیریها یا سوءتفاهمهای تصادفی میان نیروهای عملیاتیشان در سوریه توافق کردند.
خطوط داغ نظامی و پروتکلهای عدم تعارض برقرارشده از طریق آن مذاکرات، به جلوگیری از نزدیک شدن بیش از حد نیروهای ترکیه و اسرائیل به یکدیگر کمک کرده بودند؛ ترکیه از مناطقی در جنوب سوریه که نیروهای اسرائیلی مستقر هستند دوری میکرد و اسرائیل از مناطق شمالی که نیروها و داراییهای نظامی ترکیه در آنجا متمرکز هستند، اجتناب مینمود.
پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای اسرائیلی فراتر از منطقه بلندیهای جولان که در سال ۱۹۸۱ یکجانبه الحاق شده بود، به منطقه حائل تحت نظارت سازمان ملل و سایر بخشهای جنوب غربی سوریه حرکت کردند و در ابتدا نگرانیهای امنیتی مربوط به نزدیک شدن گروههای اسلامگرا همسو با الشرع به مرز آن را دلیل این اقدام بیان کردند. مقامات اسرائیلی همچنین گفتند که حضور نظامی و حملات آنها برای محافظت از اقلیت دروزی سوریه که پیوندهای مذهبی و خانوادگی نزدیکی با حدود ۱۲۰ هزار شهروند دروزی اسرائیل، بسیاری از آنها که در ارتش اسرائیل خدمت میکنند، دارد، انجام میشود.
با این حال، آنکارا معتقد است که حملات اسرائیل به ابو الضهور نشان میدهد که خطوط قرمز آنها در سوریه فراتر از جنوب گسترش یافته و مناطق سراسر کشور، از جمله مناطق بسیار نزدیکتر به مرز ترکیه را پوشش میدهد.
انتظار آنکارا برای رأیگیری اسرائیل
با این حال، ترکیه احتمالاً لحن کنترلشده خود را نسبت به حملات اسرائیل در سوریه تا زمان انتخابات اسرائیل حفظ خواهد کرد، زیرا آنکارا معتقد است که تشدید تندتر میتواند به نفع نتانیاهو تمام شود و به او اجازه دهد تا بر تهدیدات امنیتی منطقهای شدیدتر کمپین کند.
ترکیه «به اندازه کافی باتجربه است که بازیهای چهرههایی مانند نتانیاهو که هدفشان تضعیف صلح و ثبات در منطقه ما است را قبول نکند»، برهانالدین دوران، رئیس اداره ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه، هفته گذشته پس از حملات گفت.
با این حال، بعید است ترکیه از تلاشهای خود برای بازسازی ارتش سوریه دست بردارد. آنکارا نزدیکترین متحد منطقهای دولت سوریه است و حفظ نفوذ خود در دمشق را بخش مرکزی سیاست پس از جنگ خود قرار داده است.
«اردوغان مصمم است نفوذ ترکیه را در منطقه، بهویژه در مدیترانه شرقی، گسترش دهد»، لندیس گفت.
فراتر از منافع امنیتی در سوریه، آنکارا دمشق را شریقی فزاینده اهمیت در مدیترانه شرقی میبیند، جایی که اسرائیل همکاریهای دفاعی و سیاسی خود را با یونان و قبرس گسترش داده است.
ترکیه اختلافات طولانیمدتی با یونان و قبرس بر سر مرزهای دریایی، اکتشاف انرژی و حقوق سرزمینی در منطقه دارد. هماهنگی نزدیکتر با دمشق، از جمله امکان توافق تعیین مرز دریایی در آینده، میتواند موقعیت آنکارا را در این اختلافات تقویت کرده و شریک منطقهای دیگری را به استراتژی مدیترانه شرقی آن اضافه کند.
«ترکیه از این مبارزه دست نخواهد کشید. آنها مصمم هستند سوریه را تقویت کنند، ارتش آن را بسازند و اسرائیل را در منطقه بازدارند»، لندیس گفت.
اینکه ترکیه و اسرائیل تا چه حد میتوانند رقابت خود در سوریه را مهار کنند، ممکن است به نتیجه انتخابات اکتبر اسرائیل نیز بستگی داشته باشد. آنکارا استدلال کرده است که نتانیاهو از تنشهای منطقهای شدیدتر سود سیاسی برده و تاکنون از گامهایی که ممکن است رویارویی را بیشتر تشدید کند، پرهیز کرده است.
آنکارا همچنین انتخابات اکتبر اسرائیل را تأثیرگذار بر لحن و دامنه سازش میداند، نه حذف اختلاف زیربنایی. حتی تحت یک دولت اسرائیلی دیگر، تنشها بر سر بازسازی نظامی سوریه، نفوذ ترکیه و خطوط قرمز امنیتی اسرائیل احتمالاً پابرجا خواهند ماند.
این مقام گفت که وضعیت میتواند متفاوت به نظر برسد اگر گادی آیزنکوت، رئیس سابق ستاد مشترک و رقیب اصلی نتانیاهو، در انتخابات پیروز شود، اما آنکارا فرض نمیکند که تغییر دولت به طور خودکار به تغییر بزرگ در سیاست اسرائیل نسبت به سوریه منجر شود. نظرسنجی جدید کانال ۱۲ اوایل این هفته نشان داد که حزب یاشار آیزنکوت با ۲۵ کرسی در برابر ۲۱ کرسی لیکود نتانیاهو پیشرو است و بلوک اپوزیسیون نیز در اردوگاه راستگرای نخستوزیر پیشی گرفته است.
«ما باید صبر کنیم و ببینیم»، این مقام گفت.