جستجو برای داروهای GLP-1 که بتوانند اختلالات مغزی را درمان کنند، با تزریق تازه‌ای از انرژی و بودجه همراه شده است. شرکت‌های دارویی با تکیه بر سال‌ها کار دانشمندان دانشگاهی، به شدت وارد توسعه ترکیبات مرتبط با GLP-1 برای درمان اعتیاد، اسکیزوفرنی، افسردگی و سایر شرایط شده‌اند.
ماه گذشته، غول دارویی الی لیلی (Eli Lilly) اولین نتایج بالینی برنیپاتید (brenipatide)، ترکیبی مرتبط با داروی پرطرفدار چاقی این شرکت یعنی تیرزپاتید (tirzepatide)، را برای درمان اختلال مصرف الکل ارائه کرد. هفته گذشته، شرکت بیوتکنولوژی کاریا فارماسوتیکالز (Kariya Pharmaceuticals) نتایج اولیه بالینی یک ترکیب مشابه به نام KP405 را برای بیماری پارکینسون به اشتراک گذاشت. همچنین شرکت بیوتکنولوژی بیس‌لاین تراپیوتیکس (Baseline Therapeutics) برنامه‌ریزی می‌کند تا اوایل سال ۲۰۲۷ یک آزمایش بالینی از یک ترکیب GLP-1 را برای اختلال مصرف الکل آغاز کند.
محققان مدت‌هاست به پتانسیل داروهای GLP-1 برای درمان شرایط مغزی علاقه‌مند بوده‌اند. اما لورنزو لجیو (Lorenzo Leggio)، دانشمند حوزه اعتیاد در مؤسسه ملی سلامت (NIH) در بالتیمور، مریلند، می‌گوید که صنعت داروسازی تا اخیراً این علاقه را به اشتراک نمی‌گذاشت.
کریستیان هندرشات (Christian Hendershot)، دانشمند حوزه اعتیاد در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی در لس‌آنجلس، می‌گوید تمرکز جدید شرکت‌ها بر این درمان‌ها می‌تواند دسترسی افرادی که از آن‌ها بهره‌مند می‌شوند را تسریع بخشد.
هندرشات اظهار داشت: «با شروع آزمایش‌های صنعتی، شاهد رشد سریع‌تر این حوزه کاری در دو سال آینده خواهیم بود. امیدواریم این امر منجر به یک یا چند مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای درمان‌های GLP-1 جهت اعتیاد شود.»
درمان مغز
برخی از داروهای پرطرفدار چاقی، مانند سماگلوتاید (semaglutide)، هورمون روده‌ای پپتید شبیه گلوکاگون-۱ (GLP-1) را تقلید می‌کنند. برخی دیگر، مانند تیرزپاتید، هم GLP-1 و هم هورمون روده‌ای پلی‌پپتید مهارکننده گاستریک (GIP) را تقلید می‌کنند. هر دو هورمون در تنظیم سطح قند خون، در میان سایر عملکردها، نقش دارند.
افرادی که آگونیست‌های گیرنده GLP-1 مصرف می‌کنند، معمولاً از بی‌علاقگی به نوشیدن الکل و سیگار کشیدن گزارش می‌دهند؛ اثری غیرمنتظره که توجه محققان حوزه اعتیاد را جلب کرد. در سال ۲۰۲۵، هندرشات نتایج1 اولین آزمایش بالینی سماگلوتاید را در افراد مبتلا به اختلال مصرف الکل منتشر کرد. این مطالعه نشان داد که سماگلوتاید با گذشت زمان، هوس الکل و اپیزودهای نوشیدن سنگین را کاهش می‌دهد. همچنین مقدار الکل مصرف‌شده توسط شرکت‌کنندگان در یک آزمایش آزمایشگاهی را کاهش داد.
از آن زمان، دو مطالعه بالینی دیگر به رهبری دانشگاهیان نتایج مشابهی یافته‌اند2,3. هندرشات می‌گوید مطالعات تاکنون به طور مداوم مزایایی را نشان داده‌اند که به نظر می‌رسد بیشتر از داروهای تأییدشده فعلی برای اختلال مصرف الکل است.
نیمه‌عمر طولانی
چنین نتایجی شرکت‌های دارویی را تشویق کرده است تا تنوعاتی از داروهای GLP-1 را برای اختلالات مصرف مواد پیگیری کنند. یکی از نمونه‌ها برنیپاتید است، تقلیدکننده GLP-1 و GIP که شرکت الی لیلی در ایندیاناپولیس، ایندیانا، آن را برای درمان اختلال مصرف الکل آزمایش کرده است. این دارو مدت بیشتری نسبت به داروهای GLP-1 تأییدشده در بدن انسان فعال باقی می‌ماند. طبق داده‌های ارائه‌شده ماه گذشته در کنگره روان‌پزشکی (Psych Congress) در نیواورلئان، لوئیزیانا، نیمه‌عمر آن ۹ تا ۱۲ روز است، در حالی که برای سایر داروهای GLP-1 تأییدشده ۵ تا ۷ روز است. رابرت نیکلسون (Robert Nicholson)، که امور پزشکی روان‌پزشکی و اختلالات مصرف مواد را در الی لیلی هدایت می‌کند، می‌گوید مدت اثر طولانی‌تر، این دارو را به ویژه برای افراد مبتلا به اختلالات مصرف مواد یا شرایط روان‌پزشکی مناسب می‌سازد.
اما رندی سیلی (Randy Seeley)، متخصص چاقی در دانشگاه میشیگان در ان‌آربور، می‌گوید فراتر از نیمه‌عمر طولانی‌تر، روشن نیست که تفاوت‌های عمده‌ای بین این ترکیب و داروهای موجود در بازار وجود داشته باشد.
فراتر از اختلال مصرف الکل، برنیپاتید در آزمایش‌های بالینی برای طیف وسیعی از شرایط مرتبط با مغز، از جمله اختلال مصرف تنباکو و افیون، افسردگی، اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی قرار دارد.
یک تقلیدکننده دیگر GLP-1 که هدف آن اختلال مصرف الکل است، BT-001 نام دارد که توسط شرکت بیس‌لاین تراپیوتیکس در سان‌فرانسیسکو، کالیفرنیا، در حال توسعه است. این شرکت برنامه‌ریزی می‌کند تا اوایل سال ۲۰۲۷ آزمایش‌های فاز سوم BT-001 را آغاز کند.