چرا واشینگتن و تهران همچنان از کنار یکدیگر حرف می‌زنند

دولت ترامپ و نظام ایران هر دو می‌گویند راه‌حل دیپلماتیک برای جنگ را ترجیح می‌دهند، اما توافق دورتر از همیشه به نظر می‌رسد.

• علل ریشه‌ای این بن‌بست ممکن است آشتی‌ناپذیر باشد.

چرا مهم است: در ۱۸ ماه گذشته، دو دور مذاکرات ناکام به دو جنگ منجر شده است. تفاهم‌نامه ژوئن ظرف چند روز فروپاشید و به تشدید دوباره تنش انجامید. اگر تلاش کنونی برای دستیابی به پیشرفتی دیپلماتیک به بن‌بست برسد، احتمالاً ظرف چند هفته درگیری دیگری آغاز خواهد شد.

نگاهی می‌اندازیم به برخی از پویایی‌های ریشه‌دار میان دو کشور — شخصی، فرهنگی و سیاسی — که تلاش‌ها برای میانجی‌گری توافق را ناکام گذاشته است:

یکی از دلایل ناکامی‌ها این است که آمریکا و ایران بازه زمانی مذاکرات را بسیار متفاوت می‌بینند. ترامپ تمام همتش رسیدن به توافقی سریع است — وقتی امور کند پیش می‌رود بی‌حوصله و کلافه می‌شود. سبک مذاکره ایرانیان کاملاً نقطه مقابل است. آن‌ها تمام همتشان وقت‌کشی است.

• کریم سجادپور، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی، به اکسیوس گفت: «آمریکا در دوران ترامپ ابرقدرت کم‌توجه است... ناتوان از پیگیری پایدار یک راهبرد. ایران در دوران جمهوری اسلامی، تئوکراسی وسواسی-اجباری است که بیش از پیشبرد رفاه مردم خود، بر مقاومت در برابر آمریکا متمرکز است.» او افزود: «ترامپ بیش‌فعالی دارد؛ ایران وسواس اجباری.»
• برای نمونه، در آوریل ۲۰۲۵ ترامپ مهلتی ۶۰ روزه برای مذاکرات تعیین کرد — جدول زمانی‌ای فوق‌العاده کوتاه و غیرواقع‌بینانه. از سوی دیگر، ایرانیان مذاکرات را فرایندی طولانی‌تر می‌دیدند و مهلت را به‌قدر کافی جدی نگرفتند. آن‌ها باور نداشتند ترامپ وقتی می‌گوید ۶۰ روز، واقعاً منظورش باشد.

• مذاکرات فوریه امسال حتی کوتاه‌تر بود — حدود سه هفته. احتمال رسیدن به توافق با آن سرعت نزدیک به صفر بود.

ترامپ نمایش‌های پرزرق‌وبرق سیاسی را دوست دارد، با خودش در نقش بازیگر اصلی. او توافقی را در سر می‌پروراند که میراث‌ساز باشد و رابطه آمریکا و ایران را بازتعریف کند و خاورمیانه را از نو شکل دهد.

• ایرانیان توافقی محدود و معامله‌محور را ترجیح می‌دهند که به‌صورت غیرمستقیم — یا با کمترین نمود عمومی ممکن — مذاکره شود. آن‌ها هر توافقی را آتش‌بس می‌دانند نه پیمان صلح.
• سجادپور گفت: «ترامپ و مذاکره‌کنندگانش به توافق‌ساز بودن خود می‌بالند. در فرهنگ سیاسی ایران، واژه سازشکار — «سازشکار» — عملاً توهین است.»
• او افزود: «رهبران ایران هرگز حاضر نبودند مستقیم با ترامپ دیدار کنند. اگر حاضر بودند، به گمانم نتیجه رویدادها می‌توانست بسیار متفاوت باشد. ترامپ می‌خواهد مناقشه را حل کند؛ تمام هویت جمهوری اسلامی بر ادامه رویارویی با آمریکا بنا شده است.»

مانع بنیادین در مذاکرات بی‌اعتمادی است.

• ایرانیان ادعا می‌کنند ترامپ دو بار به آن‌ها تقلب کرد، هنگامی که در میانه مذاکرات به آن‌ها حمله کرد.
• بسیاری در درون نظام ایران هرگونه مذاکره با آمریکا را صرفاً حیله‌ای برای پوشاندن تدارک حمله غافلگیرانه می‌دانند.
• طرف آمریکایی در پاسخ می‌گوید این ایران بود که تقلب کرد، هنگامی که تفاهم‌نامه ژوئن ۲۰۲۶ را نقض کرد و چند روز پس از امضای توافق به کشتی‌ها در تنگه هرمز حمله کرد.
• مقامات آمریکایی می‌گویند نمی‌توانند به پایبندی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یا دیگر عناصر رادیکال درون نظام به هر توافقی که با اعضای عمل‌گراتر نظام مذاکره کنند، اتکا کنند.

مذاکرات برای هر دو طرف مسئله‌ای سیاسی و پرتنش در داخل است.

• تیم مذاکره‌کننده ایران و دیگرانی درون نظام که از توافق حمایت می‌کنند، در داخل کشور زیر حملات مداوم قرار گرفته‌اند. این فشار آن‌ها را به اتخاذ موضعی سخت‌تر در مذاکرات سوق داده است.
• ترامپ و مذاکره‌کنندگانش از سوی راست تحت فشارند که توافق نبندند — و از سوی چپ به باد تمسخر گرفته می‌شوند که ممکن است توافقی را بپذیرند که یا وضعیت پیش از جنگ را بازگرداند یا شبیه توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ رئیس‌جمهور اوباما باشد.

• همین نوع انتقادها ترامپ را وادار کرد از مواضع معتدل‌تری که در ۱۸ ماه گذشته چند بار اتخاذ کرده بود، از جمله اوایل همین هفته، عقب‌نشینی کند.

آنچه باید پی گرفت: فرستادگان کاخ سفید، استیو ویتکاف و جارد کوشنر، و معاون رئیس‌جمهور ونس همچنان فکر می‌کنند دیپلماسی ارزش پیگیری دارد. اما ترامپ بسیار تردیدآمیزتر به نظر می‌رسد.

• او در مصاحبه‌ای با مجله تایم که پنجشنبه منتشر شد، گفت آنچه ایران آماده انجام آن است برای او «به‌قدر کافی خوب» نیست.
• او گفت: «درباره ایران، فکر نمی‌کنم هرگز بتوانی صلح داشته باشی»، و تکرار کرد که در حال بررسی از سرگیری عملیات بزرگ جنگی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای است.
• مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، پنجشنبه از مذاکرات با آمریکا دفاع کرد.
• او گفت: «ما هرگز از گفت‌وگو فرار نکرده‌ایم و نخواهیم کرد، هرچند آمریکا با وجود امضای توافق سه بار کشور ما را هدف قرار داد»، و به تفاهم‌نامه ژوئن اشاره کرد. «آمریکا باید این تصور را از سر خود بیرون کند که با ترور ما را به زانو درخواهد آورد.»
• اما دیگر مقامات ایرانی، به‌ویژه درون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مذاکرات را بی‌فایده می‌دانند و معتقدند تنها راه پایان دادن به جنگ تحمیل هزینه‌های بیشتر در میدان نبرد است.

آنچه می‌گویند: محمد آیت‌اللهی تبار، دانشیار امور بین‌الملل در مدرسه دولتی و خدمات عمومی بوش دانشگاه تگزاس A&M، در مقاله جدیدی در فارن افرز می‌نویسد: «ایران در قبال ایالات متحده راهبردی را اتخاذ کرده که با تشدید تنش و تهاجم مستمر تعریف می‌شود.»

• «[نظام] درباره آنچه می‌خواهد شفاف است — خروج تمام نیروهای آمریکایی از منطقه — و آماده است برای رسیدن به آن، به‌طور نامحدود در وضعیت جنگی بماند.»