سلاح پنهان ایران در جنگ با آمریکا: کمک‌های چین

تابستان امسال، هنگامی که ایالات متحده و ایران به یک آتش‌بس موقت دست یافتند، چین نقش خود را در کاهش تنش‌ها در خاورمیانه ستود. وزارت امور خارجه این کشور اعلام کرد ده‌ها تماس برای پیشبرد صلح برقرار کرده و شخص شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، با ارائه پیشنهادهایی برای پایان دادن به درگیری‌ها مداخله کرده است.

درست در همان روز، هواپیمایی از چین در تهران به زمین نشست. بر اساس داده‌های گمرک ایران که توسط وال‌استریت ژورنال تحلیل شده است، این هواپیما حامل محموله‌ای برای وزارت دفاع ایران شامل قطعات الکترونیکی بود که می‌توان از آن‌ها در ساخت قطعات پهپاد و سامانه‌های هدایت موشکی استفاده کرد.

داده‌های گمرکی نشان می‌دهد این مورد، یکی از حدود ۱,۳۰۰ محموله حاوی قطعات «دومنظوره» بود که از ابتدای سال جاری میلادی تا پایان ژوئن از چین برای وزارت دفاع ایران ارسال شده است. دو روز پس از ارسال این قطعات الکترونیکی، بیش از ده محموله دیگر حامل قطعاتی با ارزش بیش از ۶ میلیون دلار که قابلیت استفاده در پهپادها را دارند، وارد ایران شد.

شی در این هفته برای دیداری سرانجام با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، وارد واشینگتن می‌شود تا در نشستی پیرامون موضوعات مهمی از جمله تجارت، امنیت هوش مصنوعی و روابط با تایوان گفتگو کند. اما موضوع اصلی و مسکوت‌مانده این نشست، حمایت‌های مداوم چین از ایران خواهد بود.

به‌رغم تحریم‌های ایالات متحده با هدف توقف جریان صادرات، چین به تنها خریدار عمده نفت ایران بدل شده و امسال میلیاردها دلار در اختیار تهران قرار داده است. به گفته مقامات آمریکایی و افراد آگاه از این تبادلات، شرکت‌های پوششی چینی به پول‌شویی این وجوه کمک می‌کنند، درحالی‌که بانک‌های چینی برای دور زدن نظارت‌های آمریکا، این تراکنش‌ها را با استفاده از یوآن در شریان‌های مالی این کشور به گردش درمی‌آورند.

بر اساس گزارش‌های پیشین وال‌استریت ژورنال، مقامات آمریکایی تصاویر ماهواره‌ای ارائه‌شده توسط نهادهای چینی را به حمله نیروهای ایرانی که منجر به کشته شدن سه نظامی آمریکایی شد، مرتبط دانسته‌اند. همچنین طبق سندی که به رویت ژورنال رسیده و اظهارات افراد آگاه، شرکت‌های چینی در تأمین پیش‌سازهای شیمیایی مورد استفاده برای تولید موشک‌های بالستیک به‌کاررفته در آن حمله نیز دست داشته‌اند.

این اقدامات نشان‌دهنده سطحی از حمایت پکن از تهران است که پیش‌تر گزارش نشده و از سوی دولت ترامپ نیز علناً به آن اذعان نشده بود. این حمایت‌ها به طولانی‌تر شدن درگیری کمک کرده؛ جنگی که باعث افزایش قیمت جهانی انرژی، تخلیه ذخایر تسلیحاتی و تشدید فشارها بر ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای شده است.

پکن اعلام کرده همواره به مقررات بین‌المللی پایبند است و با «تلاش‌ها برای لکه‌دار کردن چهره چین از طریق مرتبط ساختن آن با این مناقشه» مخالفت می‌کند. چین همچنین تأکید کرد که همکاری‌های خود با ایران را حفظ کرده و از تمامی تلاش‌ها در راستای برقراری صلح در خاورمیانه پشتیبانی می‌کند.

چین در گذشته نیز اعلام کرده بود که صادرات اقلام دومنظوره—که می‌توانند هم‌زمان مصارف غیرنظامی و نظامی داشته باشند—را به‌شدت تحت نظارت دارد. این کشور تحریم‌های یک‌جانبه ایالات متحده از جمله مجازات‌های مربوط به تجارت اقلام دومنظوره را رد کرده و آن‌ها را مغایر با قوانین بین‌المللی خوانده است.

مقامات ایرانی به درخواست‌ها برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند.

واشینگتن از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، صدها تحریم علیه ایران اعمال کرده است؛ از جمله مجازات‌هایی علیه شرکت‌ها و افرادی در چین که گمان می‌رود به تهران کمک می‌کنند. این اقدامات، در کنار محاصره تجاری ایران، به انقباض و افت شدید اقتصاد ایران منجر شده است.

با این وجود، کاخ سفید تمایل چندانی به رویارویی جدی‌تر با پکن بر سر حمایت از ایران نشان نداده است؛ کشوری که همچنان به حملات خود علیه نیروهای آمریکایی و زیرساخت‌های نفتی خاورمیانه ادامه می‌دهد. ترامپ پس از آنکه جنگ تعرفه‌ای سال گذشته نشان داد چین گزینه‌های متعددی برای آسیب زدن به اقتصاد آمریکا از جمله محدود کردن دسترسی به عناصر نادر خاکی دارد، بهبود روابط با پکن را در اولویت قرار داده است.

افراد آگاه از این گفتگوها می‌گویند ترامپ پیش از نشست سران در این هفته، به مقامات ارشد و مشاوران خود ابلاغ کرده که حفظ روابط مناسب با شی یک اولویت کلیدی است. در نتیجه، مقامات ارشد بارها اهمیت کمک‌های چین به ایران را کم‌اهمیت جلوه داده و از انتقاد علیه پکن که ممکن است برگزاری این نشست را به خطر بیندازد، پرهیز کرده‌اند.

بسیاری در درون دولت آمریکا بر این باورند که عدم تمایل به تقابل با پکن، توان واشینگتن را برای اعمال فشار بر تهران تضعیف می‌کند. نمایندگان هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه در کنگره از ترامپ خواسته‌اند تا موضعی مستقیم‌تر و قاطعانه‌تر در برابر شی اتخاذ کند.

الیسا اسلاتکین، سناتور دموکرات ایالت میشیگان، روز جمعه در نامه‌ای به ترامپ که نسخه‌ای از آن در اختیار ژورنال قرار گرفت، نوشت: «اکنون شواهد فراوان و فزاینده‌ای وجود دارد مبنی بر اینکه شرکت‌های چینی به ایران کمک می‌کنند تا نیروهای آمریکایی را هدف قرار داده و به قتل برساند، برنامه‌های پهپادی و موشکی خود را زنده نگه دارد و اقتصادش را سرپا حفظ کند.» او از ترامپ خواست تا موضوع حمایت‌های چین از ایران را به «محور اصلی» مذاکرات خود با شی تبدیل کند.

ترامپ اوایل ماه جاری در پاسخ به این پرسش که آیا موضوع حمایت از ایران را با شی مطرح خواهد کرد یا خیر، این نگرانی‌ها را نادیده گرفت و گفت: «فکر می‌کنم او رفتار معقولانه‌ای داشته است و ما نیز رفتار معقولی در پیش گرفته‌ایم.»

روز چهارشنبه، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اظهار داشت که واشینگتن و پکن در نشست سران ترامپ و شی، «گفتگویی بسیار صریح» خواهند داشت. او افزود: «ما درباره هر آنچه که مرتبط و حائز اهمیت است سخن خواهیم گفت. این ایده که ما نباید در بالاترین سطوح با آن‌ها وارد تعامل شویم، غیرمسئولانه است.»

سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد که کانال‌های ارتباطی فعالی با همتایان چینی خود دارد و در صورت لزوم در اقدام کردن درنگ نخواهد کرد. این سخنگو گفت: «این دولت مکرراً فعالیت‌های مخرب مرتبط با ایران را که از حوزه قضایی چین بهره‌برداری کرده یا از آن عبور می‌کنند، هدف قرار داده و به این روند ادامه خواهد داد.»

کاخ سفید نیز اعلام کرده است که با قاطعیت در جهت متوقف ساختن و مجازات هر نهادی که با حکومت ایران تعامل تجاری دارد، اقدام می‌کند.

تحلیلگران سیاسی معتقدند پکن با حمایت از ایران در پی تضعیف جایگاه دیپلماتیک واشینگتن و تحلیل بردن ذخایر تسلیحاتی آمریکا برای تضعیف توان نظامی آن است. با این حال، چین از پیشروی بیش از حد نیز واهمه دارد؛ زیرا برای روابط اقتصادی با آمریکا ارزش قائل است و به عنوان بزرگ‌ترین واردکننده انرژی در جهان، در صورت تداوم شوک نفتی ناشی از این درگیری، متضرر خواهد شد.

محموله‌های ارسالی برای وزارت دفاع ایران که به رویت وال‌استریت ژورنال رسیده، بخشی از افزایش چشمگیر پروازهای باری از چین به ایران در سال جاری است. کارشناسان دفاعی می‌گویند در شرایطی که نیروی دریایی آمریکا مانع از تجارت دریایی ایران شده، این پل هوایی به یک مسیر تدارکاتی حیاتی برای برنامه‌های موشک‌های بالستیک و پهپادی ایران بدل گشته است.

بر اساس سوابق گمرکی ایران که از پایگاه داده تجاری ایمپورت‌جینیوس (ImportGenius) به دست آمده، این محموله‌ها به فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران وارد شده‌اند. بسته‌های ارسالی حاوی دستگاه‌های ردیاب جی‌پی‌اس (GPS)، موتورهای الکتریکی و قطعات موتور هواپیما بوده‌اند.

سوابق مربوط به بازه زمانی ژانویه ۲۰۲۵ تا پایان ژوئن سال جاری، حاکی از ارسال هزاران محموله از اقلام قابل استفاده در ساخت پهپاد و سایر سلاح‌ها به وزارت دفاع ایران و شرکت‌های تابعه است. در بسیاری از این اقلام ارجاعی به «ماده ۱۱۹» به چشم می‌خورد؛ بندی در مقررات گمرکی ایران که معافیت کامل حقوق گمرکی را برای واردات تسلیحات و تجهیزات دفاعی لحاظ می‌کند.

چین دهه‌هاست که حمایت‌های اقتصادی و نظامی در اختیار ایران قرار داده است. با این حال، پس از آنکه دولت ترامپ در سال ۲۰۱۸ کارزار «فشار حداکثری» را برای به صفر رساندن صادرات نفت ایران و واداشتن تهران به مذاکره بر سر برنامه هسته‌ای‌اش آغاز کرد، دو کشور روابط خود را تعمیق بخشیدند.

این کارزار شامل تحریم‌هایی بود که نهادهای خارجی همکار با ایران را مجازات کرده و دسترسی آن‌ها را به نظام مالی جهانی تحت هدایت آمریکا قطع می‌کرد.

با رد این مقررات، تهران و پکن در سال ۲۰۲۱ یک پیمان راهبردی ۲۵ ساله امضا کردند. طبق اعلام قانون‌گذاران آمریکایی، چین با خرید بیش از ۸۰ درصد از نفت خام صادراتی ایران، به بزرگ‌ترین خریدار نفت این کشور بدل شد. وال‌استریت ژورنال پیش‌تر گزارش داده بود که شبکه پیچیده‌ای از بانک‌های چینی و شرکت‌های کاغذی در هنگ‌کنگ شکل گرفت تا به ایران برای دور زدن تحریم‌ها و تداوم جریان فروش نفت کمک کند.

مقامات هنگ‌کنگ اعلام کرده‌اند که تحریم‌های سازمان ملل را اجرا می‌کنند اما تحریم‌های یک‌جانبه کشورها را که به گفته آن‌ها ناقض قوانین بین‌المللی است، به رسمیت نمی‌شناسند.

بر اساس تحلیل پست‌های شبکه‌های اجتماعی توسط مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی در واشینگتن (CSIS)، صادرکنندگان چینی اقلام دومنظوره و قطعات الکترونیکی نیز حضور در نمایشگاه‌های تجاری ایران را آغاز کرده و شعارهای تجاری خود را به زبان فارسی ترجمه کردند تا روابط محلی برقرار نمایند.

در سال‌های پس از آن، شرکت‌های چینی اقدام به تولید مواد شیمیایی نظیر پرکلرات سدیم برای ایران کردند که در ساخت سوخت موشک‌های بالستیک کاربرد دارد. این صادرات پس از آنکه اسرائیل در حملات سال ۲۰۲۴ بخش اعظم برنامه موشکی ایران را منهدم ساخت و حکومت را ناگزیر به بازسازی زرادخانه‌اش کرد، برای ایران اهمیت دوچندانی یافت.

این معاملات زمانی که وال‌استریت ژورنال و دیگر رسانه‌ها در سال ۲۰۲۵ آن‌ها را افشا کردند، در ابعاد گسترده‌ای علنی شد. اواخر همان سال، نیروهای آمریکایی با توقیف یک کشتی حامل قطعات دومنظوره از چین به مقصد ایران، پیام دادند که واشینگتن نظاره‌گر این فعالیت‌هاست.

یک شرکت چینی به نام «هاوکون انرژی» که تلاش داشت مواد شیمیایی به فروش برساند، دسامبر گذشته به یک واردکننده تحت تحریم آمریکا برای ایران اطلاع داد که صادرات پرکلرات سدیم نیازمند مجوزهای دولتی است. هاوکون در نامه‌ای که به رویت وال‌استریت ژورنال رسیده، نوشته بود که با مقامات چینی برای «صدور محرمانه بخشی از مجوزها» هماهنگ کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر هاوکون و این واردکننده را به دلیل کمک به ایران در فروش نفت به چین تحریم کرده بود. در نامه ماه دسامبر آمده بود که هاوکون برای انجام معامله پرکلرات سدیم، یک شرکت صوری مستقر در پکن تأسیس کرده است. وال‌استریت ژورنال تأیید کرد که این شرکت چند هفته قبل از تاریخ نگارش نامه تأسیس شده بود. مشخص نیست که آیا این معامله در نهایت به سرانجام رسیده است یا خیر.

شرکت هاوکون به درخواست‌ها برای اظهار نظر در این زمینه پاسخی نداد.

تنها چند روز پیش از آغاز جنگ میان آمریکا و ایران، داده‌های گمرکی ایران از تحویل ۳۰۰ تُن ترکیبات شیمیایی از چین به وزارت دفاع ایران حکایت داشت.

با آغاز جنگ، به استناد داده‌های گمرک ایران و شرکت تحلیل داده «کپلر» (Kpler) که جریان محموله‌های نفتی را رصد می‌کند، مبادلات تجاری میان ایران و چین در ابتدا دچار افت شدیدی شد. همچنین محاصره بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا که در ماه آوریل اعلام شد، تنگنای اقتصادی را دوچندان ساخت.

تهران در پاسخ، به گسترش خطوط هوایی میان چین و ایران از طریق شرکت هواپیمایی ماهان روی آورد؛ شرکتی تحت تحریم‌های آمریکا که به گفته وزارت خزانه‌داری، وجوه نقد، سلاح و نیرو را برای ایران جابه‌جا کرده است. طبق داده‌های پایگاه «فلایت‌رادار۲۴»، این ایرلاین پروازهای خود از پکن، شانگهای و گوانگژو به تهران را از ۴ پرواز در اوایل مارس به حدود ۲۷ پرواز در هفته تا اواخر آوریل افزایش داد.

داده‌های گمرک حاکی از شتاب گرفتن ارسال محموله‌های هوایی برای وزارت دفاع ایران است. شرکت ماهان به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخی نداد.

پژوهشگرانی که تجارت با ایران را رصد می‌کنند می‌گویند این محموله‌ها توسط تأمین‌کنندگان کمتر شناخته‌شده چینی و با همکاری واردکنندگان ایرانی ارسال می‌شوند. کیت کورن، معاون برنامه اقتصادی در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی در واشینگتن، اعلام کرد که برخی از قطعات ارائه‌شده برای ساخت پهپادهای شاهد به کار می‌روند؛ پهپادهای ارزان‌قیمت اما مرگباری که خسارات قابل‌توجهی به پایگاه‌های آمریکایی وارد کرده‌اند.

کورن در گزارشی که به‌زودی منتشر می‌شود اعلام کرد چندین شرکت چینی را شناسایی کرده که امسال فروش قطعات الکترونیکی حساس، از جمله اقلام مورد استفاده در پهپاد شاهد را به‌طور علنی تبلیغ کرده‌اند.

در ماه مه، وزارت خزانه‌داری شرکت‌های چینی و هنگ‌کنگی را که به ادعای آن درصدد کمک به ایران برای دستیابی به تسلیحات از جمله پرتابگرهای موشک دوش‌پرتاب بودند، تحریم کرد. ویدیویی که در همان ماه توسط خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتشر شد، نیروهای این نهاد نظامی را در حال آموزش نحوه استفاده از سامانه‌های دفاع هوایی همراه یا دوش‌پرتاب (MANPADS) برای سرنگونی جنگنده‌های آمریکایی نشان می‌داد.

به گفته مقامات سابق خزانه‌داری، ایران در حال حاضر از موشک‌های دوش‌پرتابی استفاده می‌کند که در داخل کشور و بر پایه نمونه‌های قدیمی‌تر چینی ساخته شده‌اند. با این حال، مقامات ایرانی در پی دستیابی به جدیدترین مدل‌های چینی هستند که کارایی به مراتب بالاتری دارند.

در هفته‌های پس از آن، مقامات آمریکایی افراد و شرکت‌های چینی بیشتری را به اتهام تهیه سلاح برای ارتش و سپاه پاسداران ایران تحریم کردند. به گفته مقامات آمریکایی، یکی از این شبکه‌های تأمین درصدد خرید سامانه‌های دوش‌پرتاب برای «مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت ریاست جمهوری» بود؛ نهادی که بر بومی‌سازی و تولید سلاح‌های خارجی در داخل ایران تمرکز دارد.

مقامات آمریکایی افزودند که این گروه تلاش کرد موشک‌های دوش‌پرتاب را از طریق بلاروس به ایران منتقل کند تا کاربر نهایی پنهان بماند، اما این تلاش ناموفق بود.

در ۱۷ ژوئن، ایالات متحده و ایران یک آتش‌بس ۶۰ روزه امضا کردند. چند روز بعد، گمرک ایران ثبت محموله‌های هوایی از چین حاوی بیش از ۶ میلیون دلار قطعات الکترونیکی را ثبت کرد؛ اقلامی که به گفته دولت آمریکا، کاربردهای نظامی متعددی از جمله در سامانه‌های کنترل پرواز تسلیحات هدایت دقیق دارند.

در ماه ژوئیه، ایالات متحده تحریم‌های جدیدی را علیه افراد و شرکت‌های همکار با ماهان‌ایر اعمال کرد؛ از جمله شرکتی در چین که به گفته واشینگتن به عنوان نماینده فروش این ایرلاین عمل کرده و وظیفه هماهنگی انتقال قطعات الکترونیکی را بر عهده داشته است. ایالات متحده در همان ماه بیش از ۱۰۰ تحریم تکمیلی دیگر صادر نمود.

با این حال، اختلافات در درون دولت آمریکا پیرامون میزان شدت عمل در قبال چین رو به افزایش بود.

پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در ماه ژوئیه به قانون‌گذاران گفت که چین به همراه روسیه «در سطوح مختلف» به توانمندسازی ایران کمک می‌کنند.

چند روز بعد، ترامپ با این دیدگاه مخالفت کرد و با بیان اینکه «من مطمئن نیستم آن‌ها در حال توانمندسازی باشند»، تأکید کرد که شی شخصاً به او اطمینان داده که چین به ایران سلاح تحویل نخواهد داد.

او درباره شی و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گفت: «من به آن‌ها اعتماد دارم. ممکن است کارهایی انجام دهند، اما دست‌کم تاکنون، این اقدامات چندان عمده نبوده است.»

در همان هفته، روبیو پس از دیدار با وانگ یی، وزیر امور خارجه چین در مانیل، به خبرنگاران گفت که «هیچ‌یک از اقدامات چین مسیر این درگیری را تغییر نداده است.» وی افزود که پکن در برخی موارد «بسیار همکاری‌جویانه» رفتار کرده است.

پشت صحنه، مقامات آمریکایی در تلاش بودند تا فشارها را بر شبکه‌های حامی ایران که با چین در ارتباط بودند تشدید کنند. در یک نمونه، مقامات آمریکایی فروش محصولات پتروشیمی ایران به مصر را شناسایی کردند که پرداخت‌های آن با دلار انجام می‌شد و نقض تحریم‌های آمریکا به شمار می‌رفت.

به گفته چند فرد مطلع، این تراکنش‌ها از طریق شعبه امارات متحده عربی «بانک مصر» (Banque Misr)، بانکی متعلق به دولت مصر، پردازش می‌شد. به گفته این منابع، مقامات خزانه‌داری هشدارهایی برای توقف این فعالیت‌ها به بانک مذکور ارسال کردند.

در پی آن، بانک مصر پرداخت‌ها را به یوآن چین تغییر داد. به گفته افراد مطلع، قرار بود تسویه این تراکنش‌ها از طریق سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) انجام شود؛ شبکه‌ای مالی که رصد تراکنش‌های آن برای مقامات آمریکایی بسیار دشوارتر است.

این طرح‌ها در نهایت به سرانجام نرسید، زیرا مقامات آمریکایی از آن مطلع شده و مخالفت شدید خود را به اطلاع مقامات مصری رساندند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا متعاقباً بانک مصر را هدف قرار داد و شعبه امارات آن را «گرانیگاهی حیاتی» برای فعالیت‌های مالی تهران خواند و اقداماتی را برای قطع دسترسی آن به دلار آمریکا به اجرا گذاشت.

وزارت امور خارجه مصر و بانک مصر اعلام کردند که در خصوص ادعاهای خزانه‌داری در حال رایزنی با مقامات آمریکایی هستند. بانک مصر افزود که به «چارچوب‌های قانونی و مقرراتی مربوطه» پایبند است.

به گفته افراد آگاه، این رویداد موجب ایجاد تنش میان پکن و قاهره شد؛ چرا که چین مظنون بود مقامات مصری اطلاعات را در اختیار طرف آمریکایی قرار داده‌اند. یکی از این افراد افزود که شخص شی در نشستی با رئیس‌جمهور مصر در اوایل ماه جاری در قاهره، این موضوع را مطرح کرده است.

با این همه، برخی از مقامات دولت ترامپ و کارشناسان امنیت ملی ایالات متحده همچنان بر این باور بودند که واشینگتن اقدامات کافی انجام نداده است.

نگرانی‌ها پس از آن شدت گرفت که مقامات آمریکایی به این نتیجه رسیدند که ایران پیش و پس از حمله ۱۷ ژوئیه—که منجر به کشته شدن سه نظامی آمریکایی شد—از تصاویر ماهواره‌ای چینی استفاده کرده و این مسئله مستقیماً با حمله مذکور پیوند خورده است. دولت ترامپ پیش‌تر در ماه مه، سه شرکت تصویربرداری ماهواره‌ای چینی را به دلیل ارائه داده‌هایی که به گفته واشینگتن می‌توانست به هدف‌گیری نیروهای آمریکایی توسط ایران کمک کند، تحریم کرده بود.

در اواخر اوت، ترامپ و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، طرح «عملیات مطرود اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را به راه انداختند؛ برنامه‌ای با هدف «قطع تمام شریان‌های اقتصادی» که حکومت ایران را سرپا نگه می‌دارد.

ایالات متحده تحریم‌هایی را علیه یک نفتکش متعلق به چین که نفت ایران را حمل می‌کرد و نیز شبکه‌ای از شرکت‌ها و افراد چینی که به دستیابی تهران به قطعات حساس کمک می‌کردند، اعمال کرد. با این حال، هیچ شرکت بزرگ چینی در این فهرست هدف قرار نگرفت.

هنگامی که خبرنگاران دو بار از بسنت پرسیدند که آیا دولت تحریم‌ها را علیه بانک‌ها و شرکت‌های چینی تشدید خواهد کرد یا خیر، او از نام بردن مشخص از چین خودداری کرد و گفت «همه کشورها» باید برای مواجهه با تحریم‌های آمریکا آماده باشند.

اگرچه محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران را بسیار دشوارتر کرده است، اما انتقال بخشی از این نفت به چین همچنان ادامه دارد. بر اساس محاسبات شرکت کپلر، در هفته پس از آغاز «عملیات مطرود اقتصادی»، حدود ۴ میلیون بشکه نفت به چین تحویل داده شده است.

در همین حال، طبق داده‌های فلایت‌رادار۲۴، هواپیمایی ماهان در هفته نخست سپتامبر ۳۹ بار از چین به مقصد ایران پرواز انجام داده که این رقم دو برابر سطح پیش از جنگ است.

به نظر می‌رسد بسیاری از این پروازها صرفاً بر حمل بار متمرکز بوده‌اند تا جابه‌جایی مسافران. برای نمونه، امکان رزرو بسیاری از این پروازها که در اوایل سپتامبر توسط فلایت‌رادار۲۴ رصد شده بودند، در وب‌سایت این ایرلاین وجود نداشت.

هفته گذشته، رسانه‌های وابسته به دولت ایران گزارش دادند که ماهان پروازهای خود به عمان و ترکیه را به حالت تعلیق درخواهد آورد، اما پروازهای این شرکت به مقصد چین کماکان برقرار است.