همزمان با عقبنشینی یخچالها، آبدرههای شیبدار قطب شمال ممکن است با خطرات فزاینده سونامی ناشی از رانش زمین روبهرو شوند که با پایش بهتر و هشدارهای سریعتر قابل کاهش است.
در شامگاه ۹ اوت ۲۰۲۵، مسافران کشتی هانزه اکسپلورر تازه عکاسی و فیلمبرداری از یخچال ساوت ساویر را تمام کرده بودند که کشتی سفر بازگشت خود را در آبدره آغاز کرد. حدود ۱۲ ساعت بعد، بخشی از کوهی مجاور ناگهان در آب فرو ریخت و دومین سونامی بلند ثبتشده در تاریخ را ایجاد کرد.
ما در مرکز زلزله آلاسکا زمینلرزهها و سونامیها را مطالعه میکنیم و یکی از ما لرزهشناس ایالت آلاسکا است. در پژوهشی تازه با همکاران، توصیف میکنیم که چگونه رانش زمین آب و آوار را ۱٬۵۸۰ فوت (۴۸۱ متر) به بالای دیواره مقابل آبدره، بالاتر از طبقه آخر آسمانخراش تایپه ۱۰۱، راند و سپس موج در سراسر تریسی آرم پیش رفت. موج بهقدری نیرومند بود که دیوارههای آبدره را تا سنگ لخت شست.
فروریزش کمی پس از ساعت ۵ بامداد در روزی خاکستری و بارانی رخ داد. خوشبختانه در آن زمان هیچ کشتی در منطقه نبود. در ماههای بعد، برخی خطوط کشتی تفریحی شروع به پرهیز از تریسی آرم کردند. با این حال، شرایطی که این فاجعه را پدید آورد منحصر به این مکان نیست.
رانش زمین در کوههای ساحلی آلاسکا خطری همیشگی است، جایی که بالاآمدگی سریع ناشی از نیروهای زمینساختی و از دست رفتن بلندمدت یخ با اثرات فرسایشی باران، برف و یخچالهای متحرک تلاقی میکنند. اما در سالهای اخیر الگویی چشمگیر پدیدار شده است: چندین رانش زمین بزرگ دقیقاً در جایی رخ داده است که یخچالی در حال عقبنشینی به پایان میرسد.
هرچند سازوکار آن هنوز بهدرستی شناخته نشده است، به نظر میرسد این کوهها با ناپدید شدن یخ ناپایدار میشوند. وقتی رانش زمین به آب میرسد، تکانه میلیونها تن سنگ به امواج سونامی منتقل میشود.
همین پدیده از آلاسکا تا گرینلند و نروژ در حال وقوع است، گاهی با پیامدهای مرگبار. در سراسر قطب شمال، کشورها میکوشند با این خطر فزاینده کنار بیایند. گزینهها جذاب نیستند: پرهیز از پهنههای وسیع خط ساحلی، یا زندگی با خطری که بهدرستی درک نشده است. ما معتقدیم نقش آشکاری برای سیستمهای هشدار وجود دارد، اما تنها در صورتی که دانشمندان درک بهتری از زمان و مکان احتمالی رانش زمین داشته باشند.
نشانههایی که ممکن است از وقوع رانش زمین خبر دهند
رانش زمین تریسی آرم نمونهای نیرومند است.
رانش زمین در اوت رخ داد، زمانی که آبهای گرم اقیانوس و بارش سنگینتر هم عقبنشینی یخچال و هم گسیختگی شیب را تقویت میکنند. یخچال زیر منطقه رانش زمین دچار یخریزی سریع شده بود — جدا شدن و فروافتادن تکههای بزرگ یخ در آب — و در دو ماه پیش از آن بیش از یکسوم مایل عقب نشسته بود. باران سنگین میبارید. باران به شکافهای کوه نفوذ میکند و با افزایش فشار آب در ترکها، آنها را به گسیختگی نزدیکتر میکند.
تحریککنندهترین نشانه، هزاران لرزش لرزهای کوچکی است که در روزهای پیش از فروریزش دامنه کوه از منطقه رانش زمین ساطع میشد.
ما معتقدیم این ترکیب نشانهها برای صدور هشدارهای تدریجی به هر کشتی در نزدیکی و خانهها و کسبوکارهایی که ممکن بود سونامی به آنها آسیب بزند، حداقل یک روز پیش از فروریزش کافی بود — اگر برنامه پایشی وجود داشت.
آخرین نمای تریسی آرم، گرفتهشده از هانزه اکسپلورر در حال دور شدن از یخچال ساوت ساویر، پیش از آنکه رانش زمینی از کوهی که در سمت چپ خارج از دید بود در آبدره فرو ریزد. رانش زمین سونامیای ایجاد کرد که موجی را نزدیک به ۱٬۶۰۰ فوت (حدود ۴۹۰ متر) به بالای کوه سمت راست فرستاد. اعتبار: مرکز زلزله آلاسکا
هشدارهای تشدیدشونده برای همه چیز از تروریسم و ایمنی نیروگاه هستهای تا بهمن و ناآرامی آتشفشانی استفاده میشوند. آنها خطر را از میان برنمیدارند، اما همزیستی ایمن مردم با خطرات را آسانتر میکنند.
برای مثال، هرچند هنوز افراد در بهمن کشته میشوند، سیستمهای هشدار نقشی اساسی در ایمنتر کردن سفرهای زمستانی در مناطق دورافتاده برای افراد بیشتری داشتهاند. فروریزش در تریسی آرم نشان میدهد چه چیزی برای رانش زمین ممکن است.
یک سیستم هشدار چگونه میتواند باشد
ما معتقدیم ترکیب آبوهوا و عقبنشینی سریع یخچال در اوایل اوت ۲۰۲۵ احتمالاً برای صدور هشداری کافی بود که به مردم اطلاع دهد خطر ممکن است در یک منطقه کلی بهطور موقت افزایش یافته باشد. در مقیاس زرد-نارنجی-قرمز، این یک هشدار زرد میبود.
در ساعات پیش از رانش زمین، افزایش نمایی رویدادهای لرزهای و گذار نشانهدار به آنچه لرزش لرزهای نامیده میشود — «همهمه» پیوسته انرژی لرزهای — برای ابلاغ هشداری زمانحساس برای منطقهای مشخص کافی بود.
این مشاهدات که بهعنوان محصول جانبی پایش منطقهای زمینلرزه ثبت شد، هشدار «نارنجی» مبنی بر نگرانی فوری را توجیه میکرد. نشانهها بهطور قابلبحث برای توصیه به دور نگه داشتن قایقها و کشتیها از آبدره کافی بود.
پژوهش ما در چند سال گذشته نشان داده است که پس از آغاز یک رانش زمین بزرگ، امکان شناسایی و اندازهگیری رویداد در عرض چند دقیقه وجود دارد. در این مدت، امواج لرزهای در منطقه اطراف میتوانند اندازه تقریبی رانش زمین و اینکه آیا نزدیک آب آزاد رخ داده است را نشان دهند.
برنامه پایشی که بتواند این را بهسرعت ابلاغ کند، قادر به صدور هشدار قرمز، نشانه رویدادی در حال وقوع، خواهد بود.
برنامه هشدار سونامی اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) دههها صرف تنظیم دقیق انتشار سریع پیام کرده است. یک سیستم هشدار برای کشتیهای در نزدیکی فوری کمک اندکی میکرد، اما میتوانست شاید ۱۰ دقیقه هشدار برای کسانی فراهم کند که سونامی هولناک را از دورتر تجربه کردند.
هنوز هیچ سیستم پایش رانش زمین در این مقیاس در آمریکا فعال نیست. ساخت یکی از آنها نیازمند همکاری میان آژانسهای ایالتی و فدرال و تقویت شبکههای پایش و ارتباطات است. حتی در آن صورت نیز بیخطا نخواهد بود.
دادههای لرزهای از نزدیکترین ایستگاه پایش به رانش زمین، حدود ۶۰ مایل (۱۰۰ کیلومتر) دورتر، نشان میدهد «همهمه» انرژی لرزهای درست پیش از رانش زمین افزایش مییابد، که با جهش زرد بلند کمی پس از ساعت ۵ بامداد نشان داده شده است. اعتبار: مرکز زلزله آلاسکا.
درک خطر، نه حذف آن
سیستمهای هشدار خطر را بهطور کامل از میان برنمیدارند، اما گزینهای بهتر از نبود هیچ هشداری هستند. با گذشت زمان، آنها آگاهی میسازند زیرا جوامع و بازدیدکنندگان به فکر کردن درباره این خطرات عادت میکنند.
بسیاری از جذابترین مکانهای زمین با خطرات قابلتوجه همراهند. آبدرههای قطب شمال از جمله آنها هستند. همان فرایندهایی که این خطر را میسازند — عقبنشینی یخچال، زمین شیبدار، زمینشناسی پویا — همان چیزی است که این چشماندازها را چنان گیرا میکند. ترکیب یخچالها، آبهای پر از یخ و کوههای شیبدار دقیقاً همان چیزی است که مردم را به این مکانها میکشاند. مردم به بازدید و تجربه آنها ادامه خواهند داد.
پرسش این نیست که آیا باید بهکلی از این مکانها پرهیز کرد، بلکه این است که چگونه به مردم کمک کنیم تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند. ما معتقدیم پایش قویتر ژئوفیزیکی و هواشناسی، همراه با پژوهش و کانالهای ارتباطی تازه، نخستین گام است.
در ۹ اوت، بازدیدکنندگان ناآگاهانه از چشماندازی گذشتند که در آستانه فروریزش بود. یک سیستم هشدار میتوانست به شرکتهای تور و افراد منطقه اطلاعات لازم برای تصمیمگیری آگاهانهتر و پرهیز از غافلگیری را بدهد.
منبع: «سونامی رانش زمین ۴۸۱ متری در آبدرهای در آلاسکا که کشتیهای تفریحی به آن رفتوآمد میکنند» نوشته دن اچ. شوگار، کاترین آر. بارنهارت، میرا بردهل، ژاکلین کاپلان-اورباخ، گوران اکستروم، آرام فتحیان، مارتن خیرتسما، استیون پی. هیکس، برتوود هیگمن، ارین کی. جنسن، ازگی کاراسوزن، پاتریک لینت، جان لاینز، توماس موناهان، جرارد رو، کریستیان اسونویگ، لیام تونی، ماکسیمیلیان ون ویک دو وریس و مایکل ای. وست، ۶ مه ۲۰۲۶، ساینس.
DOI: 10.1126/science.aec3187
برگرفته از مقالهای که در ابتدا در The Conversation منتشر شد.