متحد یمنی ایران، انصارالله—که به طور گسترده با نام حوثیها شناخته میشود—بار دیگر با حملات شدیدتر خود به عربستان سعودی و عملیات برقآسا علیه نیروهای رقیب در زمین، جهان را شگفتزده کرد و محور مقاومت را در کنترل یکی دیگر از نقاط حساس تجارت انرژی جهانی قرار داد.
انصارالله پس از اثبات توانایی اختلال در کشتیرانی بینالمللی از طریق حملات قبلی به کشتیها در دریای سرخ و آبهای مجاور، اکنون بر تنگه بابالمندب، راهرو حیاتی به کانال سوئز، مسلط است؛ اهمیت استراتژیک این تنگه به دلیل محاصرههای متقابل ایرانی و آمریکایی در تنگه هرمز دوچندان شده است.
این خبر بدی هم برای عربستان سعودی است که اکنون با حمله مشکوک گروه دیگری تحت حمایت ایران در عراق که خط لوله شرق-غرب آن را آسیب رساند، دستوپنج نرم میکند، و هم برای مصرفکنندگان آمریکایی که قرار است با افزایش هزینههای سوخت به دلیل ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که هرجومرج را در بازار نفت و گاز ایجاد کرده، مواجه شوند.
اما سناریوی فاجعهبارتری وجود دارد که گزینههای واشنگتن و ریاض را محدود میکند، به ویژه احتمال حمله یا مداخله تمامعیار برای نجات دولت به رسمیت شناخته شده بینالمللی یمن که روز به روز بیشتر تحت فشار قرار میگیرد.
«هیچیک از این دو کشور مشتاق ارسال نیروهایشان برای مرگ دستهجمعی نیستند و ترجیح میدهند بر قدرت هوایی برتر تکیه کنند، که بارها به عنوان ابزاری ناکافی برای حفظ سرزمین در یمن و سایر نقاط اثبات شده است»، آنل شلاین، مقام سابق وزارت خارجه آمریکا که اکنون به عنوان پژوهشگر در برنامه خاورمیانه مؤسسه کویینسی برای ایالت مسئول عمل میکند، به نیوزویک گفت.
«در صورتی که عربستان سعودی آمریکا را متقاعد کند که ائتلافی چندملیتی را برای انجام عملیات زمینی در یمن رهبری کند، به سرعت با همان پویاییهایی روبرو خواهد شد که در عراق و به ویژه افغانستان دیده شد؛ جایی که زمین امکان فعالیت شورشیان را فراهم میکند، در حالی که اشغالگر خارجی سرانجام تسلیم شده و خارج میشود»، شلاین افزود.
مشابهتهایی با ویتنام و افغانستان
قطعاً این اولین باری نخواهد بود که یک قدرت خارجی در دستیابی به اهداف خود در یمن شکست میخورد.
عربستان سعودی پس از تصرف صنعا توسط انصارالله، در مارس ۲۰۱۵ ائتلافی را برای مداخله در این کشور رهبری کرد که به نیروهای دولتی اجازه داد در جنوب بازگروهبندی شوند، اما در اخراج گروه شورشی از کنترل حدود یک سوم کشور و ۸۰ درصد جمعیت آن ناکام ماند.
آتشبس میانجیگری شده توسط سازمان ملل در آوریل ۲۰۲۲ خطوط مقدمه جنگ داخلی را تا آخرین جرقهها منجمد نگه داشت؛ جرقههایی که با حمله هوایی عربستان به فرودگاه صنعا در ژوئیه آغاز شد، سپس حملات انتقامجویانه انصارالله و پیشروی سریع این گروه علیه نیروهای دولتی یمن در امتداد ساحل غربی رخ داد.
دههها قبل، مصر نیز که زمانی تحت ریاست جمهوری جمال عبدالناصر، رئیسجمهور ملیگرای عربی بود، تلاش کرد بر رویدادهای یمن تأثیر بگذارد. ناصر در طول جنگ داخلی دهه ۱۹۶۰ در آنچه اکنون شمال کشور است، نیروها را برای کمک به قیام انقلابی علیه پادشاهی مورد حمایت عربستان اعزام کرد. این کمپین فاجعهبار بود و نیروهای مورد حمایت قاهره که در بنبست گیر کرده بودند، تحت کودتا قرار گرفتند که سرانجام منجر به به رسمیت شناختن دولت جمهوریخواه معتدلتر توسط ریاض شد.
بیش از ۱۰,۰۰۰ سرباز مصری بین سالهای ۱۹۶۲ و ۱۹۶۷ در یمن شمالی کشته شدند و فشار ناشی از این تعارض به عنوان عاملی در عدم آمادگی مصر در جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷ ذکر شده است.
ناصر خود در سال ۱۹۶۷ تجربه یمن را «ویتنام» خود نامید؛ جایی که نیروهای آمریکا در آن زمان سعی داشتند با نیروهای کمونیستی مقابله کنند و به یکی از مرگبارترین رویاروییهای جنگ سرد تبدیل شد. آمریکا پس از تحمل بیش از ۵۸,۰۰۰ کشته در طول هشت سال، در سال ۱۹۷۳ عقبنشینی کرد و ویتنام شمالی و متحدان چریکی ویتکونگ آن را رها کرد تا تا سال ۱۹۷۵ ملت تقسیمشده جنوب شرق آسیا را تحت سلطه خود درآورده و متحد کنند.
شلاین اشاره کرد که «دولت یمنی مورد حمایت عربستان قطعاً مشابهتهایی با دولت جنوب ویتنام مورد حمایت آمریکا دارد.» او همچنین به آنالوژی تازهتری از محدودیتهای قدرت ابرقدرت در برابر دشمنی ریشهدار اشاره کرد؛ یعنی «فروپاشی دولت مورد حمایت آمریکا در افغانستان در برابر پیشروی طالبان پس از خروج آمریکا» در آگوست ۲۰۲۱.
این خروج پایان مداخله ۲۰ ساله—طولانیترین جنگ در تاریخ آمریکا—بود که منجر به کشته شدن نزدیک به ۲,۵۰۰ پرسنل آمریکایی شد.
«از بسیاری جهات، من طالبان را شبیه به حوثیها میبینم، در سرکوب زنان و اقلیتها، اما همچنین در اینکه آنها به احساس ملیگرایی مردم به عنوان مدافعان حاکمیت یمن در برابر مداخله نظامی خارجی و اشغال دست یافتهاند»، شلاین گفت.
تشدیدهای افق
در حالی که جنگ پرهزینه خواهد بود، هزینه بیعملی نیز بالاست.
تا کنون، عربستان سعودی نقش خود را به حملات هوایی علیه اهداف انصارالله محدود کرده است، هرچند هیچ تلاش هماهنگی برای دستیابی به هدف دولت یمنی در بازپسگیری صنعا شکل نگرفته است.
در همین حال، در هفته گذشته از زمان شروع درگیریهای جدید در یمن، چندین رسانه به نقل از منابع گزارش دادهاند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درخواست حمایت هوایی محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، را رد کرده است.
ترامپ صحبت با رهبر عربستانی را در هفته گذشته تأیید کرد و به خبرنگاران گفت که مقامات عربستانی پس از حمله به خط لوله شرق-غرب «در حالت آمادهباش کامل» هستند. او همچنین ادعا کرد که دولت او در تماس مستقیم با انصارالله است.
«حوثیها با ما تماس گرفتند و نمیخواهند با ما بجنگند. آنها به ما اطلاع دادند که نمیخواهند با ما بجنگند. آنها نمیخواهند من علیه آنها اقدام کنم—آنها نمیخواهند ما علیه آنها اقدام کنیم»، ترامپ گفت. «اما آنها تماس گرفته و با ما صحبت کردهاند و نمیخواهند ما—آنها بسیار ترجیح میدهند که ما درگیر نشویم. و آنها اجازه میدهند اکثر کشتیها عبور کنند.»
«فقط یک کشور وجود دارد که آنها خیلی از آن خوشحال نیستند و ما آن را حل خواهیم کرد»، رئیسجمهور اضافه کرد. «اما باید بگویم، ما کار عالی انجام دادهایم. ما کنترل—we واقعاً به قدرتمندی تنگه هرمز را کنترل میکنیم و کسی انتظار نداشت این اتفاق بیفتد.»
با این حال، ترافیک نفتکشها در تنگه هرمز همچنان بسیار پایینتر از سطوح قبل از جنگ است، زیرا تهدیدات حملات ایرانی ادامه دارد. اگر انصارالله تصمیم به محاصره بابالمندب بگیرد، تأثیر بر تجارت جهانی به شدت تشدید خواهد شد و پیامدها برای اقتصاد عربستان، در حالی که ابتکار توسعه چشمانداز ۲۰۳۰ محمد بن سلمان در معرض خطر است، نیز افزایش مییابد.
به همین دلیل، سلمان الانصاری، تحلیلگر ژئوپلیتیک عربستان استدلال میکند که «دولت یمنی، با حمایت عربستان، ممکن است چارهای جز راهاندازی جنگ تمامعیار علیه حوثیها در چند جبهه نداشته باشد.»
«تنگه بابالمندب و مهمتر از آن، مردم یمن نمیتوانند گروگان این میلیشیا بدخواه، افراطی و تحت حمایت ایران باشند»، الانصاری به نیوزویک گفت.
«واقعاً عقبنشینی نظامی یمنی در الموکه و در امتداد ساحل دریای سرخ رخ داد»، الانصاری گفت. «با این حال، این باید به عنوان درس عبرت باشد. دولت یمن نیاز به فرآیند بررسی دقیقتر برای فرماندهان نظامی خود، وحدت بیشتر در صفوف خود و عدم تحمل برای وفاداریهای دوگانه دارد.»
او در حالی که تنشها در حال جوشیدن است، اظهار داشت: «من اعتقاد دارم سه ماه آینده میتواند یکی از تعیینکنندهترین دورهها در تاریخ مدرن یمن باشد.»
و او نقشی برای قدرتهای خارجی در افزایش حضور نیز دید.
«ریاض جامعه بینالمللی را با مسئولیتهایش روبرو خواهد کرد»، الانصاری گفت. «پرسش دیگر این نخواهد بود که عربستان و یمن چه کاری آماده انجام دادن هستند، بلکه این خواهد بود که جامعه بینالمللی چه کاری آماده انجام دادن است. ریاض ممکن است برای حفاظت از یمن و امنیت مسیرهای دریایی بینالمللی از جلو هدایت کند.»
اما انصارالله نیز خود را برای رویارویی بزرگ آماده میبیند. منبعی درون این گروه به نیوزویک گفت که قابلیتهای گروه یمنی «فراتر از مقایسه» با جنگ ویتنام است.
«ما نه تنها آماده دفع هرگونه تشدید یا حمله هستیم، بلکه، به لطف خدا و با توکل بر او، آماده و مجهز هستیم تا پیشرفت و پیروزی قطعی را در هر جبههای که علیه ما اقدام کند، به دست آوریم»، منبع انصارالله گفت.
دوراهی ولیعهد
این وضعیت معمای خطرناکی را پیش روی محمد بن سلمان قرار میدهد، که نظارت بر مداخله اولیه در یمن را در دوران تصدی وزارت دفاع از ابتدای کمپین در سال ۲۰۱۵ تا ماهها پس از آتشبس در سال ۲۰۲۲ بر عهده داشت.
«در حال حاضر، عربستان سعودی با دوراهی روبرو است: میخواهد از جنگ تمامعیار با حوثیها اجتناب کند—به ویژه با توجه به اینکه اکنون برخلاف سال ۲۰۱۵ تنهاست—اما نمیتواند حملات حوثیها و گسترش سرزمینی آنها در یمن را نادیده بگیرد»، عبدالناصر الموضیع، نویسنده یمنی، به نیوزویک گفت.
اما او بعید میدانست که ریاض نیروهای زمینی خود را وارد میدان نبرد کند. در عوض، او چندین سناریوی دیگر را برای پاسخ عربستان تصور میکرد، از جمله «تشدید حمایت از نیروهای یمنی متحد، به ویژه در منطقه مأرب»، جایی که پیشبینی میشود به زودی حمله بزرگ انصارالله ظاهر شود.
و در حالی که الموضیع تمایل کمی از کاخ سفید برای اعزام نیرو دید، گفت که حمایت هوایی آمریکا، اشتراک اطلاعات و قابلیتهای نیروهای ویژه میتواند در کمک به نیروهای مورد حمایت عربستان برای اجرای ضدحمله در محور بندر الموکه-بابالمندب، که اهمیت استراتژیک دارد و فاقد نوع زمین کوهستانی است که پوشش گروه را از قدرت هوایی دشمن تأمین کند، تعیینکننده باشد.
آمریکا سابقه حملات هوایی و عملیات نیروهای ویژه در یمن را دارد، هرچند رکورد آن در مقابله با انصارالله مختلط است. ترامپ عملیات آمریکا را که هدف آن انصارالله بود در اواسط مارس ۲۰۲۵ تسریع کرد اما کمتر از دو ماه بعد در اوایل مه با استناد به توافق صلح با گروهی که از کشتیهای پرچمدار و نظامی آمریکا محافظت میکند، متوقف کرد.
عربستان سعودی اکنون قرار است نوع دیگری از حمایت هوایی از آمریکا دریافت کند، به شکل فروش جنگنده F-35 که روز پنجشنبه توسط وزارت خارجه اعلام شد. انتظار میرود ترامپ نیز به زودی با محمد بن سلمان و سایر رهبران شورای همکاری خلیج فارس در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل دیدار کند.
فراتر از اقدامات نظامی، الموضیع پتانسیل عربستان سعودی برای تشدید همان محاصرهای را که گروه انصارالله قصد شکستن آن را دارد، دید، هرچند اشاره کرد که این مانور ریسک پاسخ متقابل دشمن ریاض را دارد.
«اگرچه این اقدام مهم و مؤثر خواهد بود، اما ریسکهایی دارد»، الموضیع گفت. «حوثیها ممکن است با گسترش حملات خود یا تحمیل محاصره بر بنادر تحت کنترل دشمنانشان در عدن، مکلا و سایر نقاط تلافی کنند.»
پادشاهی همچنین میتواند مسیر دیپلماتیک را طی کند، به انصارالله درجهای از مشروعیت که به عنوان دولت واقعی یمن خودخوانده طلب میکند، اعطا کند، کمکها به دولت به رسمیت شناخته شده بینالمللی را قطع کند و مشوقهای مالی برای توقف حملات ارائه دهد.
اما الموضیع پیشبینی کرد که ریاض هنوز آماده اعطای چنین امتیازات گستردهای نیست، در حالی که گزینههای دیگر روی میز باقی ماندهاند.
«در حال حاضر، چنین معاملهای برای سعودیها بسیار بعید به نظر میرسد»، او گفت، «به ویژه با توجه به اینکه آنها هنوز تمام گزینههای استراتژیک خود را علیه حوثیها تمام نکردهاند.»
شلاین از سوی خود استدلال کرد که ارائه این شرایط با این حال «راهی بسیار سریعتر برای حل تعارض» نسبت به دنبال کردن تشدیدهای نظامی جدید خواهد بود. و او علائم بالقوهای دید که ترامپ ممکن است در زمانی که تمایل خود را برای خارج کردن آمریکا از تعارض جاری با ایران زودتر از دیرتر نشان داده است، به مذاکره تمایل بیشتری داشته باشد.
«امیدوارم که با رد مداخله نظامی توسط دولت ترامپ به درخواست امبیاس، او انتخاب کند که با حوثیها مذاکره کند تا بازگشت به جنگ، که هفت سال علیه حوثیها ناکارآمد بود و فقط یمن را ویران کرد»، شلاین گفت.
«سریعترین راه برای عبور نفت عربستان از بابالمندب این است که سعودیها محاصره بر سرزمین حوثیها را بردارند»، او اضافه کرد، «و ترامپ به نظر میرسد، فعلاً، این را درک میکند.»