وقتی نام طاعون به گوش می‌رسد، ذهن ممکن است به سمت تصاویر پزشکان نقاب‌دار در قرون وسطای اروپا برود.
اما این بیماری کشنده این بار دوباره در کانون توجه قرار گرفته است، پس از آنکه خبر مرگ یک کارمند ۲۸ ساله آزمایشگاه «ضدطاعون» در سیبری در سراسر جهان منتشر شد.
رسانه‌های محلی در ایرکوتسک، روسیه، گزارش دادند که زنی شاغل در «مؤسسه تحقیقات ضدطاعون سیبری و خاور دور» هفته گذشته جان خود را از دست داده است.
به گفته خبرگزاری اسوشیتدپرس (AP)، مقامات روسی بخشی از یک بیمارستان را قرنطینه کرده و افراد در تماس با این زن را تحت نظارت دارند.
اما رسانه دولتی تاس (TASS) گزارش داد که نهاد ناظر بهداشت عمومی روسیه، موسوم به «روس‌پوتربنادزور»، تأیید کرده است که آزمایش‌ها هیچ عامل بیماری‌زایی مرتبط با کار او را شناسایی نکرده و هرگونه حادثه در آزمایشگاه را تکذیب کرده است.
ابهام درباره آنچه در آزمایشگاه رخ داده، پرسش‌هایی را درباره نحوه گسترش این بیماری و چگونگی مدیریت آن برمی‌انگیزد.
در اینجا آنچه می‌دانیم آورده شده است.
انواع عفونت‌های طاعون کدامند؟
سه شکل بالینی اصلی عفونت طاعون وجود دارد که توسط باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) ایجاد می‌شوند؛ این باکتری در جوندگان و کک‌هایی که از خون آن‌ها تغذیه می‌کنند زندگی می‌کند.
این سه نوع عبارتند از: ریوی، بوبونیک (غدد لنفاوی) و سپتیسمیک.
طاعون ریوی یا طاعون مبتنی بر ریه، کشنده‌ترین شکل است.
دوره نهفتگی می‌تواند تا ۲۴ ساعت کوتاه باشد و از طریق ذرات تنفسی منتقل می‌شود.
در صورت عدم درمان، می‌تواند کشنده باشد.
شکل بوبونیک شایع‌ترین نوع است و از طریق نیش کک آلوده ایجاد می‌شود؛ این نیش باعث می‌شود باکتری‌ها از طریق سیستم لنفاوی به نزدیک‌ترین غده لنفاوی حرکت کرده و در آنجا تکثیر شوند.
در مراحل پیشرفته، غدد لنفاوی ملتهب می‌توانند به زخمی پر از چرک تبدیل شوند که «بوبو» نامیده می‌شود.
طاعون سپتیسمیک زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها مستقیماً وارد جریان خون شوند یا به عنوان عارضه‌ای از طاعون بوبونیک یا ریوی ظاهر گردند.
علائم این شکل از طاعون شامل خستگی، تب و خونریزی داخلی است.
مؤسسه ضدطاعون سیبری چیست؟
«مؤسسه تحقیقات ضدطاعون سیبری و خاور دور» در ایرکوتسک، تحقیقاتی را در زمینه کنترل طاعون انجام می‌دهد. این مؤسسه در نوک جنوبی دریاچه بایکال واقع شده و طبق وب‌سایت رسمی آن، در پنجم ژوئن ۱۹۳۴ به دستور شورای دفاع و کار اتحاد جماهیر شوروی تأسیس شده است.
یک شبکه تلویزیونی دولتی در ایرکوتسک روز دوشنبه به وقت محلی گزارش داد که یک کارمند آزمایشگاه، که نام او داریا شیپیلووا ذکر شده، هفته گذشته در بیمارستانی در شهر شلخوف، واقع در حومه ایرکوتسک در شرق سیبری، جان خود را از دست داده است.
ماکسیم مودین، شهردار منطقه شلخوف، روز جمعه گفت که بیمارستان دیگر بیمار جدیدی را پذیرش نمی‌کند و ترخیص بیماران نیز متوقف شده است و آزمایشگاه آن تست‌های روتین را تعطیل کرده است.
آنا پوپوا، رئیس «روس‌پوتربنادزور»، به ایرکوتسک سفر کرد و روز جمعه با ایگور کوبزف، فرماندار، و سایر مقامات دیدار نمود.
کوبزف اظهار داشت که همه کسانی که با این زن در تماس بوده‌اند تحت نظارت پزشکی قرار دارند.
او عفونت را مشخص نکرد و آن را مورد مشکوک «عفونت بسیار خطرناک» خواند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز دوشنبه گفت که فکر نمی‌کند جای نگرانی وجود داشته باشد، اما ایالات متحده این پرونده را به دقت زیر نظر دارد.
مرگ سیاه چیست؟
مشهورترین شیوع طاعون بوبونیک، «مرگ سیاه» بود؛ همه‌گیری در اروپا که از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۳ ادامه یافت.
اگرچه مورخان هنوز درباره مبدأ مرگ سیاه در اروپا بحث می‌کنند، اما تصور می‌شود که این بیماری از طریق کشتی‌هایی که موش و کک را حمل می‌کردند وارد شده و طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۵۰ میلیون نفر را کشته است.
اگرچه همه‌گیری مرگ سیاه به نام طاعون بوبونیک شناخته می‌شود، اما طبق گفته WHO، طاعون ریوی که نرخ مرگ‌ومیر بالاتری داشت، نیز احتمالاً در این همه‌گیری نقش داشته است.
طاعون هنوز در کجاها وجود دارد؟
بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، سازمان جهانی بهداشت ۳,۸۴۷ مورد مشکوک طاعون و ۴۲۳ مرگ را از ۱۰ کشور گزارش کرده است.
استرالیا از دهه ۱۹۲۰ هیچ مورد انسانی را ثبت نکرده است.
طبق مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، این کشور از سال ۱۹۲۴ هیچ مورد انتقال فرد به فرد را ثبت نکرده است.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که طاعون در جمعیت حیوانات در تمام قاره‌ها به جز اقیانوسیه یافت می‌شود.
آیا انسان‌ها امروزه می‌توانند از طاعون جان سالم به در ببرند؟
امروزه، طاعون بوبونیک به راحتی با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود و رعایت اقدامات استاندارد می‌تواند به جلوگیری از عفونت کمک کند.
با این حال، طاعون ریوی اگر بدون درمان باقی بماند، دارای نرخ کشندگی ۱۰۰ درصد است.
اگر بیماران زودتر تشخیص داده شوند، آنتی‌بیوتیک‌ها و درمان حمایتی مؤثر خواهند بود.
در غیر این صورت، بیماری می‌تواند به سرعت پیشرفت کند و ظرف ۱۸ تا ۲۴ ساعت پس از عفونت کشنده باشد.
اقدامات پیشگیرانه شامل اطلاع‌رسانی به مردم هنگام وجود طاعون تشخیص داده شده در حیوانات در محیط اطرافشان و توصیه به آن‌ها برای اتخاذ احتیاط‌ها در برابر نیش کک و عدم دست زدن به لاشه حیوانات است.
سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون را توصیه نمی‌کند، مگر برای گروه‌های پرخطر مانند پرسنل آزمایشگاهی که دائماً در معرض خطر آلودگی هستند.
طاعون چگونه شناسایی می‌شود؟
تأیید طاعون نیازمند آزمایش‌های آزمایشگاهی است.
بهترین روش، شناسایی یرسینیا پستیس از نمونه چرک取自 بوبو، خون یا خلط است.
آنتی‌ژن خاص یرسینیا پستیس می‌تواند با تکنیک‌های مختلف شناسایی شود.
یکی از این روش‌ها، تست سریع دیپ‌استیک (dipstick) اعتبارسنجی شده در آزمایشگاه است که اکنون با حمایت سازمان جهانی بهداشت در آفریقا و آمریکای لاتین به طور گسترده استفاده می‌شود.