درسال ۲۰۰۸، یک بیانیه اینترنتی مبهم، چشمانداز جدیدی از پول را معرفی کرد که وعده میداد بانکهای مرکزی را منسوخ کند. جاهطلبیهای تکنوفوتوریست خالق مستعار بیتکوین، ساتوشی ناکاموتو، خیال عمومی را به خود جلب کرد—و رونقها و رکودهای وحشیانه داراییهای کریپتوی بدون پشتوانه را برانگیخت. اخیراً، تمرکز به سمت استفاده از فناوریهای زیربنایی کریپتو—توکنیزه کردن و دفاتر کل توزیعشده—در امور مالی جریان اصلی تغییر کرده است. این نوآوریها امکان نمایش، ثبت و انتقال داراییهایی مانند اوراق قرضه، سهام یا سپردهها را به صورت بستههای داده دیجیتال یا توکن فراهم میکنند. ترکیب دفاتر کل توزیعشده با توکنیزه کردن، راهی جدید و کارآمدتر برای ارائه خدمات مالی را وعده میدهد؛ به صورت شبانهروزی و با واسطههای بسیار کمتر از امروز.
این تحول فناورانه در حال بازتعریف شکل مالی است. اما پیامدها متفاوت از پیشبینیهای آقای ناکاموتو خواهد بود. هرچه مالی دیجیتالتر میشود، وابستگی آن به یک شکل عمومی و مورد اعتماد گسترده از پول بیشتر میشود، نه کمتر. بانکهای مرکزی قرار نیست به زودی بیاهمیت شوند. اجازه دهید توضیح دهم چرا.
هر تراکنش، از خرید یک خودروی دست دوم گرفته تا معامله اوراق قرضه، تنها زمانی کامل میشود که خریدار دارایی خریداری شده را دریافت کند و فروشنده پولی را که به آن اعتماد دارد، بگیرد. به این فرآیند «تسویه» گفته میشود.
اگر فروشنده نتواند کاملاً به داراییای که بابت آن پرداخت میشود تکیه کند—مثلاً اگر یک رسید بدهی یا کوپن شرکتی را دریافت کند که هرگز نام آن را نشنیده است—در معرض خطر نکول صادرکننده قرار میگیرد. این خطر، سهولت معامله را کاهش میدهد.
بانکهای مرکزی تنها نهادهایی هستند که داراییهای تسویه بدون ریسک را صادر میکنند که همه میتوانند به آن اعتماد کنند. این موضوع به ویژه برای بازارهای عمدهفروشی مهم است، جایی که بانکها و سایر نهادها به طور روزمره معاملات میلیاردها یورویی را پردازش میکنند. حیاتی است که این معاملات با استفاده از یک دارایی تسویه پذیرفتهشده جهانی و بدون هیچگونه ریسکی انجام شوند.
امروزه، تراکنشهای خردهفروشی و عمدهفروشی معمولاً بین بانکهای مربوط به پرداختکننده و دریافتکننده از طریق مبادله امنترین دارایی تسویهای که میتوانید تصور کنید، یعنی پول بانک مرکزی، نهایی میشوند.
حال از خود بپرسید آیا این وضعیت به دلیل تکامل فناوریای که برای جابجایی پول استفاده میکنیم، تغییر خواهد کرد؟ توکنیزه کردن میتواند نحوه صدور، معامله و مدیریت داراییها را متحول کند. میتواند تراکنشها را خودکار کند، واسطهها را حذف نماید و فرآیندهایی که قبلاً روزها طول میکشید را به چند ثانیه فشرده سازد. اما برای وقوع این تحول، سرمایهگذاران به یک دارایی تسویه امن نیاز خواهند داشت. انواع «پول» موجود در حال حاضر بر روی فناوری دفتر کل توزیعشده، پاسخگوی این نیاز نیستند: استیبلکوینها و سپردههای توکنیزه شده دارای ریسک اعتباری ذاتی هستند، در حالی که بیتکوین و سایر ارزهای دیجیتال بدون پشتوانه، تعهد هیچ کس محسوب نمیشوند و تحت نوسانات شدید قیمت قرار دارند.
در بانک مرکزی اروپا، ما یک درس بنیادین از تمام این موارد میگیریم. ما میخواهیم شرایطی را ایجاد کنیم که این فناوری جدید بتواند بازارهای ایمنتر، کارآمدتر و مقاومتری را آزاد کند. ارائه پول بانک مرکزی به شکل توکنیزه شده—یک لنگر پولی مشترک که امنیت و پذیرش جهانی را فراهم میکند—در مرکز این چشمانداز قرار دارد.
در طول تاریخ، موفقترین سیستمهای مالی بر پایهای مشترک استوار بودهاند: بانکها، ارائهدهندگان خدمات پرداخت و شرکتهای مالی با یکدیگر رقابت میکنند، اما همه در سیستمی فعالیت میکنند که در آن یک مقام عمومی—خواه پادشاهی باشد که چهرهاش را روی سکهها حک میکند یا رئیس بانک مرکزی که اسکناسها را امضا میکند—اعتماد به پول را تضمین میکند. بنابراین، باید بهرهوری حاصل از توکنیزه کردن و فناوری دفتر کل توزیعشده را برداشت و آن را با اعتماد، امنیت و پذیرش جهانی پول بانک مرکزی جفت کرد.
این دقیقاً ایده پشت ابتکار پونتس (Pontes) ماست که در ۲۱ سپتامبر راهاندازی شد. پونتس، پلتفرمهایی که داراییهای توکنیزه شده در آنها صادر و معامله میشوند را به سیستمی متصل میکند که در آن معاملات از قبل با استفاده از پول بانک مرکزی تسویه میشوند. این امر به نسل بعدی داراییهای مالی همان پایه محکمی را میبخشد که مالی سنتی بر آن استوار است.
و این تنها یک قدم اول است. تا سال ۲۰۲۸، هدف ما این است که پول بانک مرکزی توکنیزه شده را مستقیماً در همان بلاکچینی که داراییها در آن قرار دارند، در دسترس قرار دهیم و تمام مزایای فناوری دفتر کل دیجیتال، از جمله معاملات شبانهروزی، را به ستون فقرات سیستم مالی اروپا بیاوریم. همچنین در حال تلاش برای ایجاد یک چشمانداز یکپارچه برای داراییهای دیجیتال از ابتدا هستیم، با استانداردهای مشترک در سراسر مرزها و پلتفرمها، و بدین ترتیب از تکهتکه شدن (Fragmentation) که مانع رشد بازارهای سرمایه اروپا شده است، جلوگیری خواهیم کرد.
البته، همانطور که در ساختار سنتی وجود داشت، همچنان اشکالی از پول که مکمل پول بانک مرکزی هستند، باقی خواهند ماند؛ استیبلکوینها و سپردههای توکنیزه شده نمونههایی از این مورد هستند. اما حتی استفاده گسترده از این داراییهای خصوصی برای تسویه نیز نیازمند پول بانک مرکزی به شکل توکنیزه شده است: برای تسهیل تبدیل بین آن داراییها، برای جلوگیری از تکهتکه شدن نقدینگی و، مهمتر از همه، برای اطمینان از اینکه یک یورو ارزشی معادل یک یورو دارد، صرف نظر از شکلی که اتخاذ میکند یا فناوریای که استفاده میکند—اصلی که بانکداران مرکزی آن را «وحدت پول» (Singleness of Money) مینامند.
برای اطمینان از اینکه بهرهوری حاصل از توکنیزه کردن در نهایت به عموم مردم، صادرکنندگان و سرمایهگذاران منتقل شود، رقابت سالم لازم است. مهم است که از ظهور باغهای حصارکشی شدهای (Walled Gardens) که تنها به نفع عدهای اندک است، جلوگیری شود. با در نظر گرفتن این نکته، بانکهای مرکزی در حال ترویج استانداردهای مشترک و قابلیت همکاری متقابل شبکهها هستند. اگر این کار را درست انجام دهیم، هزینه واسطهگری مالی، که از اواخر قرن نوزدهم تقریباً ثابت و حدود ۲٪ باقی مانده است، سرانجام ممکن است شروع به کاهش کند.
بیایید به آن بیانیه سال ۲۰۰۸ بازگردیم. جنبش اولیه کریپتو شاید دنیایی بدون بانکهای مرکزی را تصور میکرد، جایی که مالی میتوانست بدون دولتها، نهادهای عمومی یا واسطههای مورد اعتماد عمل کند. اما سیستم مالی که اکنون در حال شکلگیری است، مقصدی متفاوت را نشان میدهد. تاریخچه مالی اغلب به عنوان تلاشی برای فرار از پول عمومی ارائه میشود، اما ممکن است همواره جستجویی برای روشی بهتر جهت استفاده از آن بوده باشد.¦
پیترو چیپولونه عضو هیئت اجرایی بانک مرکزی اروپا و رئیس گروه کاری منطقه یورو در زمینه یورو دیجیتال است.