سوری‌های اهل سنت عرب پس از نماز جمعه در شهر حسکه در شمال سوریه تظاهرات گسترده‌ای برگزار کردند. بسیاری از معترضان که اعضای قبایل عرب بودند، از محله‌های اطراف حسکه آمدند و برخی نیز از استان مجاور دیرالزور در جنوب شرقی سوریه حضور یافتند.
معترضان در خارج از مسجد ابوبکر صدیق در الغویران، جایی که اعتراضات هفته گذشته آغاز شد، گرد هم آمدند. پس از نماز جمعه، آن‌ها با حمل پرچم رژیم جدید سوریه به میدان اصلی شهر، یعنی میدان آزادی، راهپیمایی کردند. معترضان توسط اعضای نیروهای امنیتی داخلی دولت همراهی می‌شدند.
رسانه‌های منطقه تنها توجه جزئی به ناآرامی‌های حسکه در هفته گذشته داشتند و رسانه‌های بین‌المللی تقریباً هیچ پوششی نداشتند. با این حال، تنش‌ها در این شهر قابل توجه است زیرا گواه بر بی‌ثباتی مداومی است که زیر پوست سوریه در حال جوشیدن است، حتی در حالی که رژیم جدید سعی دارد تصویری از اقتدار محکم و انحصاری ارائه دهد.
حسکه قبل از سقوط رژیم اسد در دسامبر ۲۰۲۴، شهر اصلی اداره خودمختار شمال شرق سوریه به رهبری کردها بود. نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) که در دوره ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ با ائتلاف به رهبری آمریکا در مبارزه با داعش همکاری داشتند، عنصر مسلح آن اداره بودند.
اما پس از پیشروی سریع نظامی دولت دمشق در سراسر رود فرات در ماه ژانویه، SDF و اداره خودمختار به سرعت با انحلا موافقت کردند. توافقی که در ۲۹ ژانویه منعقد شد، اداره خودمختار را رسماً خاتمه داد و SDF در ۲۶ آگوست رسماً منحل شد.
اما در حالی که مقام کردی به صورت کاغذی منحل شد، بسیاری از نهادهای آن در واقعیت همچنان به فعالیت خود ادامه دادند. رهبران SDF عمداً از رویارویی با مقامات جدید پرهیز کردند. آن‌ها درک می‌کردند که بدون پشتیبانی خارجی یا حفاظت، پس از رها کردن کردها توسط آمریکا و خروج نیروهایش، چنین مسیری قطعاً به خونریزی و سرکوب اجباری خودشان منجر خواهد شد.
در عوض، آن‌ها تلاش کردند تا حد ممکن خودمختاری را حفظ کنند و همزمان در همکاری رسمی با مقامات مرکزی باقی بمانند. در همان زمان، تشکل‌های سیاسی نیمه‌مستقل کردی مرتبط با حلقه‌های نفوذ SDF همچنان باقی مانده‌اند.
این رویکرد ناشی از بی‌اعتمادی بنیادین میان ساختارهای کردی و مقامات جدید است، همراه با تمایل کردها برای بهره‌گیری حداکثری از وضعیت جدید و اجتناب از کشتارهای فرقه‌ای تسهیل‌شده توسط دولت که از زمان سقوط رژیم اسد در جنوب درزی‌نشین و مناطق ساحلی غربی علوی‌نشین رخ داده است.
کردهای سوریه به اکراه آشکار مقامات دمشق در تنبیه عناصری از طرفدارانشان که دست به خشونت علیه اقلیت‌ها زده‌اند، اشاره می‌کنند. تنها تعداد اندکی از افراد محاکمه شده و فقط یک یا دو نفر به دلیل مشارکت در کشتارهای فرقه‌ای در سویدا و لاذقیه محکوم شده‌اند.
جمعیت عرب عزم خود را جزم کرده تا انحلال ساختارهای خودمختار کردی را تحمیل کند
جمعیت عرب عزم خود را جزم کرده تا انحلال ساختارهای خودمختار کردی را تحمیل کند
آخرین حوادث به نظر می‌رسد ناشی از عزم عناصری در جمعیت عرب حسکه برای تسریع در انحلال ساختارهای خودمختار به رهبری کردها و مطالبه اعمال کنترل سریع، کامل و فوری توسط مقامات مرکزی در دمشق باشد.
منبعی در مقام کردی در حسکه به جروزالم پست گفت: «وضعیت حدود یک هفته پیش زمانی آغاز شد که یک کمپین هماهنگ در شبکه‌های اجتماعی با استفاده از حساب‌های جعلی و برخی سوری‌های مقیم اروپا، به ویژه آلمان، ظاهر شد.»
«این حساب‌ها از ساکنان عرب محله الغویران در حسکه خواستند تا تظاهراتی سازماندهی کنند و پرچم ملی سوریه را در مرکز شهر تحت عنوان «احیای اقتدار دولت» در سراسر قلمرو سوریه بالا ببرند.»
«فرماندار کردی حسکه و مقامات محلی از قبل تصمیم گرفته بودند که خودشان پرچم سوریه را در یک مراسم رسمی بالا ببرند. اما کمپین شبکه‌های اجتماعی ادامه یافت و مردم را از خارج از شهر و استان حسکه دعوت به شرکت کرد.»
«این نکته به طور خاص حائز اهمیت است که رهبران قبایل عرب محلی در این تظاهرات شرکت نکردند. در عوض، تجمع‌ها عمدتاً متشکل از گروه‌هایی از جوانان شورشگر بود، از جمله افرادی که گزارش شده با داعش سابق و عناصری از نهاد بعثی سابق ارتباط داشته‌اند.»
«در طول تظاهرات، شرکت‌کنندگان تصاویر صدام حسین را بالا بردند، شعارهای تحریک‌آمیز و صراحتاً فرقه‌ای از جمله «سوریه بدون اقلیت‌ها» سر دادند و به نمادهای ملی، پرچم‌ها و بنرهای کردی حمله کردند. این اقدامات به نظر می‌رسید عمداً برای تحریک واکنش کردی و احتمالاً ایجاد رویارویی قومی گسترده‌تر طراحی شده باشند.»
منبع حسکه افزود: «این تحولات پرسش‌های جدی درباره نیت‌های برخی عناصر در دمشق مطرح می‌کند. دلایل قوی وجود دارد که شک کنیم گروه‌هایی مخالف فرآیند ادغام، فعالانه در حال تلاش برای تضعیف اجرای آن هستند.»
«گمان می‌رود این گروه‌ها روابط نزدیکی با ترکیه دارند که ممکن است خود آنکارا چنین فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده‌ای را تشویق کند، با توجه به نارضایتی ظاهری ترکیه از برخی جنبه‌های توافق ادغام و نتایج آن.»
'هیچ بازدارندگی یا قانونی برای توقف تنش در حسکه توسط دولت وجود ندارد'
'هیچ بازدارندگی یا قانونی برای توقف تنش در حسکه توسط دولت وجود ندارد'
نقش مقامات دمشق در رویدادهای اخیر همچنان مورد سوال است. منبعی غیرنظامی در حسکه به پست گفت: «هیچ بازدارندگی یا قانونی برای توقف تنش در حسکه توسط دولت وجود ندارد. کردها و عرب‌ها شروع به ترس از حرکت در داخل شهر کرده‌اند. خطر ربایش نیز رو به افزایش گذاشته است.»
منبع مقام حسکه مشکوک است که یک دستور کار سیاسی گسترده‌تر پشت رویدادهای اخیر قرار دارد، یعنی «استفاده از اختلافات میان جوامع عرب و کرد، به ویژه از طریق بسیج بخش‌هایی از جمعیت قبایل عرب، برای ایجاد شرایط مساعد برای رویارویی فرقه‌ای یا قومی.»
«چنانچه چنین تنش‌هایی به خشونت گسترده تبدیل شود، مقامات کردی ممکن است تحت فشار زیادی قرار گیرند تا برای بازگرداندن نظم، درخواست مداخله دولت مرکزی را بدهند.»
«دمشق سپس می‌تواند از چنین درخواستی یا بدتر شدن کلی امنیت، به عنوان توجیهی برای استقرار نیروهای دولتی بیشتر و به تدریج پذیرفتن کنترل امنیتی و اداری مستقیم بر حسکه استفاده کند.»
«این امر شباهت‌هایی با رویکرد اولیه نسبت به سویدا و جمعیت درزی آن دارد، جایی که بی‌ثباتی داخلی می‌تواند توجیه سیاسی و امنیتی برای گسترش اقتدار دولت مرکزی فراهم کند.»
در همین حال، گزارشی در وب‌سایت «نبأ بلدی» که همسو با مقامات دمشق است، «جوانان انقلابی» کرد را مقصر تنش‌ها دانست. این اصطلاح برای اشاره به یک سازمان جوانان کردی مرتبط با سازمان‌های سیاسی پشت نیروهای دموکراتیک سوریه به کار می‌رود.
به گفته افرادی که در مقاله نبأ بلدی نقل قول شده‌اند، جوانان انقلابی در نقاطی از شهر ایست‌بازرسی ایجاد کردند و «عابران را متوقف کردند، تلفن‌هایشان را جستجو کردند و با آن‌ها رفتاری تحقیرآمیز داشتند.»
به گفته عبدالرحمن الحسن، یکی از ساکنان عرب الغویران، «شهر به دلیل رفتار جوانان انقلابی دچار تنش شدید بود.» الحسن گفت که به ارزیابی او، «ساکنان مداخله کافی نیروهای امنیتی دولت برای توقف این اقدامات یا برقراری کنترل در سراسر شهر نمی‌دیدند.»
در دوره پیش رو، زمینه برای اقدامات بیشتر مقامات دمشق جهت پایان دادن به بازمانده‌های خودمختاری کردی در شرق فرات و گسترش اقتدار رژیم جدید اسلامی بر کل این منطقه فراهم به نظر می‌رسد.
تجربیات اخیر در جنوب غربی سوریه نشان می‌دهد که چنین تلاش‌هایی از طریق ترکیبی از ناآرامی محلی و سپس ورود ترکیبی از نیروهای «نامنظم» همسو با دولت و نیروهای امنیتی رسمی به منطقه مورد نظر انجام شده است. دوره آینده نشان خواهد داد که آیا چنین تلاشی اکنون در شمال شرقی سوریه آغاز شده است یا خیر.