فرانکفورت، آلمان (آسوشیتدپرس) — وقتی ایران در آغاز جنگ تنگه هرمز را بست و مسیر دریایی حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز را قطع کرد، بسیاری بیم آن داشتند که قیمتها سر به فلک بکشند و اقتصاد جهان را فرو بپاشند.
اما نزدیک به هفت ماه بعد، نفت گران است اما نه بهطور گزاف، و تحلیلگران میگویند نفت کافی برای تأمین نیازهای کنونی جهان وجود دارد، حتی اگر قیمتهای بالاتر برای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و دیگران مشکلات سیاسی ایجاد کند.
دلیلش آن است که عربستان سعودی و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس بهسرعت مسیرهای جایگزین یافتند و به ظرفیت بلااستفاده خطوط لوله روی آوردند. هنگامی که ایران و متحدان شبهنظامیاش این مسیرها را هدف گرفتند، صادرکنندگان نفت و ارتش آمریکا راههای دیگری یافتند — راهکارهایی برای خود راهکارها — در یک بازی اغلب پنهانیِ موش و گربه.
با قیمت کنونی حدود ۱۰۰ دلار برای هر بشکه — بالاتر از پیش از جنگ اما نه آنقدر که بیم آن میرفت — اهرم فشار ایران کاهش یافته، در حالی که محاصره دریایی آمریکا و تحریمهای تشدیدشده اقتصاد خود این کشور را خفه میکند.
اما این راهکارها پرهزینهاند و ممکن است پایدار نباشند. کاهش ذخایر تجاری موجود نفت — بهویژه توسط چین — نیز به مهار قیمتها کمک کرده، اما نمیتواند بیپایان ادامه یابد. و ایران هنوز میتواند با ادامه حملات به تأسیسات کلیدی نفت برتری به دست آورد.
مسیرهای پشتیبان خط لوله آماده بودند
ایران در پاسخ به بمباران آمریکا-اسرائیل که جنگ را آغاز کرد، حمله به کشتیها در تنگه هرمز را شروع کرد. در پاسخ، سعودیها به خط لوله شرق-غرب خود روی آوردند که نفت را به بندر ینبع در دریای سرخ میرساند.
از آنجا، نفتکشها از طریق تنگه بابالمندب به سمت آسیا حرکت کردند. به همین ترتیب، امارات متحده عربی از خط لوله خود که از عمان همسایه به فجیره میگذرد — مسیری که تنگه را دور میزند — استفاده کرد.
هر دو خط لوله ظرفیت مازاد داشتند و شرکت ملی نفت امارات (ادنوک) و آرامکو سعودی از آن برای جلوگیری از فروپاشی کامل صادرات در هفتههای نخست جنگ استفاده کردند.
در همین حال، مقداری نفت از تنگه هرمز خارج شد. در ماه مه، اپراتورهای کشتی که حاضر بودند خطر حمله ایران را بپذیرند، شروع به استفاده از مسیری تحت نظارت آمریکا در نزدیکی عمان کردند و خواستههای ایران برای استفاده از مسیر تأییدشده خود را نادیده گرفتند. آنها شبها با سیستمهای موقعیتیاب و تلفنهای همراه خاموش رفتوآمد میکردند و محموله را به نفتکشهای منتظر در بیرون تنگه تخلیه میکردند. جریان نفت از کویت، عراق و امارات دوباره افزایش یافت.
اما شورشیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن در ماه ژوئیه با اعلام محاصره محمولههای نفتی عربستان، مسیر جایگزین ینبع را مختل کردند و بابالمندب را تهدید کردند — تکرار اختلال هرمز.
در پاسخ، سعودیها محمولههای آسیا را به سمت شمالغرب به مدیترانه تغییر مسیر دادند، یا از طریق کانال سوئز یا — برای نفتکشهای بسیار بزرگتر از آنکه بتوانند از آن استفاده کنند — از طریق خط لولهای در سراسر مصر به نفتکش دیگری. سپس نفت مسیر بسیار طولانیتری را طی کرد و دور آفریقا و بازگشت به آسیا حمل شد.
سپس خط لوله شرق-غرب در اوایل همین ماه مورد حمله قرار گرفت و مجبور به تعطیلی شد، احتمالاً برای هفتهها.
سعودیها به مسیر پنهانی تحت حمایت آمریکا از طریق هرمز روی میآورند
با توقف بارگیری نفت در ینبع از ۱۱ سپتامبر، سعودیها دوباره تغییر مسیر دادند و به دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس پیوستند که نفت را از طریق دالان تحت هدایت آمریکا در تنگه هرمز ارسال میکنند. روز دوشنبه، شش ابرنفتکش ۱۲ میلیون بشکه را در پایانههای سعودی در خلیج فارس بارگیری کردند، بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتیرانی کپلر.
مقامات آمریکایی نقش دالان جنوبی را در حفظ جریان انرژی در حالی که محاصرهشان فشار بر ایران را افزایش میدهد، ستودهاند. دریادار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا، روز شنبه در ویدئویی در شبکههای اجتماعی گفت نیروهای آمریکایی در «چند ماه گذشته» به ۲۰۰۰ عبور کشتی تجاری و انتقال بیش از یک میلیارد بشکه نفت از کشورهای شریک خلیج فارس کمک کردهاند.
تحلیلگران برآورد میکنند روزانه حدود ۶ میلیون بشکه نفت یا بیشتر بهطور میانگین از طریق مسیر پنهانی در تنگه هرمز عبور کرده است — حدود ۴۰ درصد یا بیشتر از جریانهای پیش از جنگ.
راهکارها اقتصاد را برای حال حاضر تأمین میکنند
راهول چودهری، معاون تحقیقات بالادستی در شرکت دادههای انرژی ریستاد انرژی، محاسبه را اینگونه انجام داد: با جریان کنونی ۶ یا ۷ میلیون بشکه در روز از مسیر جنوبی، بهعلاوه ۲ میلیون بشکه از طریق خط لوله به فجیره، در مجموع حدود ۸ میلیون بشکه از ۱۵ میلیون بشکه مسدودشده در روز پیش از جنگ بازگردانده شده است.
این هنوز حدود ۷ میلیون بشکه در روز از جریانهای پیش از جنگ را کم دارد.
اما صبر کنید: حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز از ذخایر فراوان نفت جهان برداشت میشود. در همین حال، تقاضا به دلیل قیمت بالاتر و رشد اقتصادی کند در بازارهای کلیدی، احتمالاً حدود ۵ میلیون بشکه در روز دیگر کاهش یافته است. با افزودن ۵۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار بشکه در روز از سایر تأمینکنندگان مانند آمریکا، بازار جهانی نفت تقریباً متعادل میشود.
چودهری گفت: «برداشت ما این است که بازار بسیار بهدقت متعادل است. به همین دلیل قیمتهای فوقالعاده بالایی برای نفت خام نمیبینید؛ آنها هنوز در محدوده ۱۰۰ دلار هستند و به ۱۴۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه نرسیدهاند — که میتوانست در صورت وجود کسری ۵ تا ۶ میلیون بشکهای رخ دهد.»
در واقع، ریستاد پیشبینی میکند نفت در سه ماه آخر سال ۸۵ تا ۹۰ دلار در هر بشکه باشد و در صورت بازگشایی هرمز، سال آینده به ۸۰ تا ۸۲ دلار کاهش یابد.
اما راهکارها پرهزینهاند — و راهحل دائمی نیستند
این راهکارها زمانبر و پرهزینه هستند.
ارسال نفت به آسیا از طریق کانال سوئز بهجای دریای سرخ میتواند تا یک ماه به سفر بیفزاید. در همین حال، تجارت رفتوآمد هرمز شامل نفتکشهای گرانقیمتی است که حداقل یک روز و نیم در دریای عمان برای انتقال کشتی به کشتی منتظر میمانند.
تقاضا برای ابرنفتکشها نرخهای اجاره — که معمولاً ۳۰ تا ۵۰ هزار دلار در روز است — را به شدت بالا برده است. نرخهای اجاره نقدی برای عبور از هرمز در ۱۱ سپتامبر به یک میلیون دلار در روز رسید، بر اساس دادههای شرکت دادههای دریایی ویندوارد، معادل تقریباً ۲۶ دلار در هر بشکه. این بدان معناست که حملونقل یکچهارم هزینه را تشکیل میدهد، بهجای ۱ تا ۳ درصد معمول.
و بازارها برای اختلالات بیشتر آمادهاند. حمله به خط لوله شرق-غرب نشان داده است که خطوط لوله میتوانند آسیبپذیر باشند. ایران میتواند تلاش کند مسیر آمریکا از طریق تنگه هرمز را مختل کند یا مناطقی در نزدیکی سواحل عمان را که انتقال کشتی به کشتی در آنجا انجام میشود، هدف بگیرد.
اگر چنین شود، راهکار جایگزین انجام انتقالها در فاصله دورتر خواهد بود — که زمان بیشتری میبرد و هزینههای حتی بزرگتری به بار میآورد.